Lê Hồng Lâm
Tôi xem lại Train Dreams (Giấc mơ xe lửa – phim có trên Netflix) lần thứ 2 khi phim nhận được 4 đề cử Oscar cho Phim hay nhất, Kịch bản chuyển thể, Quay phim và Ca khúc nhạc phim xuất sắc nhất. Xem lần đầu đã thấy hay, xem lần thứ hai càng thấy thấm thía hơn nữa.
Đây là bộ phim nhỏ, phong cách kể chuyện đậm chất tự sự, dịu dàng, vừa đậm chất thiền, vừa bay bổng chất thơ. Nó làm cho những nghiệt ngã của sinh tồn và mất mát của đời người nhẹ tựa hư không khi thời gian trôi qua và xóa nhòa đi tất cả. Một phong cách kể chuyện gợi nhớ tới bậc thầy Terrence Malick – người có thể biến một khoảnh khắc trở thành bất tử nhưng cũng có thể biến một đời người trở thành một hạt bụi trong sự trôi đi của vũ trụ.
Train Dreams kể về cuộc đời bình thường của một người đàn ông làm nghề đốn gỗ để xây dựng đường sắt xuyên qua rừng trong suốt gần một thế kỷ đầy biến động của nước Mỹ.
Robert Grainier (Joel Edgerton) sinh ra mà không biết cha mẹ là ai, bỏ học sớm và sống những năm tháng tuổi trẻ không phương hướng, không mục đích, cho đến khi gặp Gladys Olding (Felicity Jones), một người phụ nữ dịu dàng. Họ kết hôn, dựng một căn nhà gỗ bên bờ sông Moyie, và sinh một cô con gái tên Kate. Đạo diễn kể về hạnh phúc của gia đình Robert & Gladys bằng những khung hình dịu dàng và đẹp như thơ, nơi thiên nhiên bao bọc lấy họ bằng thứ ánh sáng vĩnh cửu của đất trời.
Nhưng cuộc sống hạnh phúc của gia đình họ chẳng được tày gang. Robert liên tục xa nhà vì công việc khai thác gỗ và trong một lần cháy rừng, ông đã mất luôn cả vợ và con. Robert sống qua những cơn tuyệt vọng, nhưng cuộc sống buộc ông phải đứng dậy để bước tiếp và sống lặng lẽ trong cô độc cho đến cuối đời.
Bộ phim khép lại vào một ngày xuân, khi Robert quyết định bay trên một chiếc máy bay hai tầng cánh. Khi chiếc máy bay lượn vòng trên không trung, những hình ảnh và âm thanh của con người và những nơi chốn trong suốt cuộc đời ông lần lượt hiện về trong tâm trí. Người dẫn chuyện kể rằng Robert qua đời trong giấc ngủ tại căn nhà gỗ vào tháng 11 năm 1968, không để lại người thừa kế nào, nhưng vào ngày xuân trên bầu trời ấy, “khi ông đánh mất mọi cảm giác về trên và dưới, cuối cùng ông đã cảm thấy mình được kết nối với tất cả.”
Đó là một cái kết nhẹ tựa lông hồng nhưng lại chứa đầy sức nặng của chiêm nghiệm về ý nghĩa của đời người – một con người bình thường như hàng tỷ con người trên hành tinh này, tồn tại trong một cái chớp mắt của vũ trụ và biến mất vĩnh viễn.
Ở tầng bề mặt, đây là một kết cục cực kỳ lặng lẽ: Robert chết trong giấc ngủ cô độc trong căn cabin của mình, không người thừa kế, không gia đình, không dòng máu nối tiếp. Nếu chỉ dừng ở đây, cuộc đời ông có thể bị đọc như một đời người thất bại, cô độc, bị thời gian xóa sổ – đúng như nỗi ám ảnh xuyên suốt phim: con người nhỏ bé trước lịch sử, thiên nhiên, và sự tàn nhẫn của số phận.
Nhưng phim không kết thúc ở đó. Cú xoay của đoạn kết nằm ở chữ “but”. Phim không định nghĩa cuộc đời Robert bằng cái chết, mà bằng một khoảnh khắc trước đó – ngày xuân ông bay lên bầu trời và “khi đánh mất cảm giác về trên và dưới, cuối cùng ông cảm thấy được kết nối với tất cả”.
Câu này nghe rất “vật lý”, nhưng thực chất là một ẩn dụ ngầm ý rằng ở khoảnh khắc ấy, một người đàn ông gần đất xa trời đã thoát được mọi hệ quy chiếu quen thuộc của đời người, bỏ lại mọi được mất, hạnh phúc, đau khổ, mất mát… Chỉ còn lại một cảm giác tồn tại thuần khiết và hòa mình vào vũ trụ.
Ở khoảnh khắc cuối đời ấy, Robert đốn ngộ và nhận ra khi thời gian trôi qua, mọi khổ đau của đời người đều biến mất. Ta chẳng cần để lại dấu ấn cũng chẳng cần được nhớ đến.
Chỉ cần, ở đâu đó trong đời, có một khoảnh khắc, ta nhận ra, “À, mình đã từng tồn tại và thuộc về thế giới này”
Và có lẽ, thế là đủ cho một đời người.
