José Antonio Bowen – C. Edward Watson
Xuất bản lần thứ hai với sự hợp tác của Hiệp hội các trường đại học và cao đẳng Hoa Kỳ, JOHNS HOPKINS UNIVERSITY PRESS, Baltimore, 2026
A.I. dịch, Thuận Thiên hiệu đính

CHƯƠNG 9
CÁC CHÍNH SÁCH
Hình thức viết lưỡng hợp giữa con người và AI sẽ trở thành chuẩn mực. Cố xác định phần của con người kết thúc ở đâu và phần của AI bắt đầu từ đâu là việc làm vô nghĩa và vô ích
SARAH ELAINE EATON, phó giáo sư, Đại học Calgary
“Điều mà giới giảng viên đại học gọi là gian lận thì giới kinh doanh lại gọi là tiến bộ”. Một khảo sát vào giữa tháng 4 năm 2023 (chỉ vài tuần sau khi GPT-4 ra mắt) cho thấy 22% người làm việc trong mọi ngành nghề và khu vực, đã thường xuyên sử dụng các công cụ AI trong công việc của họ (Khảo sát Toàn cầu của McKinsey & Company, 2023).
Nếu tạm gác sang một bên câu hỏi liệu các công cụ phát hiện AI có thể theo kịp hay không, thì phát hiện này lại đặt ra một nhóm vấn đề đạo đức khác. Cụm từ “liêm chính học thuật” hàm ý rằng tồn tại một kiểu liêm chính đặc thù dành riêng cho môi trường học thuật.
Có thể chúng ta đặt ra những tiêu chuẩn liêm chính cao hơn, nhưng liệu từ góc nhìn bên ngoài có thực sự như vậy không? Liệu có hợp lý khi dạy sinh viên rằng việc sử dụng AI là sai trái, trong khi lập trường đạo đức đó sẽ thay đổi ngay khi họ tốt nghiệp? Mong muốn về sự công bằng cũng dường như đòi hỏi chúng ta phải cân nhắc đến sự công bằng trong kết quả học tập và thu nhập tương lai của sinh viên. Tất cả sinh viên đều sẽ cần được đào tạo về cách tư duy cùng với AI và hiểu cách AI có thể được sử dụng trong bất kỳ hoàn cảnh nào một cách liêm chính. Bất kỳ chính sách học thuật nào liên quan đến AI cũng nên xem xét mục tiêu nâng cao hiểu biết về AI cho mọi sinh viên.
Cuối cùng, nếu công việc có sự hỗ trợ của AI thực sự tạo ra tác động lớn gần như những gì người ta dự đoán, thì việc cấm AI trong lớp học sẽ phản tác dụng, giống như các công tắc ngắt Wi-Fi trước đây đã từng như vậy. Việc giảm gian lận là cần thiết, nhưng chúng ta cũng cần suy nghĩ lại về việc các tiêu chuẩn nên là gì, chúng ta thực sự muốn dạy điều gì, và “liêm chính học thuật” sẽ mang ý nghĩa như thế nào trong kỷ nguyên mới này.
Chúng ta sẽ cần những chính sách mới để xử lý các công nghệ mới cũng như những vấn đề đạo đức mới phát sinh.
Bắt đầu từ câu hỏi “Tại sao”
Trước khi có thể xây dựng một chính sách, hãy xem xét một số phát hiện quan trọng từ các chương trước:
- Sẽ có nhiều sinh viên sử dụng AI hơn nếu họ có động cơ, phương tiện và cơ hội để làm điều đó.
- Việc phát hiện AI hoàn toàn không phải là giải pháp tuyệt đối đáng tin cậy. Nó không thể là chính sách duy nhất của bạn, và thậm chí có thể hoàn toàn không nên xuất hiện trong chính sách đó.
- Chỉ cần một số lượng nhỏ các trường hợp dương tính giả do lỗi phát hiện AI gây ra cũng có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề sức khỏe tinh thần của sinh viên trong trường và tạo ra một văn hóa sợ hãi trước nguy cơ bị buộc tội gian lận oan. Sinh viên không suy nghĩ về gian lận hay mục tiêu của đại học theo cách mà giảng viên suy nghĩ. Giá trị của sự liêm chính, việc ghi nhận nguồn tài liệu, học tập, bản quyền và quyền kiểm soát đối với tác phẩm gốc cần phải được làm rõ một cách minh bạch và cần được đem ra thảo luận.
- Những sinh viên tốt nghiệp mà không có khả năng tư duy, viết và làm việc cùng với AI sẽ ở vào thế bất lợi nghiêm trọng trong thị trường việc làm tương lai. Chúng ta cần suy nghĩ về sự công bằng trong kết quả đầu ra vượt ra ngoài phạm vi lớp học, cũng như về những mục đích rộng lớn hơn của giáo dục đại học.
- Sinh viên sử dụng AI không nhất thiết sẽ hiểu thế nào là một sản phẩm học thuật chất lượng cao — trừ khi bạn dạy họ điều đó một cách độc lập và rõ ràng.
Sinh viên có khả năng cao hơn gấp đôi giảng viên trong việc đánh giá rằng AI tác động tích cực đến việc học (47% sinh viên so với 22% giảng viên), trong khi 50% giảng viên cho rằng tác động của AI là tiêu cực, nhưng chỉ có 22% sinh viên đồng ý với quan điểm đó (Shaw, 2023). Một chính sách là cơ hội để bạn trình bày lập luận của mình về sự cần thiết của nỗ lực trong học tập (xem thêm chương 12), đồng thời củng cố những kết quả học tập quan trọng và đáng mong muốn. Vì vậy, điều cốt yếu là bạn phải thực sự nghiêm túc trả lời câu hỏi “tại sao”.
Hãy cân nhắc việc cùng sinh viên xây dựng chính sách cho khóa học của bạn. Trước hết, hãy bảo đảm rằng mọi người đều thống nhất về lý do vì sao việc học trong học kỳ này là quan trọng và thích hợp. Sau đó, hãy thảo luận vì sao tính liêm chính lại có giá trị và nó có thể giúp chúng ta đạt được những mục tiêu học tập đó như thế nào. Nếu câu hỏi “tại sao” được làm rõ, sinh viên sẽ có động lực hơn để tuân thủ một hệ thống quy tắc công bằng. Đây cũng sẽ là cơ hội để thảo luận về những gì AI có thể và không thể làm, đồng thời bảo đảm rằng mọi người đều có quyền tiếp cận và hiểu biết cơ bản về cách AI đang thay đổi việc học tập và công việc.
Bạn cũng có thể, như Jonathan Zimmerman đề xuất (2023), chọn cách hoàn toàn không xây dựng một chính sách về AI. Tuy vậy, ông vẫn kỳ vọng sinh viên sẽ minh bạch về việc sử dụng AI, tương tự như cách họ được kỳ vọng phải trích dẫn các nguồn tài liệu khác. Tuy nhiên, để thuyết phục sinh viên, điều trước tiên là phải truyền đạt rõ những lý do thuyết phục vì sao việc tự mình vật lộn để tạo ra những bản nháp tốt hơn mà không có hỗ trợ lại có giá trị. Việc đạt được sự đồng thuận về phương pháp sẽ dễ dàng hơn nhiều nếu các mục tiêu được xác định rõ ràng.
Dù bạn chọn cách tiến hành nào, hãy bắt đầu từ chiếc bánh quy chứ không phải công thức làm bánh. Trước khi chú ý đến các chi tiết của bất kỳ chính sách nào, trước hết chúng ta cần hiểu vì sao nó lại quan trọng đối với mình. Bạn muốn trở thành người dẫn dắt hay chỉ là người hỗ trợ trong công việc này? Việc bắt đầu bằng cách giải thích chính sách sẽ giúp sinh viên học tập tốt hơn và chuẩn bị cho cuộc sống như thế nào sẽ làm tăng sự tham gia và chú ý của họ. Nếu chính sách phù hợp với những mục tiêu đã được nêu rõ, bạn sẽ nhận được nhiều sự thấu hiểu và tuân thuận hơn.
Điều này cũng hiệu quả không kém một phần dẫn nhập cho cuộc thảo luận về công nghệ mới hoặc việc sử dụng AI. Nếu tất cả chúng ta đều coi trọng sự tin cậy, tôn trọng và liêm chính, thì điều đó có nghĩa là gì đối với cách chúng ta sử dụng AI hoặc các trợ giúp công nghệ khác? Xét đến sự phổ biến rộng khắp của các công cụ phần mềm như Grammarly và Chegg, đây cũng là một cách tốt để hỏi sinh viên xem họ đang sử dụng các công cụ công nghệ mới như thế nào khi làm bài tập. Việc sử dụng đó phù hợp hoặc không phù hợp ra sao với những quan điểm chung của họ về sự tin cậy và tính liêm chính?
Đây cũng là thời điểm thích hợp để đặt câu hỏi về sự tin cậy và tính liêm chính được thể hiện như thế nào trong môi trường làm việc. Việc học các chuẩn mực của hành vi nghề nghiệp vừa có tính thực tiễn vừa tạo động lực, và nếu chúng ta chỉ giới hạn các cuộc thảo luận về liêm chính trong phạm vi “học thuật”, chúng ta sẽ làm giảm tầm quan trọng của nó. AI đã khiến vấn đề sở hữu trí tuệ trở nên rõ ràng và quan trọng hơn đối với tất cả mọi người. Cách nội dung được tạo ra và ai là người được ghi nhận công lao đều là những điều có ý nghĩa với sinh viên, dù đó là chương trình truyền hình hay video trên TikTok. Mặc dù các bài báo học thuật thường có chú thích và trích dẫn, việc ghi nhận ý tưởng của người khác thực ra đã xuất hiện từ rất lâu trong nhiều truyền thống truyền miệng cổ xưa. Điều đó có ý nghĩa thiết yếu đối với tiền lệ pháp lý cũng như đối với việc hợp tác và ứng xử với người khác trong công việc. Khi AI tiếp tục làm thay đổi công việc và nghề nghiệp, chắc chắn sẽ xuất hiện thêm nhiều cơ hội để thảo luận về những kỳ vọng đang thay đổi liên quan đến vấn đề khi nào và bằng cách nào AI nên được ghi nhận trong âm nhạc, viết lách, nghệ thuật đồ họa và video.
Yêu cầu sinh viên viết một phần ghi nhận (acknowledgment section) cho bài tập của mình sẽ giúp giảng viên có cái nhìn rõ hơn về cách các em thực hành, đồng thời là một cách tuyệt vời để khởi đầu những cuộc trò chuyện gắn với giá trị cá nhân và khát vọng nghề nghiệp của họ. Dưới đây là một tuyên bố mẫu mở đầu bằng lời kêu gọi hướng đến cả giá trị nội tại của tính liêm chính lẫn giá trị của nó đối với sự nghiệp.
Làm việc nhóm và ghi nhận đóng góp của các thành viên được đánh giá rất cao trong hầu hết các nghề nghiệp, trong khi hành vi nhận về mình công lao của người khác bị lên án mạnh mẽ tương ứng. Sự công bằng và danh tiếng cá nhân của bạn chỉ được củng cố khi bạn biết chia sẻ công lao với người khác. Tính liêm chính bắt đầu từ việc minh bạch về những sự hỗ trợ, công cụ, phương pháp và công nghệ mà bạn đã sử dụng. Phim ảnh, sách, bài báo và các báo cáo của công ty đều có phần ghi nhận về việc công trình được tạo ra như thế nào. Công nghệ mới đang khiến tất cả chúng ta phải đặt ra những câu hỏi mới về việc điều gì cần được công khai và ghi nhận. Hiện tại, bạn được yêu cầu “công khai nhiều hơn mức cần thiết” như một cách để thúc đẩy và làm sâu sắc thêm cuộc thảo luận về chủ đề quan trọng này.
Bạn có thể hỏi sinh viên những điều nào thường không cần được công khai (chẳng hạn như việc sử dụng máy tính cầm tay, công cụ kiểm tra chính tả, hay phần mềm quản lý trích dẫn) và những điều nào nên được công khai. Hãy cung cấp một số tuyên bố mẫu (có thể được điều chỉnh theo từng dạng bài tập hoặc từng ngành học cụ thể) để sinh viên lựa chọn và hoàn thiện theo trường hợp của mình. Dưới đây là một ví dụ.
– Tôi đã tự hoàn thành toàn bộ công việc này mà không có sự hỗ trợ từ bạn bè, công cụ, công nghệ hay AI.
– Tôi đã hoàn thành bản nháp đầu tiên, sau đó nhờ bạn bè/người thân/AI/phần mềm diễn đạt lại/phần mềm kiểm tra ngữ pháp/phần mềm kiểm tra đạo văn đọc và đưa ra gợi ý. Sau khi nhận được sự hỗ trợ đó, tôi đã thực hiện những thay đổi sau:
+ Sửa lỗi chính tả và ngữ pháp.
+ Thay đổi cấu trúc hoặc thứ tự trình bày
+ Dùng công nghệ để viết lại cả câu/ đoạn
– Tôi gặp khó khăn ở một số bài toán/vấn đề và đã gọi cho bạn bè, đến trung tâm hỗ trợ học tập, hoặc sử dụng Chegg hay các dịch vụ cung cấp lời giải khác.
– Tôi đã sử dụng AI/bạn bè/thầy dạy kèm để hỗ trợ việc hình thành ý tưởng. Hãy mô tả quá trình đó:
– Tôi đã sử dụng AI để tạo dàn ý/bản nháp đầu tiên, sau đó tự chỉnh sửa lại. Hãy mô tả bản chất phần đóng góp của bạn.
AI đòi hỏi những chính sách mới, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi những cuộc thảo luận mới. Dù bạn lựa chọn cách nào để trao đổi với sinh viên về cách họ đang học tập và làm việc trong khóa học của mình, việc tạo cơ hội để sinh viên được xác định và kết nối các giá trị cá nhân của chính họ với hành vi và những kết quả mà họ mong muốn đạt được là một bước khởi đầu rất tốt. Cả bạn và sinh viên đều sẽ học hỏi được nhiều điều từ đó.
Nguyên tắc của trường Đại học
Trong khi các cơ sở giáo dục đại học ở Mỹ phản ứng khá chậm với vấn đề này, hai mươi bốn trường đại học nghiên cứu thuộc Russell Group tại Vương quốc Anh đã công bố một “chính sách chung” vào tháng 7 năm 2023, tập trung vào việc bảo đảm rằng cả giảng viên lẫn sinh viên đều có “năng lực hiểu biết về AI”. Dĩ nhiên, việc xây dựng một chính sách mới cần thời gian (và rất nhiều cuộc họp), nhưng năm nguyên tắc sau đây sẽ là điểm khởi đầu phù hợp cho phần lớn các trường đại học:
- Các trường đại học sẽ hỗ trợ sinh viên và nhân viên trở thành những người có hiểu biết và năng lực sử dụng AI.
- Nhân viên/giảng viên cần được trang bị đầy đủ để hỗ trợ sinh viên sử dụng các công cụ AI tạo sinh một cách hiệu quả và phù hợp trong quá trình học tập.
- Các trường đại học sẽ điều chỉnh hoạt động giảng dạy và đánh giá nhằm tích hợp việc sử dụng AI tạo sinh một cách có đạo đức, đồng thời bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng cho mọi người học.
- Các trường đại học sẽ bảo đảm rằng tính nghiêm túc học thuật và liêm chính học thuật luôn được duy trì.
- Các trường đại học sẽ hợp tác với nhau để chia sẻ những thực tiễn tốt nhất khi công nghệ và việc ứng dụng nó trong giáo dục tiếp tục phát triển (Russell Group, 2023).
Bắt đầu từ việc thừa nhận rằng AI đã hiện diện ở khắp mọi nơi (ngay cả khi không phải mọi dạng AI đều dễ thấy như OpenAI’s ChatGPT), năng lực hiểu biết về AI của sinh viên và giảng viên nên khởi đầu bằng sự hiểu biết sâu sắc về những vấn đề tiềm ẩn của nó: vi phạm quyền riêng tư, thông tin sai lệch, tiềm năng thiên vị, đạo văn, vi phạm đạo đức và sự khai thác thiếu công bằng. Để giải quyết những vấn đề đó, nguyên tắc số 2 khẳng định rõ rằng giảng viên và nhân viên sẽ cần có sự đào tạo mới nhằm hỗ trợ việc học và sử dụng các công nghệ mới, còn nguyên tắc số 3 kêu gọi thay đổi phương pháp giảng dạy và đánh giá khi công nghệ đang làm biến đổi các ngành học và nghề nghiệp.
Dĩ nhiên, các chi tiết cụ thể lại khá phức tạp. Vì những lý do đó (và cả “mối đe dọa” từ việc phải tham gia thêm nhiều cuộc họp), phần lớn các cơ sở giáo dục đại học ở Mỹ đã để chính sách về AI cho từng giảng viên tự quyết định, chỉ điều chỉnh đôi chút từ chính sách chung của trường. Tin tốt là mỗi cá nhân giảng viên được phép tự xác định việc sử dụng AI như thế nào là có đạo đức, công bằng và phù hợp tùy theo từng ngành học và tình huống sư phạm. Tin không mấy tích cực là sinh viên sẽ phải đối mặt với một hệ thống chính sách và cách thực hành rất khác nhau, dễ gây nhầm lẫn, còn giảng viên thì thường phải tự mình gánh vác toàn bộ khối lượng công việc bổ sung này. Một số trường đại học đã cố gắng thu hẹp sự khác biệt giữa các chính sách môn học (cũng như sự bối rối mà điều đó gây ra cho sinh viên) bằng cách giới hạn phạm vi các hướng dẫn mà giảng viên có thể tự xây dựng. Hơn nữa, còn có một cam kết về tính minh bạch, bảo đảm rằng sinh viên và giảng viên đều hiểu khi nào việc sử dụng AI là phù hợp và có đạo đức, và cuối cùng là cam kết chia sẻ những thực hành tốt nhất.
Ví dụ, tất cả giảng viên có thể được yêu cầu bắt buộc sinh viên phải công khai việc sử dụng AI trong bài làm, nhưng không được cấm hoàn toàn việc sử dụng AI để hình thành ý tưởng hoặc nhận phản hồi. Một cách khác để giảm tình trạng sinh viên bị “quá tải” vì phải thích nghi với quá nhiều quy định khác nhau là xây dựng các hướng dẫn thống nhất ở cấp khoa hoặc ngành học. Trong mọi trường hợp, việc bảo đảm chính sách của khoá học phù hợp với chính sách của khoa và của trường đại học là điều hết sức quan trọng. Nếu chính sách của bạn mâu thuẫn theo bất kỳ cách nào với chính sách của nhà trường, thì việc thực thi chính sách đó thông qua hệ thống danh dự hay cơ chế liêm chính học thuật của trường sẽ bị suy giảm hiệu quả. Sự nhất quán và đồng bộ là yếu tố then chốt.
Mẫu Chính sách
Trước khi xây dựng một chính sách, bạn cần có cho riêng mình một hình dung rõ ràng nhất có thể ở thời điểm hiện tại về việc AI sẽ thay đổi cách tư duy và làm việc trong lĩnh vực chuyên môn cũng như trong lớp học của bạn như thế nào. Để làm được điều đó, bạn sẽ cần dành thời gian trải nghiệm và làm việc với các công cụ AI, đồng thời suy nghĩ về những nội dung tối thiểu mà chính sách của bạn cần phải đề cập.
- Khi nào việc sử dụng AI được cho phép hoặc bị cấm? Vì sao? Việc “công não” với AI có được xem là gian lận hay không? AI có thể hỗ trợ hoặc cản trở việc học trong môn học này như thế nào?
- Nếu AI được phép sử dụng, sinh viên có bắt buộc phải chia sẻ các câu lệnh đã dùng với AI khi nộp bài hay không?
- Việc sử dụng AI nên được ghi nhận và trích dẫn như thế nào?
- Một lưu ý cảnh báo về những giới hạn của AI.
- Minh bạch về kế hoạch sử dụng các công cụ phát hiện AI, cũng như cách những thông tin đó sẽ được sử dụng.
- Các quy định rõ ràng về trách nhiệm cuối cùng của sinh viên đối với bài làm của mình.
Phần đầu tiên đó khó hơn nhiều so với tưởng tượng, đặc biệt khi năng lực và cách sử dụng AI đang thay đổi rất nhanh. Hãy bắt đầu bằng một cuộc thảo luận về việc sinh viên đang sử dụng AI như thế nào và vì sao họ sử dụng nó: nếu bạn phát hiện rằng một sinh viên dùng AI để chỉnh sửa bản nháp vào đúng thời gian trung tâm hỗ trợ viết (writing center) mở cửa, điều đó có thể ảnh hưởng đến những gì bạn lựa chọn khuyến khích hoặc cấm đoán.
Những tuyên bố về cảnh báo và trách nhiệm giải trình của bạn có lẽ nên vượt ra ngoài vấn đề độ chính xác về mặt thông tin. Sinh viên (và cả giảng viên) cũng cần phải chịu trách nhiệm đối với những nội dung mang tính thiên vị hoặc gây tổn hại cho người khác. Liệu có chấp nhận được hay không khi một sinh viên (hoặc chính bạn) tải công trình của người khác lên AI dưới dạng câu lệnh mà không có sự cho phép, ngay cả khi hệ thống AI của tổ chức bạn tuân thủ FERPA?
Một chính sách chỉ tập trung vào đạo đức, hoặc chỉ quy định điều gì được phép hay bị cấm, vừa thiếu tính tạo động lực vừa dễ bỏ lỡ nhiều cơ hội quan trọng. Nó cũng có nguy cơ làm gia tăng bất bình đẳng. Hãy bắt đầu từ các mục tiêu học tập. Thảo luận (và cùng học hỏi) về việc AI có thể cản trở hoặc hỗ trợ quá trình học như thế nào. Liệu mọi người có cùng mức độ tiếp cận, kinh nghiệm và kỹ năng như nhau hay không? Khoá học của bạn có thể đóng góp như thế nào vào việc nâng cao năng lực hiểu biết về AI? Hãy nhấn mạnh vào tính liêm chính và trách nhiệm. Tìm kiếm những mục tiêu và giá trị chung mà mọi người cùng chia sẻ.
Một lệnh cấm hoàn toàn đối với AI khó có khả năng phát huy hiệu quả. Trừ khi bạn có thể đưa ra một lập luận thật rõ ràng vì sao bất kỳ việc sử dụng AI nào cũng sẽ làm suy giảm nghiêm trọng quá trình học tập mà sinh viên thực sự mong muốn đạt được, nếu không, lệnh cấm đó rất dễ phản tác dụng. Máy tính cầm tay không làm mất đi nhu cầu phải học bảng cửu chương, nhưng chúng đã thay đổi yêu cầu nặng nề về bằng chứng và chiều sâu cần thiết để giải thích. Chúng cũng làm thay đổi những kiểu tính toán nào cần được giảng dạy (chẳng hạn nhấn mạnh nhiều hơn vào ước lượng và ít hơn vào phép chia dài) cũng như trình tự các chủ điểm học tập. Câu hỏi sư phạm then chốt không còn là liệu sinh viên có nên sử dụng công cụ này hay không, mà là khi nào họ nên sử dụng nó.
Chính sách của bạn
Cơ sở giáo dục của bạn hẳn đã có một chính sách, tuyên bố hoặc cách thực hành liên quan đến liêm chính học thuật (ngay cả khi họ vẫn chưa thực sự giải quyết vấn đề AI). Trường hoặc khoa của bạn cũng có thể đã có một cách tiếp cận mà bạn có thể liên kết và dựa vào. Một trong những cách hiệu quả nhất để thúc đẩy sự thay đổi là tránh liên tục nhấn mạnh vào tính “hoàn toàn mới” của vấn đề (“bạn chưa từng thấy điều gì như thế này trước đây!”), mà thay vào đó kết nối nó với những điều vẫn còn quen thuộc (“nó giống như Facebook nhưng dành cho việc đọc”). Chắc chắn chúng ta sẽ cần thay đổi một số cách thực hành trong kỷ nguyên mới này, nhưng những giá trị cốt lõi về ghi nhận nguồn gốc và công nhận đóng góp của người khác sẽ vẫn được giữ nguyên. Những giá trị được cùng nhau chia sẻ luôn là điểm khởi đầu tốt nhất.
Dưới đây là một chính sách mẫu sử dụng khuôn khổ đã trình bày ở trên nhưng phần lớn vẫn hạn chế việc sử dụng AI. Hãy chú ý đến tầm quan trọng của việc xây dựng một “khung lý giải” giải thích vì sao chính sách đó được đưa ra.
Một trong những mục tiêu của môn học này là giúp bạn học cách viết và giao tiếp hiệu quả; điều đó đòi hỏi sự thực hành. Trong công việc sau này, bạn sẽ được kỳ vọng sử dụng AI để tăng tốc độ tạo ra sản phẩm, nhưng bạn vẫn cần phải tự mình có khả năng sáng tạo, chỉnh sửa và nhận biết thế nào là một bài viết chất lượng cao. Nếu AI có thể làm toàn bộ công việc mà không cần đến bạn, thì bạn sẽ không còn những kỹ năng có giá trị nghề nghiệp nữa.
- Vì mục tiêu đó, mọi hình thức hỗ trợ của AI trong quá trình viết sẽ bị cấm trong nửa đầu của khóa học. Hãy xem sự khó chịu và vật lộn của quá trình này giống như việc rèn luyện thể chất hay bất kỳ hình thức huấn luyện nào khác: người thực sự làm việc mới là người nhận được lợi ích.
- Trong nửa sau của khóa học, bạn có thể được phép sử dụng AI trong những hoàn cảnh cụ thể khi chúng ta chuyển sang học cách viết cùng với AI. Bạn sẽ cần phải ghi nhận việc sử dụng AI của mình. Bạn cũng có thể được yêu cầu nộp kèm các câu lệnh đã sử dụng cùng với các phản hồi mà AI tạo ra, và những hướng dẫn đặc biệt liên quan đến việc sử dụng AI có thể khác nhau tùy theo từng bài tập.
- Năng lực hiểu biết về AI là một kỹ năng mới quan trọng. Hãy nhận rõ rằng AI có thể tạo ra những nội dung nghe có vẻ như sự thật nhưng thực chất lại là các “ảo giác”. Bạn sẽ cần suy ngẫm về cả những lợi ích lẫn những nguy cơ tiềm ẩn của công nghệ mới này.
- Bạn vẫn sẽ chịu trách nhiệm đối với sản phẩm cuối cùng của mình cũng như đối với bất kỳ hạn chế hay thiên kiến tiềm ẩn nào do AI tạo ra. Tôi bảo lưu quyền điều chỉnh chính sách này khi cần thiết.
Đến một thời điểm nào đó, bạn sẽ cần quyết định liệu mình có chấp nhận văn bản do AI tạo ra hoặc sự hỗ trợ từ AI hay không, và câu trả lời đó có thể thay đổi tùy thuộc vào các kết quả học tập mà bạn hướng đến cho một bài tập cụ thể. Nếu một trong hai hình thức đó được cho phép, bạn vẫn cần phải xác định rõ mức độ sử dụng được chấp nhận là bao nhiêu (30%? 50%?) cũng như những điều kiện và quy trình trong đó việc sử dụng AI được xem là phù hợp.
– Bạn có thể sử dụng AI để hỗ trợ việc hình thành ý tưởng, xây dựng dàn ý, nhân vật, chủ đề và lập luận, nhưng không được dùng AI để tạo ra văn bản hoàn chỉnh. Hãy sử dụng AI như một cộng tác viên hoặc thầy dạy kèm: yêu cầu phản hồi hoặc gợi ý cách cải thiện, nhưng toàn bộ phần văn bản vẫn phải là do chính bạn viết.
– Bạn có thể sử dụng AI để tạo ra những đoạn văn ngắn với độ dài tối đa X từ mỗi lần. Bạn phải yêu cầu AI tạo ít nhất Y phiên bản cho bất kỳ đoạn văn nào, sau đó tiếp tục chỉnh sửa và phát triển từ đó: tìm cách thay đổi và cải thiện phần văn bản do AI tạo ra. Bạn nên lưu lại và nộp kèm các câu lệnh đã sử dụng và/hoặc cung cấp bản PDF của toàn bộ cuộc trò chuyện.
– Bạn có thể sử dụng văn bản do AI tạo ra nếu chính bạn gõ lại nội dung đó vào tài liệu của mình. Văn bản do AI tạo ra hầu như không bao giờ tốt như bạn nghĩ ở lần đọc đầu tiên. Bạn sẽ cần biện tập và làm cho nó thích nghi (phỏng theo Cummings, 2023).
Nếu bạn muốn xem các chính sách thực tế từ nhiều cơ sở giáo dục và ngành học khác nhau, thì Lance Eaton (2024) đã tổng hợp khoảng hai trăm chính sách trong một tài liệu Google Docs. Nhiều loại chính sách khác nhau đều có thể phát huy hiệu quả, nhưng một chính sách được đồng xây dựng cùng sinh viên – hoặc ít nhất được hình thành dựa trên ý kiến đóng góp của sinh viên cũng như quá trình cùng nhau suy nghĩ, tranh luận về việc AI đang thay đổi thế giới như thế nào – sẽ có nhiều khả năng hỗ trợ việc học tập của sinh viên và giúp đạt được các mục tiêu giáo dục của bạn hơn.
Chúng ta đã thảo luận về các chính sách ở cấp đại học cũng như chính sách của môn học/đề cương môn học, nhưng có lẽ giờ đây chúng ta đã đến thời điểm mà mỗi bài tập riêng lẻ đều nên có một tuyên bố cụ thể về AI. Trong một số cuộc trao đổi với sinh viên nhằm chuẩn bị cho việc viết cuốn sách này, chúng tôi nghe nhiều sinh viên nói rằng nếu giảng viên không đề cập đến việc sử dụng AI, họ sẽ mặc nhiên hiểu đó là một chính sách kiểu “không hỏi thì không nói” (“don’t ask, don’t tell”).
Sinh viên cũng thừa nhận rằng họ không thực sự biết chính xác điều gì được xem là gian lận khi sử dụng AI. Các em hiểu rằng việc sao chép và dán trực tiếp nội dung từ AI là hành vi gian lận, nhưng việc yêu cầu AI là một đối tác “công não”, tạo dàn ý hoặc đưa ra phản hồi cho bản nháp thì lại ít rõ ràng hơn đối với họ, đặc biệt khi những việc đó được cho phép ở môn học này nhưng lại không được chấp nhận ở môn học khác. Hãy loại bỏ sự mơ hồ đó.
Sẽ đơn giản hơn rất nhiều nếu chúng ta có thể nói rằng AI được phép dùng cho mọi thứ hay hoàn toàn không được phép, nhưng thực tế hiện nay không còn như vậy nữa. Hãy tránh những tuyên bố nghe có vẻ tinh tế nhưng vô nghĩa kiểu như: năng lực diễn đạt học thuật tại ngôi trường danh giá này được hình thành ở giao điểm của các hệ hình phân tích, sáng tạo và phản biện phức hợp, nơi mọi sinh viên đều là những tác nhân tư duy độc lập, tác giả đạo đức và người theo đuổi sự xuất sắc một cách tỉnh thức. Sẽ hiệu quả hơn nhiều nếu bắt đầu bằng việc lắng nghe. Hãy thảo luận về những sắc thái và tình huống khác nhau, sau đó đưa ra các hướng dẫn đơn giản, ngắn gọn và rõ ràng về thời điểm cũng như cách thức sinh viên có thể sử dụng AI.
Định nghĩa lại đạo văn và bản quyền
Việc sao chép văn bản do AI tạo ra không phải là đạo văn theo nghĩa pháp lý. Về mặt pháp lý, đạo văn là hành vi lấy tác phẩm gốc của một con người và sử dụng nó như thể đó là sản phẩm của chính mình. Việc sử dụng AI có thể là phi đạo đức, nhưng vì nội dung đó không phải là tác phẩm gốc của một cá nhân cụ thể nên không tồn tại một “bên bị hại” trực tiếp. Và bởi các công cụ phát hiện AI không bao giờ cung cấp bằng chứng tuyệt đối (chỉ đưa ra điểm xác suất), nên trên thực tế bạn cũng không có một cơ sở chắc chắn để kết luận vụ việc.
Hơn nữa, United States Copyright Office (2025) đã phán quyết rằng các đầu ra do AI tạo sinh tạo ra chỉ có thể được bảo hộ bản quyền khi một tác giả con người đã quyết định hoặc đóng góp đủ các yếu tố mang tính biểu đạt sáng tạo. Tuy nhiên, thế nào được xem là “đủ” vẫn còn mơ hồ về mặt pháp lý, và sự mơ hồ đó nhiều khả năng sẽ tiếp tục trở thành đối tượng tranh luận tại các tòa án trong những năm tới.
Bây giờ có lẽ là thời điểm thích hợp để xem xét lại các thuật ngữ và cập nhật chính sách học thuật của bạn. Việc sử dụng AI nhằm đánh lừa và đạt được lợi thế chắc chắn là hành vi gian lận, nhưng liệu sự phụ thuộc quá mức vào AI hoặc việc không khai báo việc sử dụng AI có giống với sự lệ thuộc quá mức hoặc lạm dụng hơn không? Chúng ta sẽ cần định nghĩa lại các khái niệm và làm rõ đâu là cách sử dụng phù hợp.
Nếu một sinh viên cố gắng qua mặt các công cụ phát hiện AI bằng cách sử dụng công cụ diễn đạt lại (paraphrase generator), thì điều đó có vẻ khá dễ được xem là hành vi gian lận. Tuy nhiên, giả sử việc diễn đạt lại đó áp dụng cho một nguồn trực tuyến thì sao? Nếu một sinh viên sử dụng AI để sửa lỗi ngữ pháp và nhận phản hồi, các vấn đề về đạo đức lẫn phát hiện gian lận sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều, đặc biệt khi sinh viên công khai thừa nhận việc sử dụng đó. Nếu sinh viên dùng AI để “công não”, lập dàn ý hoặc xem lại bản nháp, thì gần như không thể bắt quả tang họ đang sử dụng AI. AI sẽ buộc chúng ta phải xem xét lại những giả định về quyền tác giả, tính nguyên gốc, sự sáng tạo và cuối cùng là cả khái niệm đạo văn. Sarah Elaine Eaton (2021, 2023) đã đề xuất sáu nguyên lý của “kỷ nguyên hậu đạo văn” (post-plagiarism era):
- Việc viết kết hợp giữa con người và AI sẽ trở nên bình thường.
- Sự sáng tạo của con người được tăng cường.
- Các rào cản ngôn ngữ sẽ biến mất.
- Con người có thể từ bỏ quyền kiểm soát, nhưng không thể từ bỏ trách nhiệm.
- Việc ghi nhận nguồn gốc và công lao vẫn giữ vai trò quan trọng.
- Những định nghĩa truyền thống về đạo văn không còn phù hợp nữa.
Những khả năng tiêu cực của nguyên lý thứ nhất đã trở nên quá rõ ràng trong các hình thức lừa đảo cá nhân hóa, quảng cáo và thông tin sai lệch, còn tiềm năng thúc đẩy sự sáng tạo đã được chúng ta bàn tới trong chương 4. Các chương trình dịch thuật từ lâu đã giúp việc du lịch và nghiên cứu trở nên dễ dàng hơn. Dịch thuật bằng AI một cách dễ dàng có thể dẫn đến việc nhiều trường học khôi phục các ngôn ngữ địa phương như Hawaiian hoặc Gaelic, hoặc ngược lại, mọi thứ có thể chỉ đơn giản được dịch sang tiếng Anh hoặc tiếng Trung. Các cơ sở học thuật nên đóng vai trò trung tâm trong những cuộc tranh luận này; liệu chúng ta có thể mở rộng góc nhìn vượt ra ngoài vấn đề gian lận để xem xét cách chúng ta có thể tận dụng công nghệ mới nhằm gia tăng sự công bằng và sự phát triển toàn diện của con người ở khắp mọi nơi hay không?
Việc định nghĩa lại đạo văn trong khi vẫn duy trì yêu cầu ghi nhận nguồn gốc tạo ra một nghịch lý. Tuy nhiên, vì tầm quan trọng của việc ghi công đã tồn tại từ trước cả khi các nền văn hóa viết trở nên thống trị, nên điều đó (hy vọng là vậy) vẫn sẽ tiếp tục tồn tại trong kỷ nguyên AI. Liệu có thể xảy ra khả năng các thế hệ trẻ sẽ cho rằng nội dung do AI tạo ra không đáng được ghi nhận nguồn gốc hơn một cuốn từ điển hay từ điển đồng nghĩa? Hiện nay, chúng ta ghi nhận ý tưởng của con người chứ không ghi nhận công cụ. Vì nội dung AI được thiết kế để mang tính “trung bình”, chúng ta có thể hình dung việc nội dung AI giá rẻ lấn át những thử nghiệm và sáng tạo mang tính cá nhân của con người, mặc dù sau mười một phần của loạt phim Fast & Furious, thật khó để cho rằng sự sáng tạo không giới hạn là động lực duy nhất ở Hollywood. Mặt khác, nếu những mối quan ngại truyền thống về đạo văn biến mất, công việc của giáo viên có thể trở nên đơn giản hơn. Điều đó cũng có thể giúp chúng ta dễ dàng chuẩn bị cho sinh viên đối mặt với cuộc sống đang chờ đợi họ sau khi rời khỏi các cơ sở giáo dục.
AI đã và đang thay đổi công việc nhờ khả năng xử lý một số nhiệm vụ thường lệ và lặp đi lặp lại vốn tồn tại trong hầu hết mọi nghề nghiệp. Các bác sĩ sẽ làm gì với hai đến ba giờ thêm vào mỗi ngày khi họ không còn phải dành thời gian ghi chép hồ sơ và nhập mã bảo hiểm? Việc mọi người làm việc ít hơn có thể là điều tuyệt vời cho nhân loại. (United Auto Workers từng đề xuất tuần làm việc ba mươi hai giờ nhưng vẫn được trả lương cho bốn mươi giờ như một phần của cuộc đình công lịch sử vào tháng 9 năm 2023.) Tuy nhiên, có vẻ khả dĩ hơn rằng, giống như với máy tính và email trước đây, mọi người sẽ được yêu cầu sử dụng sự hỗ trợ của AI để tạo ra nhiều công việc hơn, tốt hơn và nhanh hơn so với khi làm việc một mình.
Điều đó vẫn để lại cho chúng ta một câu hỏi về việc đánh giá. Lợi ích của việc đẩy quan niệm truyền thống về đạo văn vào “đống bụi của lịch sử” là chúng ta có thể nâng cao các tiêu chuẩn. Theo cách tương tự như việc các công cụ kiểm tra chính tả và gần đây hơn là tính năng tự động sửa ngữ pháp đã cải thiện bề ngoài của bài viết sinh viên, thì ít nhất việc viết bằng AI cũng sẽ tạo ra những câu văn hoàn chỉnh.
Hầu như ai cũng nói chuyện với bạn bè, giáo viên và cấp trên theo những cách khác nhau. Công nghệ đã khuếch đại những kiểu ngôn ngữ khác nhau đó trong văn viết: những tin nhắn đầy emoji và các bản đề xuất trang trọng rõ ràng là rất khác nhau. Các thế hệ tương lai có thể sẽ xem những cấu trúc câu và các lỗi ngữ pháp của thời kỳ trước AI giống như máy ghi lời nhắn điện thoại: một “khủng long” của sự sáng tạo.
Cũng giống như việc chúng ta từng kiên nhẫn cài đặt đầu máy VCR cho ông bà mình và nay lại phải cố hiểu khi con cháu gửi các tin nhắn kiểu “TYVM” hay “ICYMI”, sẽ luôn tồn tại một thiên kiến thế hệ đối với những việc “đánh đổi” mới trong công việc có sự hỗ trợ của AI. Sẽ luôn có một cuộc chiến giữa “cướp biển và hải quân”, giữa AI và các công cụ phát hiện AI, và cuối cùng là giữa việc viết không có và có AI hỗ trợ. Công việc có AI hỗ trợ dường như nhiều khả năng sẽ chiếm ưu thế, nhưng liệu chúng ta có thể chuẩn bị cho sinh viên thành công trong cuộc cách mạng công nghệ này hay không?
Việc phát hiện AI sẽ vẫn có giá trị sử dụng nhất định, nhưng chúng không thể là phản ứng chủ đạo của chúng ta. Những chính sách được xây dựng cẩn trọng cho khoá học và các bài tập là điều thiết yếu: chúng ta cần đặt câu hỏi AI có thể thay đổi công việc trong tương lai như thế nào, cả công việc của giảng viên lẫn sinh viên. Đào tạo ra những sinh viên chỉ có khả năng viết ngang với AI dường như là công thức dẫn đến thất nghiệp. Liệu phương pháp giảng dạy và cách đánh giá của chúng ta có thể trở thành công cụ giúp sinh viên chuẩn bị tốt hơn cho các kỹ năng thực tế ngoài đời hay không?