Lê Học Lãnh Vân
Tấm hình đính kèm dưới đây chụp cầu Sài Gòn từ nhà hàng Tân Cảng, nhân dịp lễ mừng sinh nhật chín mươi tuổi của một lão trượng.
Con người hiền lành này xuất thân gia đình rất giàu có ở đồng bằng sông Cửu Long. Thủa nhỏ lên Sài Gòn học trường Tây, đậu tú tài Pháp xong du học Canada, tốt nghiệp kỹ sư Canada rồi về làm việc tại Sài Gòn. Sau năm 1975 ông có quốc tịch Pháp, làm việc bên Pháp mười năm thì về Việt Nam sống đời khiêm tốn, giản dị, thậm chí có phần hơi thiếu thốn nữa!
Trừ bốn năm bên Canada, mười năm bên Pháp, đời ông gần như gắn trọn với vùng đất Sài Gòn. Chưa nghe ông nói yêu Sài Gòn mà người ở gần cảm nhận phong cảnh, hương vị món ăn Sài Gòn chưa từng xa rời tâm tưởng ông. Chưa nghe ông hô hào nghĩa tình Sài Gòn mà đời ông là bức tranh tình nghĩa.
Buổi mừng sinh nhật được các con từ phương xa về tổ chức tại quán ăn Tân Cảng trên bờ sông Sài Gòn, mời một ban nhạc giúp vui. Trong lúc tiếng ca Sài Gòn đẹp lắm Sài Gòn ơi vang lên từ sân khấu, người khách tham dự chụp tấm hình cầu Sài Gòn, có chú ý dành một góc của tấm hình cho hoa cùng rượu ghi dấu tiệc mừng. Ngó xuyên qua cây cỏ Sài Gòn, cầu Sài Gòn vững chãi bắc ngang sông Sài Gòn lăn tăn nắng.
Khoe tấm hình với ông, ông nheo con mắt rất lâu để nhìn, rồi cười nói:
– Cầu Sài Gòn, sông Sài Gòn mà đất không còn Sài Gòn!
Người bạn đời hơn sáu chục năm của ông ngồi kế bên cũng cười và hỏi:
– Ông Vương có nhớ câu “Thương người xa xứ lạc loài tới đây” không?
Người chụp hình cảm nhận trong câu hỏi của bà cụ cũng chín mươi tuổi kia hàm chứa một điều hiền hậu, giản dị mà sâu sắc, một điều chưa chắc bà giải thích rõ được nhưng nằm trong lòng bà như con sông Sài Gòn chảy giữa đất Sài Gòn! Mấy trăm năm mở cõi, Sài Gòn là thủ phủ của Miền Nam. Người Miền Nam, người Sài Gòn “thương người xa xứ lạc loài tới đây”. Và, người Miền Nam, người Sài Gòn mở lòng: “Tới đây thì ở lại đây, chừng nào bén rễ, xanh cây hãy về”. Sài Gòn thương người tứ xứ, mở lòng với người tứ xứ. Người tứ xứ có thương, có mở lòng với Sài Gòn không?
Nói gì tới người tứ xứ. Những năm đất nước phân đôi, Sài Gòn lưu truyền câu nói Hà Nội – Huế – Sài Gòn để nhắc nhở ba thành phố như ba anh em một nhà đại diện cho cả nước. Bây giờ Hà Nội vẫn còn “trong mắt ai”[1] (1), Huế “vẫn còn núi Ngự bên bờ sông Hương”[2] (2) mà cái tên Sài Gòn đã bị ngắt khỏi vùng đất mới! Những người Sài Gòn năm xưa ra đi để năm 1975 tiến về Sài Gòn có hiểu hết Sài Gòn hay không?
Ngày 22 tháng 7 năm 2026
[1] Đạo diễn Trần Văn Thủy có bộ phim rất nổi tiếng: Hà Nội trong mắt ai.
[2] Hai câu thơ của Bùi Giáng: Dạ thưa xứ Huế bây giờ / Vẫn còn núi Ngự trên bờ sông Hương.
