Thi ca, K?ch ngh? và s? Chuy?n hóa B?n thân

(Nhn ??c V?a T? c?a Nguy?n H?u H?ng Minh)

C nh?ng cu?c Cch m?ng ch? c?n c m?t ng??i! ? l cu?c Cch m?ng B?n thn. (Nguy?n H?u H?ng Minh)

Nguy?n H?u Lim


Si Gn, thng Ba, 2018. Ti g?p l?i Nguy?n H?u H?ng Minh trong l?n ra m?t sch ? Th?o ?i?n. Chng thi s? lng t? ny, t? ngo?i hnh ??n phong cch, lc m c?ng gy nhi?u ?n t??ng cho ng??i lu ngy m?i g?p. Sau khi xong vi?c ra m?t sch, chng ti ko ??n m?t qun nh?u bn kia ???ng n?m st ngay Xa l?. V?a u?ng bia, nh?m th?t b n??ng, ti l?ng nghe chng Thi s? ni chuy?n trong ti?ng ?n o xe c? v hng tr?m th? m thanh ?i?c tai khc. i thi! Dn Vi?t ta hnh nh? c m?t thi nghi?n ng?p nghi?n ti?ng ?n. ?i ?u c?ng m thanh inh ?i, chi tai. ?ang ni chuy?n v?i ng??i ??i di?n nh?ng v?n khng nghe ai ni chi c?. T? ?m c??i, qun nh?u, ??n chnh ?i?n cha, ??n khu xm ch?t h?p, hnh nh? dn ta khng th? s?ng thi?u m thanh ? m?c ?? ?i?c tai, d?n d?p. Chng ta khng th? ch?u ??ng ???c s? im l?ng.

Trong c?n sng m thanh ng?p trn ?y, H?ng Minh trao t?ng ti t?p th? m?i c?a anh. V?a T?. Ti ?em v? nh ?? ?. ?i v, ?i ra th? phng, ba cu?n th? mu ?? chi nh? thch th?c, m?i g?i ti m? ra ??c n. H?n m?t n?m sau th ti m?i m? ra ??c m?t m?ch, t? ??u ??n cu?i, khng ngh?.

T? nh?ng bi th? ??u, ngn ng? thi ca V?a T? c?a H?ng Minh r?t l? lng. Th? l thu?c ??c c?a qu? anh vi?t. Ti ngh? ?y l ch? vi?t c?a k? say, ??y ?n d?, ??y khai ph, ??y th? nghi?m cu ny mu thu?n cu kia, ny ch?m khc, ngh?ch ng?u v ngh?ch ng?m lan trn. Ti c? bnh tm l?ng ??c ?? nghe ngn t? ??i tho?i v ??c tho?i ??y thi ca c?a tc gi?, v c c?m t??ng nh? r?ng mnh ?ang ???c m?i ?n m?t mm c? ??y s? ki?n nhn gian r?t bnh nh?t ???c by bi?n l?i, dn d?ng trong m?t khung c?nh khc, m?t gin ngn t?, m?t cung cch bi?u ??t l? lng. N gi?ng nh? m?t ho?t c?nh t? di?n, t? khai qu?t chi?u su c?a thi ca v ngn ng? pht ?i t? m?t n?i ?au lm ng??i nh? th? no ? ?ang ???c chuy?n ha b?ng ch ngh? thu?t.

Ti t? h?i, c ph?i ngh? thu?t, trong ? c thi ca, l m?t n?ng v??t thot cu?c ??i b?ng cch d?ng l?i th? gian qua c?m nh?n c?a thi s?? V?y nh?ng t?i sao chng ta l?i mu?n ch?ng ki?n v tiu th? l?i nh?ng n?i ?au t? cu?c s?ng m chnh ta mu?n thot ly?

Ngh? thu?t thi ca trn bnh di?n bi?n ch?ng l m?t ch tiu ha nh?ng s? th? cu?c ??i. ??ng th?i n c?ng l m?t ??c mu?n ph? ??nh nh?ng sai l?m c?a con ng??i nh?m tm ??n m?t kh? th? gi?i thot cho tm th?c m trong ?, thi s? l m?t c? n?ng tiu th? v chuy?n ha c?m th?c. M?i bi th? l m?t s? c? pht ??ng b?i gu?ng my thao di?n v?n ch??ng nh?m ??a tm h?n ??c gi? t? thn xc v th?c ln ci tinh th?n. V v?y, bi th? no v?n ch? s? d?ng tnh c?m bi th??ng ai on lm ??ng c? th??ng ngo?n duy nh?t th ngh? thu?t thi ca ? b? nh?n chm ? m?c ?? th? xc v xc c?m t?m th??ng v gi?i h?n. ? ?, c?m xc thi ca ch? cn thu?n l gnh n?ng nh?c thn.

Vai tr thi s? l c?a bi?u ??t ngn t? v n?i dung thi ca l ti?ng chung t?nh th?c v? ci ??p trong nh?ng gian lao ? b?n thn v s? ??i. Qua ch ngh? thu?t, con ng??i c kh? n?ng v??t qua kh?i nh?ng h? lu? tiu c?c trong tnh c?m bnh th??ng. V th?, m?i bi th? hay v? k?ch l m?t th?c ?n ???c n?u n??ng t? g?o rau th?t c cu?c ??i b?ng ng?n l?a th?m m?. S? th? kh? ?au v nh?y nh?a n?i tr?n gian hay chnh b?n thn ph?i ???c chuy?n ha v nng cao ln t?m m?c tinh th?n. V th?, th? hay ngh? thu?t v v?n ch??ng ni chung khng th? d?ng ? ch? kh?i ??ng tnh c?m m l m?t ho?t c?nh tinh th?n trong ch mu?n chuy?n ha th? gian thnh m?t ??i th? cho c?m xc ???c th?ng ha. T? ?, hy v?ng r?ng, ng??i ??c th?, nghe nh?c, ??c v?n, hay xem k?ch, s? c c? h?i nhn l?i chnh mnh b?ng s? thanh l?c s? ki?n v c?m th?c qua m ?i?u, c?u trc v ng? v?n.

Khi th??ng th?c thi ca, c?m th? ph?i ???c ??ng ngang hng v?i trnh ?? tri th?c. Ch? khi ?y th gi tr? ngh? thu?t m?i ???c ti?p nh?n ?ng cch. Th? v k?ch ngh? c?ng nh? l bi?n lu?n (rhetoric) m Aristotle trong cu?n Rhetorica (Tu T?) c bn ??n: T?t c? ??u nh?m ??n ch? ?ch kh?i ??ng tnh b?i ngn t? v ph??ng th?c chuy?n ??t. Ni theo Arthur Danto trong cu?n The Transformation of the Common Place (S? chuy?n ha c?a ch?n bnh th??ng) th, m?t thi s?, c?ng nh? l m?t bi?n lu?n gia, c? hai ??u l nh?ng k? c kh? n?ng “mua ???c ?ng t?m m?c m?t n?i dung c?m th?c trn c? s? khi ni?m” v? s? th? sinh h?u. N?u bi th? ch? c kh?i ??ng tnh c?m bi ?t, t?i thn, m?a mai tiu c?c, tuy?t v?ng th n l m?t s? sai l?m, m?t th?t b?i. Thi ca ph?i lm cho k? th??ng ngo?n nhn l?i c?m th?c c?a mnh ?? m th?ng hoa n t? c?m nh?n th?m m? trong s? thng hi?u b?ng tri ki?n.

Qua thi ca l ch?c n?ng gio ha c?m th?c. V con ng??i Vi?t Nam c?n ph?i ???c gio ha v? c?m xc.

n ng Vi?t Nam c?n ph?i th?ng ha ln kh?i b?n ch?t th l?, ti ti?n, nng n?y, b?o tm. Ph? n? Vi?t c?n ph?i ???c th?ng ha nh?ng c?m xc ??y bi ai, t?i ph?n, than thn, tiu c?c, bi lu?. Ci khn ngoan c?a nam gi?i Vi?t khng c?n ??n ci d? d?n nh? l?a r?m ch? ???c vay m??n lm nhi?t l??ng cho ng m?n v anh hng. V ci ??p v thng minh c?a ph? n? Vi?t khng c?n ???c chuyn ch? v vay mu?n t? nh?ng tm ch?t y?u ?u?i v?i qu nhi?u bi ai.

Ngy nay, thi ca, k?ch ngh? c?ng nh? l v?n ch??ng, m nh?c c?a ng??i Vi?t, b?t c? ? ?u, v?n cn mi c? vinh quang tnh ch?t th l?, tr? con, m? h?, b?t l?c v y?u ?u?i n?i con ng??i Vi?t Nam. M?t lu?ng v?n ha k? c? th? v?n ch? c mu?n v kh? n?ng chu khch b?ng s? vay m??n tm ch?t u? m?, m?a mai, v bi ?t c?a ??c gi? th ch? l m?t lu?ng v?n ha vong thn. N khng ?i ??n ?u c? ngoi vi?c ??a t?t c? vo cnh c?a ??a ng?c do chnh mnh d?ng nn.

N?u chng ta quan st k? ??n tinh th?n v?n ha Vi?t Nam by gi? ? trong v ngoi n??c th nhn ?u c?ng ch? th?y v nghe nh?ng g bi ?t, v v?. Khi v?n th? Vi?t Nam mu?n ra kh?i bi ?t th v??ng vo nh?ng k? x?o nh?t nh?o. S? d d?m lm duyn c?a cc thi s? tr? by gi? ? qu nhi?u lc bi?n th? c?a h? thnh nh?ng m?u chuy?n ngy ng. Ci ?ng n?c c??i t? cu?c s?ng, khi qua thi ca, ? tr? nn nh?ng n?i bu?n c??i. Tnh ch?t bi k?ch t? cu?c s?ng ch? ?i theo ??c l? vo v?ng l?y bi hi m tinh th?n c?m nh?n c?a thi s? khng ??a chng ln t?m bi trng. Th? d?ng v?n ha ngn t? v bi?u ??t nh? th? ? v ?ang n?n nhn ha qu?n chng th??ng ngo?n v lun c? chnh gi?i v?n ngh? s?. T?t c? ?ang b? kh c?n v ?i vo b? t?c. Ci vung no ?ang p ch?t t?t c? chng ta?

C l? r?ng chng ta khng th? ph? nh?n hay b? qun ci s? th? khch quan ??y kh? ?au v bi ?t c?a con ng??i Vi?t Nam nh?t l trong b?i c?nh l?ch s? c? tr?m n?m qua. Nh?ng kh? ?au no? H?ng Minh c cu tr? l?i trong th? c?a anh: ? chnh l n?i kh? ?au t? trong chnh B?n thn. Nhi?u k? qun mnh c m?t B?n thn! Hy l?ng nghe Thn th? v ??u t? cho n! Cu?c cch m?ng t? ??y! Cng ??c su V?a T?, ti th?y thi ca c?a H?ng Minh nh? t?ng ly r??u ??ng v m?nh. N tot ln m?t ci g ? ??n gi?n v khc ??y cu?ng n? v l? ?ng, hoang mang m ti khng suy ngh? ra.

Nh?ng t? cc dng th? nh? l cc mn ho?t c?nh ??c tho?i c?a H?ng Minh, ti c?m nh?n ???c m?t n?i c ??n mn m?i v? c? s? lm ng??i Vi?t Nam trong su?t th? k? qua: d c bao nhiu bi?n ??ng, bao nhiu tang th??ng, bao nhiu thay ??i, r?t cu?c, khng c g m?i hay l? g ?? ???c ngh? thu?t thi ca Vi?t chuy?n ??t c?. Ci “khc” c?a s? ki?n lm ng??i Vi?t khng ?em ???c ci g “m?i” cho th?c. V gi?i ?n ng, ph? n? Vi?t trong s? th? lm ng??i Vi?t Nam ? kh?p n?i v?i t?t c? nh?ng ?n o r?ng tu?ch t?u trung v?n ch? l m?t chu?i nhm chn v v?.

Nh? l?i, b?a ?, khi ? u?ng ng ng say v?i chng Thi s? trong m thanh cu?ng b?o n?i x? nhi?t ??i ??y cm d? v nhi?m ny, ti m? h? v? l? ra r?ng: Dn t?c Vi?t Nam, nhn t? m?t gc ?? bi?u t??ng tinh th?n, v?n ?ang cn b? r?i l?c vo trong m?t ng th? bi hi k?ch. ? n?i thin tr??ng thi b?t t?n trong s? tnh ?, k? di?n, ng??i xem, k? lm th? c?ng nh? ng??i ??c, t?t c? ??u cn ?ang v?t v trong m?t c?n say v th?c v?i cu?c ??i.

V ? c l? l ci hay su s?c m ti c?m nh?n ???c t? cc trang th? c?a Nguy?n H?u H?ng Minh. Ti mong chng thi s? lng t? ??y khc m?c ny, c?ng nh? chnh b?n thn ti, v gi?i v?n ch??ng thi ph Vi?t, s? ti?n hnh ???c m?t cu?c Cch m?ng B?n thn nh? tc ph?m V?a T? mu?n nh?c nh? ?? chng ta cng nhau th?c gi?c b??c ra kh?i c?n say lm ng??i Vi?t Nam v?n ? ko di qu lu.


Comments are closed.