Chiều hôm nhớ về: Cung Tích Biền viết về 13 tác giả

Phan Tấn Hải

Người đi… chữ còn ở lại. Tuyển tập Chiều hôm nhớ về của nhà văn Cung Tích Biền (1936-2026) vừa được phát hành. Bạn có thể mua trên mạng Amazon, hay trên mạng của nhà sách Tự Lực, và cũng có thể bước thẳng tới nhà sách tiếng Việt này, nếu bạn là cư dân Quận Cam. Nhiều độc giả có thể bất ngờ khi nghe tên nhà xuất bản Thao Thao như dường rất lạ. Thưa rằng đây là một nhà xuất bản mới xuất hiện. Người chủ trương và biên tập của nhà xuất bản này là chị Hoàng Thị Kim (bà quả phụ Cung Tích Biền) và các con. Nhan đề đầy đủ của tuyển tập là Cung Tích Biền viết về nhiều tác giả: Chiều hôm nhớ về.

Chiều hôm nhớ về của nhà văn Cung Tích Biền là một tuyển tập chân dung văn học và hồi ức nhân vật, gồm mười ba bài viết về những nhà văn, nhà thơ đã để lại dấu ấn sâu đậm trong nền văn học Việt Nam đương đại. Tác phẩm vừa là những trang nhận định văn học, vừa là những ký sự đầy tình nghĩa về bằng hữu văn chương, những người mà tác giả họ Cung (đúng ra là họ Trần, vì tên khai sanh của Cung Tích Biền là Trần Ngọc Thao) từng quen biết, gần gũi hoặc đồng hành trong nhiều giai đoạn của đời sống văn học.

Điểm đặc biệt của tập sách không nằm ở những khảo luận mang tính học thuật thuần túy, mà ở cái nhìn nhân bản và giàu ký ức của Cung Tích Biền. Qua các bài viết về Nguyễn Bắc Sơn, Nguyễn Thụy Long, Dương Nghiễm Mậu, Hoàng Trúc Ly, Phùng Nguyễn, Huỳnh Ngọc Chiến, Trần Đình Mân Quan, Nguyễn Lương Vỵ, Phạm Ngọc Lư, Bùi Giáng, Du Tử Lê, Khánh Trường và Hữu Loan, người đọc không chỉ gặp lại tác phẩm hay sự nghiệp của các tác giả ấy mà còn được tiếp cận đời sống tinh thần, cá tính sáng tạo và những số phận riêng tư phía sau trang viết.

Trong từng chân dung, Cung Tích Biền không đứng ở vị thế của một nhà phê bình lạnh lùng, mà như một người chứng kiến, một người bạn đồng hành đang kể lại những kỷ niệm còn đọng lại sau năm tháng. Từ chất ngông rất mực du tử và bác học của Bùi Giáng, nỗi tài hoa định mệnh của Du Tử Lê, đời thơ ẩn dật của Trần Đình Mân Quan, đến bước đường ngược gió của Nguyễn Lương Vỵ hay những gặp gỡ đáng nhớ với Hữu Loan, tất cả đều được khắc họa bằng giọng văn đôn hậu, trầm tĩnh và giàu suy tưởng.

Chiều hôm nhớ về vì thế không chỉ là một tập hồi niệm về những gương mặt văn chương đã khuất hoặc đã đi xa, mà còn là một bức tranh ký ức về một thế hệ cầm bút. Trong ánh chiều của hoài niệm, Cung Tích Biền đã gìn giữ cho văn học Việt Nam những chân dung sống động, thấm đẫm giao tình văn chương, lòng kính trọng và niềm tri ân đối với những người đã góp phần làm nên một thời văn chương đáng nhớ.

Đọc Chiều hôm nhớ về, người ta có cảm tưởng rằng Cung Tích Biền không chỉ viết về mười ba tác giả, mà phần nào cũng đang viết về chính cuộc đời của ông qua những bóng dáng ấy. Cuộc đời ông cũng từng trải qua nhiều dâu bể của lịch sử, chiến tranh, biến động xã hội, những năm tháng khắc nghiệt của thân phận người cầm bút. Bởi vậy, không phải ngẫu nhiên những nhân vật hiện diện trong tập sách phần lớn đều mang theo một số phận nhiều cay đắng: người từng ở tù, người lưu lạc biệt xứ, người sống trong nghèo khó đến tận cuối đời, người mang những bất an tinh thần, người chống chọi với bệnh tật hiểm nghèo, và nhiều người đã ra đi trong cô quạnh. Thế nhưng, vượt lên trên những nghịch cảnh ấy, họ đều là những tài năng lớn, những cá tính sáng tạo độc đáo, những con người suốt đời trung thành với chữ nghĩa.

Có lẽ chính sự đồng cảm của những số phận văn chương đã tạo nên chiều sâu đặc biệt cho tập sách. Cung Tích Biền không nhìn họ như những đối tượng phê bình, mà như những người cùng đi qua một chuyến đò định mệnh của lịch sử và văn học. Trong nỗi buồn của Nguyễn Bắc Sơn, sự phiêu bạt lãng đãng của Du Tử Lê, cõi ngông nghênh bất tận (và rất là bất thường) của Bùi Giáng, những bước lưu đày của nhiều bằng hữu nơi đất khách hay những kết thúc đầy thương cảm của các văn nhân đã khuất, người đọc thấp thoáng nhận ra bóng dáng của chính Cung Tích Biền: một người viết suốt đời mang nặng ký ức, cô đơn nhưng không tuyệt vọng, đau đớn nhưng không bi lụy. Viết về mười ba tác giả, có lẽ ông đang thực hiện một cuộc tri ân cuối cùng với bè bạn, và cũng là một cách lặng lẽ nhận diện vận mệnh chung của một thế hệ tài hoa mà nhiều truân chuyên.

Tuyển tập Chiều hôm nhớ về, sau bài viết về 13 tác giả, là phần ghi lại tiểu sử tác giả Cung Tích Biển và các tác phẩm của ông. Mục lục tuyển tập như sau:

– Nguyễn Bắc Sơn: Nguyễn Bắc Sơn, một nẻo đời khác.

– Nguyễn Thụy Long: Kỷ niệm cùng Nguyễn Thụy Long.

– Dương Nghiễm Mậu: Ông Dương, ông đã đi rồi. Một vụ án văn chương.

– Hoàng Trúc Ly: Huyền ảo những chiêm bao.

– Phùng Nguyễn: Đường về của Phùng Nguyễn.

– Huỳnh Ngọc Chiến: Người đi, chuyến tàu sớm.

– Trần Đình Mân Quan: Một đời thơ ẩn dật.

– Nguyễn Lương Vỵ: Đời ngược gió.

– Phạm Ngọc Lư: Nghĩ về nhà thơ Phạm Ngọc Lư.

– Bùi Giáng: Nhà thơ của ngày tháng ngao du // Lại nhớ anh Sáu Giáng.

– Du Tử Lê: Định mệnh của tài hoa.

– Khánh Trường: Chiều thơ Khánh Trường.

– Hữu Loan: Lần gặp gỡ.

– Cung Tích Biền: Tiểu sử & tác phẩm.

Trong Lời Nhà Xuất Bản Thao Thao (trang 7-8) có lời rằng, trích:

“Cung Tích Biền là một nhà văn đã thành danh từ thời Cộng Hòa, trước 1975, nay đã trên 70 năm cầm bút, kể từ 1956 là năm ông có tác phẩm xuất hiện trên văn đàn. Năm 2024 đã vào thềm tuổi 90, ông vẫn còn viết, bút lực rất khỏe, có bài thường xuất hiện trên các phương tiện truyền thông.

Cung Tích Biền đã kinh qua nhiều giai đoạn lịch sử của nước nhà, đầy cam go khốc liệt của chiến tranh, ly tán, đói khó. Riêng bản thân ông đã trải qua nhiều căn bệnh ngặt nghèo, như sốt rét phù thũng, ngay từ thưở bé, thời đi tản cư vào núi rừng, cả về sau là cườm mắt, tiểu đường, tĩnh mạch, bướu đầu, ung thư trực tràng, mổ bụng, cắt bỏ một phần ruột.

Đời viết của ông, trái lại, rất dài lâu. Ngoài những sáng tác thơ văn, truyện ngắn, truyện dài, những tạp văn tùy bút, nhận định văn học, ông còn viết rất nhiều những sự ký nhân vật. Chủ đề của loại này, ông viết về những nhà văn, nhà thơ, những nhà trí thức, phần lớn là bạn hữu, chỗ quen biết với ông, có công đóng góp những thành tựu cho cộng đồng, nay đã ra Người Thiên cổ.

Nhà xuất bản Thao Thao đang in và sẽ phát hành nhiều tập. Trước tiên là bốn tập:

– Phạm Duy, Người đi cùng Mệnh nước ngược xuôi. [khảo luận]

– Chiều hôm nhớ về, viết về nhiều tác giả đã qua đời. [ký sự]

– Trăm năm Kẻ ở Người đi, viết về những bạn hữu đã qua đời hoặc còn tại thế [ký sự]

– Bùi Giáng, Ngày tháng ngao du. [khảo luận]”

Trong phần tiểu sử Cung Tích Biền dài 6 trang cuối sách, chúng ta có thể trích vài dòng để thấy cá tính của ông, trích:

“Nghề và nghiệp trọn đời: Viết văn. Là một Nhà văn Độc lập. Suốt một đời cầm bút, tới nay, từ buổi tập tành, qua nhiều chế độ, dân sự cũng như quân đội, Cộng Hòa cũng như Cộng sản, không tham dự bất cứ một nhóm, một thi văn đoàn nào; không hề là hội viên của bất cứ hội Văn bút [PEN Club], hoặc hội Nhà văn nào, từ trung ương tới địa phương, trước cũng như sau 1975, trong cũng như ngoài nước.”

Bạn có thể tìm mua sách ở các nơi sau.

— Nhà sách Tự Lực (14318 Brookhurst St, Garden Grove, CA 92843):

https://tuluc.com/vi/products/chi%E1%BB%81u-hom-nh%E1%BB%9B-v%E1%BB%81-cung-tich-bi%E1%BB%81n-vi%E1%BA%BFt-v%E1%BB%81-nhi%E1%BB%81u-tac-gi%E1%BA%A3

— Amazon:

https://www.amzn.com/dp/B0GZVN542X

Hãy tìm đọc Chiều hôm nhớ về, nơi đây từng trang viết là lời thì thầm rất ẩn mật của nhà văn Cung Tích Biền.

Chiều hôm nhớ về dày 258 trang, do nxb Thao Thao phát hành toàn cầu. Giá 28 USD.

Các câu hỏi, bạn có thể email về nhà xuất bản nxbthaothao@gmail.com.

Bìa sách Chiều hôm nhớ về, và tác giả Cung Tích Biền.

This entry was posted in Trên kệ sách and tagged . Bookmark the permalink.