Lê Học Lãnh Vân
Khi đọc Thuyền, tôi mong đọc những dòng tự sự của một người rõ ràng tư cách cá nhân, với những trải nghiệm, nỗi lòng cá nhân. Cá nhân nào cũng là sản phẩm của một thời đại, một xã hội, một nền văn hóa, giáo dục chung, nhưng mỗi cá nhân đều có thể vượt qua cái phông chung đó để thể hiện tính cách của riêng mình. Qua những cá nhân với tính cách riêng như vậy tôi có thể có cái nhìn toàn thể về một thế hệ, một lớp người.
Trong Thuyền, tôi không gặp một con người cá nhân, mà gặp nhiều người!
Trong năm mươi lăm chương mà ông Phạm Xuân Hùng gọi là năm mươi lăm Khúc đó (Những lát cắt từ chuỗi xoắn kép, https://vanviet.info/nghien-cuu-phe-binh/nhung-lat-cat-tu-chuoi-xoan-kep/), tôi thấy một dòng chảy ký ức mang nhiều nỗi lòng.
Đó là nỗi lòng của người một sáng bừng con mắt thấy mình mất hết tài sản, tương lai, không còn vai trò, chỗ đứng trên mảnh đất này!
Đó là nỗi lòng của kẻ phải ly hương mà không mong có một chuyến quay về! Nỗi lòng của kẻ tưởng mình đã mất hẵn ba mươi năm đầu đời nắng mưa kỷ niệm quê nhà!
Đó là nỗi lòng của một người đi tìm Tự do và Phẩm giá cho chính mình! Người đi tìm ý nghĩa thực sự của Tự do và Phẩm giá, những mối liên hệ của hai giá trị ấy, chúng có còn hiện hữu nơi mình không trong môi trường sống quá nghiệt ngã của Việt Nam những năm tiếp theo ngày Thống nhất? Chúng có hiện hữu không nơi đất khách mình sống chết tìm tới?
Trong khi khi kiếm hoài mà không gặp người rõ ràng tư cách cá nhân như mong ước, tôi tự hỏi phải chăng vì tôi không thấy nguồn gốc, nguyên nhân tách bến ra khơi của Thuyền? Phải chăng khi lênh đênh bất định trên đại dương, hành trình và trải nghiệm của Thuyền cũng mờ mịt như màn mưa biển? Không đòi hỏi những đoạn tự sự rõ nét về nguồn gốc chuyến “vượt biển” hay những đoạn mô tả chi tiết khắc họa biến cố trên biển, nhưng, trong vài đoạn ngắn của Thuyền đề cập tới nguồn gốc chuyến đi hay biến cố trên biển, tôi thấy quá mông lung!
Phải chăng sự mông lung đó khiến tôi cảm nhận Thuyền lênh đênh trôi dạt từ bến bờ này sang bến bờ khác chứ không tự một mình tự đứng giữa đại dương tạc tượng đài?
20.06.2025