Lê Học Lãnh Vân
Đây là đề thi mở, nghĩa là, sau khi cùng chấp nhận Steve Jobs, người Mỹ, là một trong những người góp phần làm thay đổi thế giới trong lãnh vực công nghệ, thí sinh có thể trình bày quan điểm của mình một cách tự do. Bài viết này nghĩ rằng cách ra đề “mở” như vậy mâu thuẫn với phương pháp giáo dục “đóng” mà hình thái tiêu biểu của nó là văn mẫu: dạy văn mẫu và chấm điểm theo văn mẫu!
Bản HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ TỐT NGHIỆP THPT 2026 – MÔN NGỮ VĂN (VietNamNet, ngày 11/6/2026) cho thấy tính “đóng” khá rõ.
A. Trình bày HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ
Bài thi được hướng dẫn làm theo ba đoạn: Mở đoạn, Thân đoạn và Kết đoạn. Trong ba đoạn này, Thân đoạn được hướng dẫn kỹ lưỡng và chi tiết, gồm ba phần:
1) Giải thích
2) Bàn luận
3) Đưa ra giải pháp.
a. Với cá nhân: cần nuôi dưỡng đam mê, khát vọng sáng tạo, tinh thần cống hiến. Chủ động học tập, nghiên cứu. Dám nghĩ, dám làm, chấp nhận thử thách
b. Với gia đình, nhà trường: đổi mới phương pháp dạy học. Khuyến khích học tập, sáng tạo. Phát hiện, bồi dưỡng tài năng.
c. Với xã hội: Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học, công nghệ. Chế độ phúc lợi hấp dẫn, thu hút nhân tài
4) Mở rộng: Phê phán những người sống thụ động, thiếu ý chí vươn lên, ngại đổi mới
B. Nhận xét HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ về hình thức
1) Tổng cộng số chữ của Mở đề, Thân đề, Kết đề trong bản HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ là 296 chữ. Đây chỉ mới là hướng dẫn nên chỉ gồm các tiêu đề sau gạch đầu dòng. Nếu triển khai thêm, số chữ có thể gấp ba, gấp năm lần. Nhưng đề bài lại giới hạn thí sinh khoảng HAI TRĂM CHỮ!
2) Trong ba giải pháp, giải pháp Với Cá nhân có 41 chữ, giải pháp Với Gia đình có 32 chữ, giải pháp Với Xã hội có 30 chữ. Như vậy, giải pháp Với Xã hội ít được quan tâm nhất. Nếu xét thêm phần Mở rộng với 15 chữ chỉ nói tới vai trò cá nhân, chúng ta thấy HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ rất chú tâm tới vai trò cá nhân với tổng cộng 46 chữ so với 30 chữ dành cho xã hội.
B. Nhận xét HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ về nội dung
1) Tôi e rằng HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ không đi vào trọng tâm của đề thi. Đề thi hỏi “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?” thì trọng tâm câu hỏi là xã hội Việt Nam, gia đình Việt Nam cần làm gì để từ những cá nhân trong xã hội đó xuất hiện tài năng như Steve Jobs. Chứ trọng tâm không phải ở mỗi cá nhân nên làm gì để thành Steve Jobs! Theo câu hỏi này, từ cá nhân trở thành nhân tài là hệ quả của việc xã hội phải làm gì, đề thi muốn tập trung vào đó. HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ lạc đề hay không muốn đi thẳng vào trọng tâm?
2) Đề thi này vừa mở vừa rộng! Độ rộng của đề thi mời gọi thảo luận những đề tài như triết lý và phương thức giáo dục, như tính cách, tâm lý, hành vi xã hội, như giá trị cốt lõi của xã hội, phương thức quản trị xã hội… Tinh thần của HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ rất mâu thuẫn với đề thi mở và rộng như thế này, vừa tầm thường hóa bài thi, vừa đưa bài thi vào khuôn khổ bó rọ. Có người nghĩ học sinh mười tám thuổi sao hiểu nổi điều cao xa. Bài viết này cho rằng anh hùng xuất thiếu niên, trong giới mười tám tuổi vẫn có tàng long ngọa hổ. Rất tiếc, rất tiếc!
D. Kết luận
Nếu bản HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ TỐT NGHIỆP THPT 2026 – MÔN NGỮ VĂN được VietNamNet trình bày như trên có nguồn từ chính thống, chúng ta có thể biết cách chấm điểm bài làm của thí sinh. Không khó để nhận ra tính “đóng” và hẹp của HƯỚNG DẪN GIẢI ĐỀ so với tính rộng và mở của đề thi. Làm văn nghị luận mà phải làm theo cách hướng dẫn như vậy là “đóng”! Trong hướng dẫn lại không có chỗ nào dự trù cho ý tưởng bên ngoài “cái hộp” chính thống thì tính “đóng” còn rõ hơn nữa!
Sự mâu thuẫn giữa tính mở của đề thi Văn với tính đóng của hệ thống giáo dục có thể gây khó cho những học sinh tài năng và có hoài bão trở thành cá nhân kiệt xuất như Steve Jobs. Steve Jobs hay Bill Gates đều là những người luôn suy nghĩ, tiến hành các dự án thoát ra ngoài “cái hộp” thông thường của xã hội, và thành quả vĩ đại của các ông được nhận xét xuất phát từ cách nghĩ, cách làm ra ngoài cái hộp. Những bạn sinh viên nhân tài tiềm năng tội nghiệp của chúng ta, ngay cả trình bày suy nghĩ ra ngoài cái cái hộp của kỳ thi tốt nghiệp phổ thông cũng chịu nguy cơ bị đánh rớt thì làm sao dám mơ bay lên cùng những iPhone, Space-X?
Ngày 11 tháng 6 năm 2026