Phạm Xuân Nguyên
Đó là tên một tác phẩm phi hư cấu mang tính tư liệu của văn hào Nga Fyodor Dostoevsky (1821/1881) viết trong khoảng thời gian 1860/1862 kể về thời gian ông bị lưu đày tại đảo Omsk ở Siberi (1850/1854). Trong đó Đốt kể những câu chuyện về số phận của các tù nhân thực sự mà ông đã gặp trong thời gian bị khổ sai, cũng như nhiều kiểu cách lời ăn tiếng nói mà ông nghe được từ các tù nhân và binh lính. Mỗi nhân vật trong tác phẩm này đều có những nguyên mẫu ngoài đời thực. Mặc dù có độ dài đáng kể nhưng nó thường được phân loại là “truyện vừa dưới dạng bút ký” (повесть в очерках). Nhưng Lev Tolstoy xếp nó vào số các tác phẩm của văn học Nga “không nằm vừa khuôn khổ tiểu thuyết, trường ca hay truyện vừa”. Nó được coi là khởi nguồn của văn xuôi Nga viết về nhà tù, là “một bút ký dân tộc học về một vùng đất chưa hề được biết đến” đối với công chúng thủ đô Nga hồi ấy. Trong sự nghiệp của Đốt, Ghi chép từ nhà chết và Ghi chép từ nhà hầm (Записки из подполья) có sự liên hệ về cách viết từ tên sách Ghi chép (Записки).
Sinh thời dịch giả Đoàn Tử Huyến (1950/2020) đã dịch tác phẩm này nhưng chưa xong. Em trai anh, Đoàn Tử Hoan, nhân làm cuốn sách về anh mình đã tìm thấy bản dịch Ghi chép từ nhà chết trong máy tính và chuyển cho tôi với ý muốn tôi tiếp tục công việc của anh Huyến dịch hết cuốn đó từ tiếng Nga. Tôi đã nhận lời. Nhưng mới rồi đọc FB của dịch giả Viên Minh thấy anh loan báo là đã dịch tác phẩm này của Dostoevsky từ tiếng Anh lấy tên Địa ngục trần gian và sách sắp ra. Thế cũng là mừng. Nhưng nếu có dịp tôi vẫn muốn hoàn chỉnh bản dịch của anh Huyến từ chính nguyên tác tiếng Nga Записки из мертвого дома của Đốt.
HN, ngày đầu tháng Hai Bính Ngọ (19/3/2026)
Sách tiếng Nga Ghi chép từ nhà chết in cùng Ghi chép từ nhà hầm.
Bản thảo dịch Ghi chép từ nhà chết của anh Đoàn Tử Huyến.
Bản dịch từ tiếng Anh sắp ra sách của Viên Minh: Ghi chép từ nhà chết = Địa ngục trần gian.