Phạm Ngọc
Cũng khá lâu rồi chưa đọc cuốn sách nào có cái nhan sách được dịch ngô nghê như cuốn này (Nxb Trẻ, 2026), mà còn là của tác giả Nobel Olga Tokarczuk…?!
+ Ba Lan: Prowadź swój pług przez kości umarłych
+ Việt: Hãy lái máy cày của mình qua xương những sinh linh chết
+ Anh: Drive your plow over the bones of the dead
+ Nga: Bеди свой плуг по костям мертвецов
+ Pháp: Sur les ossements des morts
Nhan sách được trích từ thơ của nhà thơ người Anh William Blake (1757-1827) nên nhiều khả năng nó cũng được dịch từ tiếng Anh, rất sát nghĩa “Drive Your Plow…” – Hãy lái cày của mình… Có điều người dich quên rằng thời của Blake làm gì có máy cày mà lái…?! Ngoài ra, cụm từ “những sinh linh chết” nếu dịch ngược ra tiếng Anh là “dead living souls/creatures” thì có khác gì trò đố chữ…?!
Người ta bảo có một cách dễ nhất để làm hỏng một bản dịch là tra đúng nghĩa các mục từ của từ điển rồi ghép vào thành câu quả thật không có gì sai là mấy…! Dịch thơ mà như thế thì còn tệ hơn cả dịch văn xuôi.
Tác giả đặt tên sách là Prowadź swój pług… có nghĩa là “Hãy kéo cày của mình”, người Nga dịch thành “Bеди свой плуг”… cũng có nghĩa là “Hãy kéo cày của mình”, còn kéo bằng sức người hay sức trâu/bò/ngựa thì không nói rõ, nhưng dứt khoát không phải lái máy cày. Văn phạm của họ là như vậy nhưng trong tiếng Việt thì nên giản lược “của mình” đi, kéo cày là đủ rồi. “Hãy cày xới nắm xương người đã khuất/chết” có thể là một lựa chọn cho việc dịch tên sách để mang tính cổ điển và có ít chất thơ…?!
Giở trang đầu của nội dung truyện thì bắt gặp đoạn sau:
Tôi đã đến cái tuổi mà trước khi đi ngủ bao giờ cũng phải rửa chân thật kỹ, đề phòng trường hợp nửa đêm phải gọi cấp cứu.
Tối hôm ấy, nếu không xem “Lịch thiên văn” để biết chuyện gì đang xảy ra trên trời thì nói chung tôi đã không đi ngủ…
Thì thấy có gì sai sai ở đây:
+ rửa chân thật kỹ… để gọi cấp cứu. Gọi cấp cứu bằng chân hay sao mà phải rửa chân…?!
+ nếu như không xem “Lịch thiên văn”… nghĩa là thực tế đã xem và đã ngủ. Kỳ vậy trời…! Xem Lịch thiên văn gây buồn ngủ như vậy sao…?!
Xem lại bản tiếng Anh và tiếng Nga thì hóa ra không phải như vậy:
I am already at an age and additionally in a state where I must always wash my feet thoroughly before bed, in the event of having to be removed by an ambulance in the Night.
Had I examined the Ephemerides that evening to see what was happening in the sky, I wouldn’t have gone to bed at all.
+ rửa chân thật kỹ phòng trường hợp được xe cứu thương chở đi ban đêm. Nên dịch bằng câu bị động chứ không phải chủ động; thêm vào đó, người dịch còn bỏ sót “tình trạng [sức khỏe]” ngoài tuổi tác nữa…
+ câu “nếu không xem Lịch thiên văn” dịch sai hoàn toàn: nếu như xem Lịch thì đã không ngủ, còn đã ngủ thì không xem…
Mới có tên sách và một trang đơn giản, hoàn toàn không có gì phức tạp mà đã có vấn đề rồi. Không rõ đội ngũ biên tập sao lại có thể bỏ qua được lỗi thô sơ này? Nhà Trẻ trước nay làm sách cũng đâu đến nỗi…?!
Nhân tiện, bìa sách tiếng Ba Lan thật sexy…!
