Hà Thanh Vân
Tác giả trẻ muốn tạo ra một thế giới văn chương của riêng mình
Có một cậu bé đã được vinh danh là tiểu thuyết gia nhỏ tuổi nhất Việt Nam và bộ tiểu thuyết đầu tay đã vinh dự được nhận Giải thưởng Sách Quốc gia năm 2022. Cậu bé ấy sinh năm 2008, bắt đầu viết cuốn tiểu thuyết đầu tiên khi đang học lớp 2 bằng những dòng chữ viết tay kèm ảnh minh họa tự vẽ trên cuốn vở kẻ ô ly và hoàn thành tác phẩm tiểu thuyết đầu tay Người Sao Chổi: Cuộc chiến vòng quanh thế giới xuất bản năm 2019. Hai năm sau, vào năm 2021, cậu bé liên tiếp cho ra mắt hai tác phẩm nữa là Người Sao Chổi: Cuộc nổi dậy của robot và Người Sao Chổi: Cuộc tấn công của đội quân Sao Hỏa. Cậu bé ấy tên là Cao Việt Quỳnh! Và vào năm 2022, trong một cuộc giao lưu mang tên “Thế giới giả tưởng trong em” tại Đường sách TP HCM, Cao Việt Quỳnh đã lý giải vì sao cậu đam mê sáng tác: “Khi mình viết, mình có thể tạo ra thế giới của riêng mình. Mình có thể tưởng tượng, dẫn dắt nhân vật, mình sẽ điều khiển được tất cả mọi thứ trong câu chuyện đấy”.
Tinh thần yêu văn chương, đắm mình trong từng con chữ và muốn mỗi tác phẩm bản thân mình viết ra là một thế giới của Cao Việt Quỳnh có lẽ được thừa hưởng từ người cha là dịch giả, nhà nghiên cứu Cao Việt Dũng cùng với người mẹ là nhà văn, nhà báo Nguyễn Quỳnh Trang. Nhưng cậu bé đã chọn cho mình một lối đi riêng, khác biệt với hai đấng sinh thành nổi tiếng trong làng văn, làng báo. Thể loại văn chương mà Cao Việt Quỳnh đeo đuổi là fantasy (có tính chất kỳ ảo, siêu nhiên) xen lẫn với yếu tố sci-fi (khoa học viễn tưởng). Đây là một thử thách lớn và cũng là sự khác biệt đối với một tác giả bắt tay vào sáng tác từ khi còn rất nhỏ tuổi. Thông thường, các tác giả Việt Nam chủ yếu tập trung thể hiện tính chất fantasy chứ ít ai chọn cho mình cách viết dung hòa cả hai thể loại. Ở thời điểm mới 12 tuổi, tác giả Cao Việt Quỳnh cho biết đã có đề cương của khoảng 10 cuốn tiểu thuyết được xây dựng theo chủ đề fantasy và sci-fi. Còn ở thời điểm hiện tại, vào mùa hè năm 2024, bộ tiểu thuyết 5 tập Lục Địa Rồng do NXB Kim Đồng ấn hành và ra mắt độc giả, có lẽ cũng được manh nha, ấp ủ từ trong đề cương của những cuốn tiểu thuyết đó. Cao Việt Quỳnh có ý thức từ rất sớm về chủ đề sáng tác mà mình theo đuổi, cùng với sự cần cù, chăm chỉ sáng tạo, trong khi vẫn đảm bảo chu toàn việc học hành mỗi ngày của quãng đời học sinh.
Lục Địa Rồng là một không gian mới của trí tưởng tượng, sự dũng cảm và tình yêu thương
Bộ tiểu thuyết 5 tập Lục Địa Rồng có thể được xem là phần tiếp theo của bộ ba tác phẩm Người Sao Chổi đã được ấn hành trước đó. Ở phần tiếp theo này, vẫn xuất hiện một số nhân vật cũ trong bộ ba tác phẩm Người Sao Chổi, nhưng ở một vai trò mới. Họ đều đã trưởng thành, làm cha làm mẹ hay thậm chí già đi. Nhân vật chính trong bộ tiểu thuyết Lục Địa Rồng là cậu bé Jim, con trai của Thành, nhân vật chính trong bô tiểu thuyết Người Sao Chổi. Cũng giống như người cha của mình, Jim bước vào những cuộc phiêu lưu nguy hiểm nhưng đầy kỳ thú và đồng hành cùng với cậu là Những Người Con Của Rồng gồm 5 thành viên là John, Luke, George, Sarah, Kim đều có những khả năng siêu nhiên. Họ bước vào một thế giới có sự hiện diện của Rồng, Rồng Yêu Tinh, Phù Thủy, Người Lùn, Người Khổng Lồ, Người Elf, Orc, Troll, Người Quạ, Người Chăn Thả, Người Đại Bàng, Nhân Mã và cả những nhân vật rất quen thuộc trong tâm thức người Việt Nam: Lạc Long Quân, Sơn Tinh, Thủy Tinh, Thánh Gióng… Trong những cuộc phiêu lưu đó, lòng dũng cảm, trí thông minh, sự gắn kết của tình bạn bè đã giúp cậu bé Jim và những người bạn của cậu chiến thắng những thế lực độc ác, xấu xa. Bộ tiểu thuyết vẫn đi theo motif quen thuộc: chính nghĩa đọ sức với hắc ám, thiện đấu tranh với tà, qua đó nêu cao ý nghĩa giáo dục, giúp cho các độc giả không chỉ được thỏa mãn trí tưởng tượng mà còn là sự nhìn nhận, đề cao những giá trị đẹp đẽ, mang tính chất vĩnh cửu muôn đời: sự dũng cảm, tình yêu thương, tinh thần đoàn kết, sự mưu mẹo, xử sự khôn ngoan trong mọi trường hợp và điều quan trọng nhất là sống sao cho có ý nghĩa… Đằng sau mọi yếu tố siêu nhiên, kỳ ảo hay khoa học viễn tưởng, chỉ đơn giản là trách nhiệm, nghĩa vụ, sự hy sinh cao cả của con người như lời nhân vật John lạc quan nói khi tử thần dẫn dắt đi: “Nhưng mà anh sống để bảo vệ người khác, cứu người anh có thể cứu, giúp người anh có thể giúp. Đời anh ngắn ngủi, nhưng có ý nghĩa. Một số người không được như vậy đâu.” (Tập 3 Lục Địa Rồng: Lời nói dối của vị thần, trang 134). Tương tự như thế nhà vua trẻ tuổi Cylde nói với Jim: “Đây là lí do duy nhất tôi học pháp thuật… Không phải vì sức mạnh, mà để cảm nhận những điều tuyệt diệu mà người khác không thể” (Tập 3 Lục Địa Rồng: Lời nói dối của vị thần, trang 133). Là một bộ tiểu thuyết dày đặc cảnh hành động nhưng không hề bạo lực, phản cảm, mà Lục Địa Rồng lấp lánh thứ ánh sáng trong trẻo của trí tưởng tượng và sự hồn nhiên một cách nhân bản, nhân ái.
Vẫn tiếp tục lối viết kết hợp giữa hai yếu tố fantasy và sci-fi, tác giả Cao Việt Quỳnh dường như có lấy cảm hứng và chịu ảnh hưởng ít nhiều từ bộ tiểu thuyết nổi tiếng thế giới Chúa tể những chiếc nhẫn (The Lord of the Rings) của tác giả người Anh J. R. R. Tolkien với những nhân vật quen thuộc như những con Rồng, Đức Vua, Người Lùn, Người Elf, Orc… Tuy nhiên, tiểu thuyết gia trẻ tuổi Cao Việt Quỳnh đã mang yếu tố hiện đại, trẻ trung vào bộ tiểu thuyết Lục Địa Rồng bằng lối viết đan xen tính chất khoa học viễn tưởng, những con người có khả năng siêu nhiên, phi thường và ở những thời khắc nhất định, họ có thể hóa thân thành những siêu nhân. Có thể thấy những bộ phim siêu anh hùng của vũ trụ phim Marvel cũng đã có những tác động ít nhiều đến tác giả Cao Việt Quỳnh. Không chỉ vậy, những nhân vật trong thần thoại Hy Lạp – La Mã như thần mặt trời Apollo, thần thợ rèn Vulcan, nữ thần chiến tranh và trí tuệ Athena, thần âm phủ Hades, thần rượu nho Dionysus… và những nhân vật trong thần thoại Bắc Âu như thần Odin, thần Thor, thần Loki, nữ thần Thrud… đều xuất hiện trong bộ tiểu thuyết Lục Địa Rồng cùng với những nhân vật rất quen thuộc trong thần thoại, truyền thuyết của Việt Nam.
Với một khối lượng nhân vật đồ sộ lên đến hàng trăm người, chủ yếu miêu tả cảnh hành động và đối thoại, tác giả trẻ tuổi Cao Việt Quỳnh cho thấy kỹ thuật viết văn cũng như tư duy nghệ thuật “già dặn” trước tuổi. Không dễ dàng gì khi phải xây dựng cốt truyện, kết cấu, cũng như những chi tiết, tình tiết cho một bộ tiểu thuyết dài 5 tập, có nhiều nhân vật và mỗi nhân vật đều phải thể hiện những nét đặc sắc, cá tính riêng. Cao Việt Quỳnh đã xử lý những khó khăn ấy bằng cách dựa vào những khuôn mẫu nhân vật có sẵn, thổi vào đó sự mới mẻ, hiện đại của một tác giả trẻ tuổi, sống trong thời đại của công nghệ và khoa học kỹ thuật. Mặt khác, việc đưa nhiều nhân vật có thật từ nhiều bình diện văn hóa thế giới, từ Á sang Âu, từ Đông sang Tây cũng cho thấy khối lượng kiến thức đáng nể của tác giả trẻ tuổi Cao Việt Quỳnh. Nhịp điệu của bộ tiểu thuyết nhanh và cuốn hút, khiến cho độc giả có thể quên đi độ dài của nó và đọc xuyên suốt, khó bỏ được trang nào. Lục Địa Rồng đã đi xa hơn bộ tiểu thuyết Người Sao Chổi trên cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật, đặc sắc hơn về ý nghĩa và tư duy sáng tạo văn chương. Do vậy, nếu tác giả trẻ Cao Việt Quỳnh đã có ý thức về việc xây dựng cho mình một vũ trụ văn chương fantasy/sci-fi thì bộ tiểu thuyết Lục Địa Rồng là một mảnh ghép thành công cho vũ trụ đó.
Sự đóng góp thú vị cho những khoảng trống trong văn học Việt Nam đương đại
Văn xuôi Việt Nam từ xưa đến nay thường thiên về các yếu tố tự sự, kể và mô tả hiện thực cuộc sống. Những tác phẩm mang yếu tố lãng mạn đều không nhiều. Những tác phẩm mang yếu tố kỳ ảo hay khoa học viễn tưởng, trinh thám, kinh dị thì lại càng ít. Điều này có một phần nguyên nhân là do hoàn cảnh lịch sử, xã hội của đất nước trong suốt hơn một thế kỷ qua, kể từ khi có tác phẩm văn xuôi quốc ngữ đầu tiên là Truyện thầy Lazaro Phiền của Nguyễn Trọng Quản vào năm 1887. Do tình hình đặc thù, nên những tác giả văn chương đã ưu tiên dành những trang văn của mình để phục vụ cho đất nước, con người Việt Nam trong một thời kỳ đầy ắp những sự kiện lịch sử lớn lao của dân tộc. Mặt khác, các yếu tố quan trọng của văn chương như tính triết lý, sự hư cấu, tưởng tượng vốn cũng rất thiếu vắng trong văn học Việt Nam hiện đại và đương đại. Thế hệ những nhà văn lớn tuổi đã thành danh rất khó viết khác đi phong cách quen thuộc của họ. Do vậy, để cho văn học Việt Nam phong phú hơn, đa dạng hơn, đáp ứng được nhu cầu đọc của nhiều độc giả thuộc nhiều lứa tuổi, nhiều tầng lớp, nhiều thành phần và có điều kiện tiếp cận được với văn chương đương đại của thế giới, sự kỳ vọng được dành phần nhiều cho những tác giả trẻ tuổi.
Tác giả Cao Việt Quỳnh và bộ tiểu thuyết Lục Địa Rồng cùng với vũ trụ văn chương fantasy/sci-fi của mình đã bước đầu đáp ứng được phần nào những kỳ vọng đó. Những tác phẩm của Cao Việt Quỳnh cho thấy mặt mạnh của yếu tố hư cấu và tưởng tượng, điều vốn ít thấy trong văn học Việt Nam. Tất nhiên thời gian gần đây có nhiều tác giả trẻ cũng viết theo khuynh hướng fantasy và đó là tín hiệu đáng mừng cho văn học Việt. Nhìn sang nước láng giềng Trung Quốc, thể loại huyền huyễn (tương tự như fantasy) hết sức phát triển. Còn ở Nhật Bản, thể loại Manga cũng trở thành “thương hiệu văn hóa” của quốc gia. Ở Việt Nam, thể loại siêu nhiên, kỳ ảo tuy mới có những bước đi đầu tiên nhưng được nhiều độc giả ủng hộ nhiệt tình bởi vì rất cần một dòng văn chương fantasy thuần Việt. Đi xa hơn nữa, có thể nghĩ đến một chuyển thể theo dạng truyện tranh của bộ tiểu thuyết Lục Địa Rồng bởi vì tính chất và cách thức xây dựng nhân vật hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu chuyển thể.
Thông thường, người ta hay nghĩ theo một lối mòn tư duy là tác phẩm dành cho các bạn nhỏ thì chỉ bó hẹp trong đối tượng đó. Nhưng đó là một suy nghĩ đơn giản và một chiều. Đối tượng độc giả của văn học dành cho các bạn nhỏ rộng lớn hơn nhiều. Bất cứ bậc phụ huynh nào có trách nhiệm và thầy cô giáo tận tụy với nghề, cũng phải đọc trước những tác phẩm văn chương như là sự thẩm định chất lượng, rồi sau đó mới yên tâm và chủ động giới thiệu cho các bạn nhỏ. Vì thế Lục Địa Rồng có quyền mơ tới một đối tượng độc giả đông đảo hơn, không chỉ bó hẹp trong những bạn đọc nhỏ tuổi.