Lê Thiếu Nhơn
Cuốn sách Trần Tiến – Người hát thơ mình do Đông A thực hiện, rất hoành tráng. Bỏ lên bàn cân, đúng 2,5 kg. Thế nhưng, cầm trên tay lại thấy nặng trĩu hơn nhiều, vì dung lượng đời sống được chứa đựng trong tác phẩm.
Nhạc sĩ Trần Tiến sinh năm Đinh Hợi 1947. Đón mùa xuân Bính Ngọ 2026 , ông cũng nhấp nhổm 80 tuổi. Cho nên, Người hát thơ mình như một dịp nhìn lại hành trình đam mê của nhân vật du ca lừng lẫy nền tân nhạc Việt Nam.
Người hát thơ mình dày hơn 500 trang, trình bày theo tiêu chuẩn một cuốn sách nghệ thuật. Với công chúng muốn tìm hiểu về nhạc sĩ Trần Tiến, thì những phần Tìm về ký ức hoặc Bâng quơ mỗi ngày đủ đáp ứng sự tò mò thiện chí. Ví dụ, nhạc sĩ Trần Tiến có những cách ngôn điệu đà và bay bổng “Vì tuổi trẻ quen cười ra nước mắt nên về già buồn khóc, lệ chẳng rơi” hoặc “Tôi không tin lắm người có tài năng thì sống hạnh phúc, nhưng tôi biết người sống hạnh phúc có khi không cần tài năng”, sẽ khiến không ít người hâm mộ trầm trồ tâm đắc.
Tuy nhiên, để định vị một gương mặt sáng tạo, thì tác phẩm vẫn mang yếu tố quyết định. Người hát thơ mình công bố 108 ca khúc của nhạc sĩ Trần Tiến, ca khúc sớm nhất là Thanh niên ra tiền tuyến viết năm 1967, còn ca khúc mới nhất là Khúc tùy hứng Salsa viết năm 2025.
Vì sao cuốn sách về một nhạc sĩ lại mang tên Người hát thơ mình mà không phải là Người viết ca khúc? Nhạc sĩ Trần Tiến từng cho rằng, bản thân thổ lộ tâm sự bằng thể loại “không phải thơ, không phải nhạc, mà là một cái gì đó như sự kết hợp hài hòa giữa ngôn từ và giai điệu”.
Người hát thơ mình trở thành nguồn tư liệu quý cho những ai quan tâm âm nhạc Việt Nam. Lần đầu tiên những ca khúc Trần Tiến được văn bản hóa, với sự đồng thuận của nhạc sĩ Trần Tiến. Có nghĩa, đó là các sheet nhạc hoàn toàn đáng tin cậy để trình diễn hoặc để nghiên cứu.
Ca từ của Trần Tiến tách khỏi khuôn nhạc, chưa hẳn đã là những bài thơ hay. Thế nhưng, khi được hát lên (đặc biệt do chính Trần Tiến hát) thì sức lan tỏa vượt trội với những ấn tượng mạnh mẽ.
Trong 108 ca khúc trong Người hát thơ mình, ngoài những ca khúc viết nửa đầu thập niên thứ ba của thế kỷ 21, thì có một số ca khúc rất ít người biết. Chẳng hạn, ca khúc Đóa hoa xanh viết năm 1987: “Đóa hoa xanh tôi tìm, cô gái hái mang đi. Người con gái đi đâu rồi? Cô đến với người yêu. Người yêu cô làm gì? Người yêu cô đi lính. Người lính ấy đâu rồi? Người lính ấy không về…”.
Ca khúc Trần Tiến đa dạng, nhiều đề tài khác nhau. Nếu chọn một giai đoạn nổi bật trong sự nghiệp Trần Tiến, chắc chắn phải nhắc thời đổi mới. Cách đây 40 năm, khi hiệu lệnh “chống lại sự im lặng đáng sợ” được truyền đi, Trần Tiến là nhạc sĩ hiếm hoi cất lên tiếng nói cháy bỏng và đắm đuối.
Chùm ca khúc thời đổi mới của nhạc sĩ Trần Tiến, bao gồm Chuyện năm người, Rock đồng hồ, Trần trụi 87, Trắng đen, Ý nghĩ trong phòng Hải quan, Lambada quê ta… có ý nghĩa lịch sử không chỉ với âm nhạc mà còn với xã hội.
Ca từ những ca khúc này, khi in ra như những bài thơ, cũng làm giới nhà thơ chuyên nghiệp phải thán phục xen lẫn hổ thẹn. Bởi lẽ, năm tháng ngột ngạt ấy, không mấy kẻ dám viết những lời gan ruột như Trần Tiến. Chẳng hạn: “Tôi đã thấy người mẹ năm xưa chào đón quân đi/ Mẹ mang mo cơm nuôi từng chiến sĩ/ Bà mẹ nào giờ đây lang thang xin ăn bên những toa tàu”.