Nguyễn Viện
Tranh Đinh Trường Chinh
Là nhà thơ thành danh từ trước 1975, Huy Tưởng tức Nguyễn Đức Hiệp, sinh 1943 tại Tam Kỳ, Quảng Nam vừa qua đời ngày 14/11/2026 tại Australia. Ngoài thơ đã in tất cả tám tập từ 1968 đến 2020, Huy Tưởng còn là một dịch giả uy tín với các bản in Chàng tuổi trẻ gan dạ trên chiếc đu bay của William Saroyan (1973), Tuyết trên ngọn Kilimanjaro của Ernest Hemingway (1997 cùng Phạm Viêm Phương), Thơ ca của Georges Jean (Da Màu 2016). Hơn thế, Huy Tưởng cùng một số bạn hữu đã thành lập NXB Kinh Thi từ 1972 và đã đóng góp được khoảng 30 tác phẩm vào kho sách chung của Việt Nam.
Văn chương miền Nam, khởi đi từ sau khi chia cắt đất nước 1954 với nhóm Sáng Tạo, chủ lực là những văn nghệ sĩ Bắc di cư như Mai Thảo, Thanh Tâm Tuyền, Vũ Khắc Khoan, Doãn Quốc Sỹ, Nguyên Sa… và những Dương Nghiễm Mậu, Nguyễn Mạnh Côn… Bên cạnh đó là Tô Thuỳ Yên, Bình Nguyên Lộc, Sơn Nam… của Nam bộ, những Võ Phiến, Võ Hồng… của Trung bộ. Họ đã dựng nên một nền văn chương mới, từ chối ảnh hưởng của văn chương tiền chiến (trước 1945) vốn định hình nền văn học chữ quốc ngữ. Một nền văn chương của tự do sáng tạo và ý thức hiện sinh.
Văn học miền Nam càng rực rỡ hơn với làn sóng kế tiếp như Trần Dạ Từ, Du Tử Lê, Nguyễn Xuân Hoàng, Nguyễn Đức Sơn, Viên Linh, Trần Tuấn Kiệt, Cung Tích Biền, Duyên Anh, Nguyễn Thuỵ Long, Nhã Ca, Tuý Hồng, Trùng Dương, Nguyễn Thị Hoàng, Thế Uyên, Ngô Thế Vinh…
Nhà thơ Huy Tưởng thuộc làn sóng thứ ba của văn chương miền Nam, cùng thời với các nhà văn “trẻ” như Nguyễn Tôn Nhan, Nguyễn Lương Vỵ, Nguyễn Đạt, Lê Văn Ngăn, Nguyễn Bắc Sơn, Hà Thúc Sinh, Y Uyên, Nguỵ Ngữ, Nguyễn Lệ Uyên, Hoàng Xuân Sơn, Luân Hoán, Lâm Hảo Dũng, Lâm Chương, Trần Hoài Thư, Hoàng Lộc, Trần Thị Ngh., Ngô Thị Kim Cúc, Hoàng Ngọc Tuấn, Phù Hư, Phạm Công Thiện, Phạm Thiên Thư, Vũ Hữu Định, Nguyễn Quốc Thái… và rất đông những người khác trong các diễn đàn như tạp chí Văn, Bách Khoa, Nghệ Thuật, Khởi Hành, Vấn Đề, Tư Tưởng…
Tôi thích thơ Huy Tưởng, cùng với Nguyễn Tôn Nhan và Nguyễn Lương Vỵ… với khuynh hướng phá cách ngôn từ và thể loại nhưng trang trọng chữ nghĩa. Và tôi cũng thích một khuynh hướng thơ khác, đời hơn như Nguyễn Bắc Sơn, Hà Thúc Sinh, Lê Văn Ngăn…
Giữa lúc xung lực sáng tạo của họ mạnh nhất thì biến cố 30/4/1975 xảy đến. Một nền văn học đặc sắc, đa dạng gãy ngang. Nhưng với những thi sĩ như Huy Tưởng, dòng chảy thơ của họ vẫn thâm thiết và lóng lánh.
“trôi giạt mãi.đợi hết ngày cạn gió
chúng tôi về.chiều đã lấm đầy tay
những con sông.dòng suối.những rừng cây
cũng thắp nốt ngọn nến vừa hụt bóng…
trôi giạt mãi.cũng đến ngày cạn nắng
những giàn mây ôm sấm sét vào lòng
chúng tôi hớp.từng giọt sương.nhánh cọ
sưởi lòng nhau.năm tháng sắp về không…
trôi giạt mãi.trên tay vừa cạn biếc
vang trong hồn.hao hụt những tàn phai
chúng tôi bước.nghe chân mình vọng lại
tiếng trầm buông.rơi quạnh quẽ.đêm ngày…
trôi giạt mãi.sẽ đến ngày cạn thắm
chúng tôi về.ấm lạnh với tro than
con đường cũ.đã khuất vào muôn dặm
cuốn sách đời.vàng ố.giở từng trang…”
(Những ngày cạn gió, trích trong tập Những màu âm xô giạt, Kinh Thi xuất bản 2018, trang 62)
Có một vài chi tiết cần đính chính về Huy Tưởng: hầu như tất cả thông tin trên mạng đều ghi Huy Tưởng sinh năm 1942, nhưng theo cáo phó của gia đình anh sinh 1943, mặc dù anh vẫn tự nhận cầm tinh “ngựa đen” tức tuổi Ngọ (có lẽ do sinh đầu năm). Đính chính thứ hai, các thông tin trên mạng cũng ghi Huy Tưởng sau 1975 phải đi cải tạo đến 1982. Thật ra, sau 1975 Huy Tưởng có mở một quán café nhỏ ở đường Bà Lê Chân, khu Tân Định. Đây là nơi tụ tập thường xuyên của tất cả anh em giang hồ văn nghệ. Với dân văn nghệ thì chuyện “nói xấu chế độ” cũng chỉ là “chuyện thường ngày ở huyện”, làm sao tránh khỏi? Có lẽ vì thế mà ông chủ Huy Tưởng đã bị chính quyền bắt tạm giam mấy tháng.
Ai cũng biết là nhà thơ Huy Tưởng vốn là người tàn tật từ nhỏ, di chứng sốt bại liệt, anh phải chống nạng, đi lại khó khăn. Cả trước và sau 1975, anh không có hoạt động gì có thể bị đi cải tạo lâu đến thế. Về văn chương chữ nghĩa, thơ văn của anh lại càng “vô hại”.
Tôi quen Huy Tưởng khi anh đã dọn về mở quán Faifo Phố Hoài trong một hẻm nhỏ đường Huỳnh Tịnh Của, cũng khu Tân Định. Một quán ăn thanh lịch với đặc sản Quảng Nam và Huế. Tinh tuý và thượng đẳng.
Làm thơ hay đã đành, Huy Tưởng còn là một bình luận viên bóng đá sắc sảo. Nhưng tôi đặc biệt thích anh kể chuyện tiếu lâm. Với một khuôn mặt uyên bác và quý tộc, có phần tôn nghiêm nhưng Huy Tưởng có thể chế tại ngay bàn nhậu một câu chuyện tiếu lâm để chọc quê người bên cạnh. Thông minh và rất có duyên.
Ở Huy Tưởng, có một phong cách nghệ sĩ cả trong nghệ thuật và đời sống thật luôn nhất quán cái sang trọng và cá biệt, như một con người của những sự đẹp đẽ. Của những tiếng chuông xô giạt.
15/11/2026
Hình chụp tại quán nhà Faifo.
Hàng ngồi: Huy Tưởng, Trần Lê Sơn Ý, Đỗ Hoàng Tường
Hàng đứng: Mai Sơn, Nguyễn Viện, Đỗ Trung Quân, Bùi Chát