V?n ch??ng Ý Nhi – m?t góc nhìn sâu th?m*

Ph?m Ph Phong

Tn ??y ?? l Hong Th? Nhi. Sinh ngy 18/9/1944 t?i H?i An, Qu?ng Nam, trong m?t gia ?nh danh ti?ng (chu g?i gio s? Hu?nh L b?ng ng n?i ch, con gi c?a gio s? Hong Chu K, v? c?a gio s? Nguy?n L?c). T?t nghi?p Khoa Ng? v?n, ??i h?c T?ng h?p H N?i, 1968. V? cng tc ? Vi?n V?n h?c m?t th?i gian, sau ? nhi?u n?m l bin t?p vin Th? c?a Nh xu?t b?n Tc ph?m m?i (nay l Nxb H?i Nh v?n). Hi?n s?ng t?i thnh ph? H? Ch Minh cng gia ?nh.



Cc tc ph?m ? xu?t b?n: N?i nh? con ???ng (th?, in chung v?i Lm Th? M? D?, 1974), ??n v?i dng sng (th?, 1978), Cy trong ph? – Ch? tr?ng (th?, in chung v?i Xun Qu?nh, 1981), Ng??i ?n b ng?i ?an (th?, 1985), Ngy th??ng (th?, 1987), M?a tuy?t (th?, 1991), G??ng m?t (th?, 1991), V??n (th?, 1998), Th? tuy?n (th?, 2000), Nh?ng g??ng m?t -nh?ng cu th? (chn dung, 2008), Nhi tuy?n t?p (2010), C gi chung s? reo (truy?n ng?n, 2014), K? ni?m khng c m?a (chn dung v?n h?c, 2018), Ng?n gi qua v??n (tuy?n t?p th?, truy?n ng?n, 2019)

Tc ph?m ? ???c d?ch ra cc ngn ng? khc: Ti?ng Php: th? in trn t?p ch Europe, thng 4/2002 (cng D??ng T??ng, Hong H?ng, Vi Thy Linh). Ti?ng Anh: Th? in trn t?p ch Poetry Internationnal (cng 9 nh th? Vi?t Nam khc), 6 Vietnamese Poets (Published by Curbstone Press, 2002), Black Dog, Black Night (Contemporary Vietnamese poetry/ Milkweed Editions), Vietnamese Feminist Poems from Antiquity to the Present: a Bilingual Anthology (The Feminist Press at the City University of New York and The Women Publishing House, Ha Noi, Viet Nam, 2007). Ti?ng Nga: Th? in trn t?p ch Lotus, s? 57, 1986, Th? in trong Tuy?n t?p cc nh th? -Phi, 1983. Ti?ng Nh?t: Th? in trong Tuy?n t?p 175 bi th? v? ??c l?p v t? do c?a Vi?t Nam ?? an ?i h??ng h?n nh?ng ng??i m?t v chi?n tranh (A Collection of Poems for Independence, Freedom and Requiem of Vietnam by 175 Poets /Coal Sack Publishing Company, 2013 ?y l thi tuy?n g?m ba th? ti?ng Vi?t, Nh?t v Anh). Ti?ng Th?y ?i?n: Till: igr : Tolv vietnamesiska poeter (Cho ngy hm qua 12 nh th? Vi?t Nam, Nxb Tranan). Ti?ng Trung Qu?c: Vi?t thi Hn d?ch (Nxb V?n ha V?n ngh?, 2017)

- Gi?i khuy?n khch cu?c thi th? bo V?n ngh? n?m 1969

- Tc ph?m Ng??i ?n b ng?i ?an ??t Gi?i th??ng c?a H?i Nh v?n Vi?t Nam 1985.

- Gi?i th??ng Cikada c?a Th?y ?i?n n?m 2015.

Nhi l nh th? n?i ti?ng, xu?t hi?n vo nh?ng n?m cu?i c?a cu?c chi?n tranh ch?ng M?, l tc gi? c?a 9 t?p th? (trong ? c hai t?p in chung), ? t?ng ???c Gi?i th??ng c?a H?i Nh v?n Vi?t Nam v?i t?p th? Ng??i ?n b ng?i ?an (1985) v gi?i th??ng Cikada c?a Th?y ?i?n (2015). Th? ch? c?ng ? ???c d?ch ra nhi?u th? ti?ng nh? Php, Anh, Nga, Th?y ?i?n, Trung Qu?c. G?n ?y, ch? cn xu?t hi?n v?i t? cch l ng??i vi?t truy?n ng?n v chn dung v?n h?c, l tc gi? c?a hai t?p chn dung v?n h?c ??c s?c, m?t t?p truy?n ng?n v nhi?u truy?n ng?n khc in r?i rc trn bo ch. M?t ng??i c?m bt, c th? sng t?o ???c nhi?u th? v?n khc nhau, trong ? ng??i ta th??ng g?i tn tc gi? ? g?n li?n v?i th? v?n thnh danh xu?t s?c nh?t. Nh?ng c?ng c khng t ng??i ?a ti, thnh danh b?i nhi?u lo?i hnh, lo?i th? khc nhau. Theo ti, Nhi l m?t trong nh?ng ti n?ng nh? v?y. B?i, khng ch? c th?, m c? truy?n ng?n v chn dung v?n h?c c?a ch?, khng ch? l nh?ng ??m th? ngh? thu?t, m ??u l nh?ng sinh th? ngh? thu?t ??c s?c, ch?a ??ng m?t hm l??ng n?i dung m? c?m v phong cch di?n ngn hi?n ??i. ?i?u quan tr?ng h?n, ph?m ch?t lm nn di?n m?o v?n ch??ng Nhi l d ? b?t c? th? v?n no, ch? c?ng ??u bi?u hi?n ci nhn su th?m th?m v ?m p ??i v?i thn ph?n con ng??i.

1. Xu?t hi?n t? nh?ng n?m cu?i c?a cu?c khng chi?n ch?ng M?, t?ng ??t gi?i th??ng th? c?a bo V?n ngh? (1969), nh?ng Nhi ch? y?u kh?ng ??nh gi?ng ?i?u tm h?n mnh vo th?i h?u chi?n v ??i m?i. Con ???ng sng t?o ngh? thu?t c?a ch? th? hi?n r?t r s? v?n ??ng c?a tm th?c sng t?o, thng qua c?m quan hi?n th?c v s? ??i m?i l t??ng th?m m?. Nh?ng th? bt ??u tin in trong cc t?p N?i nh? con ???ng (in chung v?i Lm Th? M? D?, 1974), ??n v?i dng sng (1978), Cy trong ph? ch? tr?ng (in chung v?i Xun Qu?nh, 1981), m sau ny ch? ch? ch?n c m??i bi ??a vo tuy?n t?p Ng?n gi qua v??n [1] v?i ci t?a chung l N?i nh? con ???ng v ??n v?i dng sng. Ch? ??c t?a cc t?p th? trn, r?i t?a cc bi th? c?ng c th? nh?n ra nh?ng c?m xc ngo?i c?nh, t? c?nh v?t, khng gian, th?i gian tc ??ng vo tm h?n nh?y c?m, trong sng, d? xc ??ng, v?i s? quan st tinh t? v mong mu?n gii by trong nh?ng lc ??a con ra ngo?i , Vi?t cho con trn ???ng cng tc, T? ph? bi?n em v? ho?c Thng Ba, M?t tr?i thng T?, M?a d?o thng M??i… H?n th? nh? kh?i nguyn t? nh?ng d? c?m c?a ci tinh m?t sng trong, ??y ?p nhin gi?i v?i c? cy, hoa l, nh?ng v?n ?n ch?a nh?ng b?t ch?t, ??i thay, u lo ?an xen t nhi?u hy v?ng trong tm c?m: Ma thu v?a ?i r?i / ?ng hy cn ch?a t?i / mua tr? l?ng ch?ng ??i / c? may dy l?i h?n [...] Nh?ng l?i mn mu ?? / m?a m trn m?t ???ng / m?a thng M??i d?o ? / l ma m?a yu th??ng (M?a d?o thng M??i, 1972). ?i?u khi?n cho Nhi khc v?i cc nh th? cng th? h? l, c?ng ch? l nh?ng cu th? t? c?nh, nh?ng chuy?n m?a n?ng b?n ma, nh?ng ngay t? ??u, ng??i th? khng hon ton ??n ph??ng h??ng ra ngo?i c?nh, gi?a ng??i v c?nh khng d?ng ? php ngo?i x?, m t? trong tm th?c sng t?o ? xa d?n kho?ng cch, khng d?ng l?i ? v?t ng ??ng nh?t m ? ??t ??n v?t ng t??ng giao:

B?ng m?t ngy cnh c?a m? tr??c nhau

em b?t g?p

m?t anh nhn b?i h?i

nh? c c? nhi?u ma thu ch? ??i

ma thu

n?ng vng mu da cam

Dng sng tri v? ?u dng sng

l kh ch?y trn m?t ???ng ??i gi

m?a ??t ng?t gi?a khu v??n th?m ??

nh?ng chn tr?i my tr?ng nh?ng mu hoa

(Cnh c?a)

Nh?ng b?c ph nh?m ??i m?i v? quan ni?m ngh? thu?t v thi php sng t?o ? Ng??i ?n b ng?i ?an (1985) v ti?p t?c kh?ng ??nh ti n?ng ? nh?ng t?p th? nh? Ngy th??ng (1987), M?a tuy?t (1991), G??ng m?t (1991), V??n (1998), ? ??a th? Nhi ??t ??n ?? chn, kh?ng ??nh m?t gi?ng ?i?u ring, tr? thnh m?t trong nh?ng ng??i tin phong m? ???ng v gp ph?n ??i m?i ngh? thu?t. Khi nhn l?i ti?n trnh c?a cng cu?c ??i m?i trong v?n h?c, ng??i ta d? nh?n ra nh?ng b??c ?i tin phong trong nh?n th?c l lu?n nh? ?? d?n ? h?i ngh? ??ng vin nh v?n (ngy 11.12.13 thng 6.1979) c?a Nguyn Ng?c, V? m?t ??c ?i?m c?a n?n v?n h?c ta trong giai ?o?n v?a qua (bo V?n ngh? s? 23, thng 6.1979) c?a Hong Ng?c Hi?n, Hy ??c l?i ai ?i?u cho m?t n?n v?n ngh? minh h?a (bo V?n ngh? s? 49,50 ngy 5.12.1987) c?a Nguy?n Minh Chu,… ho?c ? nh?ng tc gi? v?n xui, nh? truy?n ng?n c?a Nguy?n Minh Chu, Nguy?n Huy Thi?p, truy?n ng?n v ti?u thuy?t c?a Ph?m Th? Hoi, ti?u thuy?t c?a B?o Ninh,… nh?ng t ai nh?n ra nh?ng b??c tin phong ??i m?i trong th? c?a L ??t, D??ng T??ng, Thanh Th?o… trong ? c c? Nhi, th? hi?n r nh?t ? t?p Ng??i ?n b ng?i ?an. ?m tr??c c?a ??i m?i bao trm b?u khng kh oi ng?t. Vo th?i ?i?m ?, Ng??i ?n b ng?i ?an c th? xem l m?t b??c ti?n ?i tm ti?ng ni cho tm tr?ng c nhn tr??c trang vi?t, thay v ph?i gi?u kn bao n?m tr??c ?, v th?i cu?c c, v quan ni?m v?n ch??ng c, v t?m m?c tr khn c?a chng ta c… [2, tr. 743]. Chnh Nhi c?ng ? t?ng th?a nh?n r?ng, bi M?t bu?i chi?u ? Praha (sng tc vo thng 8.1981, in trong t?p Ng??i ?n b ng?i ?an) l bi th? m? ??u cho m?t giai ?o?n khc c?a th? ti [3, tr. 64]. D??ng nh? b?n thn th? ca ? l ??i m?i, lun ?i h?i m?t ci nhn v gi?ng ?i?u m?i m?, h?n n?a, n t? ra t??ng ??i ?n ??nh, kh nh?n ra ranh gi?i c?a s? ??i thay. B?i l?, ngay t? ??u Nhi ? ?em ??n cho ??i s?ng th? ca m?t ci nhn b?t t??ng v? ??i s?ng v?i nh?ng d? c?m b?t an [4, tr. 31] thng qua m?t gi?ng ?i?u tm h?n m?i l?, tinh t? v n?ng n?i suy t?. Nh?ng s? v?n ??ng thay ??i r nh?t ? th? ch? chnh l ? c?m quan hi?n th?c. C?ng v?n ti?p t?c vi?t v? b?n ma, c?ng ci ma thu ? thi, nh?ng khng cn l ma thu / n?ng vng mu da cam n?a, m l ma thu ng? yn gi?a t?ng l th?m (Ma thu ch?a t?i); c?ng ti?p t?c nh?ng tr?n tr? v? th?i gian trong Th? ma ?ng, Th? thng Ch?p, Ngy th??ng, Chi?u, Bi?n chi?u, Bay ?m… v c?ng ti?p t?c miu t? c?nh v?t nh?ng bn trong d??ng nh? c s? r?n v?, h?t h?ng khng g c th? b ??p n?i, cu?c s?ng nh?ng Ngy th??ng nhm chn ??n m?c ?i khi lng ch?t ??c ao / m?t ti?ng g b?t th??ng / sau cnh c?a. M?t s? ch? ??i mong manh trong v v?ng:

? ?ng kn r?i c?a s? nh?ng ngi nh

? xao xc bao vm ??i th?

nh sng c ??n ng?n ?n ngoi ph?

bao con ???ng v?ng bng ng??i qua

thuy?n ? v? np d??i chn ?

l ? r?ng trong v??n cy ngoi c?a


C th? no l?i m?t trong ta

?m l?a ?y c?n m?a ro bu?i ?y

mi?n ct nng

b? cy kh nh? chy

hoa qu? vng trn n?n c? nh ai

n??c l sim ??ng cht ???ng di

c?n l?u nh? m?a la qua c?a li?p

(Th? ma ?ng)

C?ng c lc tm t??ng quay v? v?i s? hoi v?ng, nu?i ti?c ci thu? ?i h?t con ???ng v? ??n bi?n / g?p m?t con thuy?n / c cnh bu?n ?? th?m / r?i th? tri vo ch?n khn cng (K ?c), v?i c?m th?c hi?n sinh, mu?n ?i tm th?i gian ? m?t trn chnh nh?ng v?n th? x?a:

Ngy ??ng tr?a, tr?i c l? xanh r?i

bi th? c?

by gi? em ??c l?i

nh?ng cu th? d?u dng, ??m th?m mi

t? khi no

ai ? ni tnh yu


Em m?t mnh

tr??c nh?ng trang th?

em tr chuy?n cng anh

trong xa cch

bao nhiu gian trun, bao nhiu c?c nh?c

ngy d?u dng ??m th?m c?a tnh yu


C?m th?c v? khng gian, c?nh v?t v mi tr??ng, nh? nh?ng Qu h??ng, Ph? n?ng, V??n, Chuy?n ? v??n, Qun c?, Thnh ph? trn ??y hoa cc, ho?c hng lo?t cc ??a danh, tn sng tn ni nh? Nha Trang, Sng Tr, V? Thi Nguyn, Nh? H?i Phng, H?i Phng thng 11.1979, M?t H N?i, H N?i thng 5.1987,… c?ng c nh?ng ??i thay, nghe nh?ng phi pha. C?nh c? ? khng cn b?i ng??i x?a c?ng ch?ng nh? khng cn nh? ngy x?a n?a:

L?i ca c?a ngy x?a ti ? qun r?i

gi?a bao bi ht m?i

bao mu hoa ? che khu?t m?t mu hoa d?i

ng?n sng tr?ng bu?i no vi l?p gi?a ngn kh?i

ti?ng ci tu vang su?t tu?i th? ti

? chm l?n gi?a ?n o no ??ng

ti ?i gi?a cu?c ??i

gi?a mun ngn m?t cn ch?t s?ng

no nh? g ngy thng ? xa xi

(Nh? H?i Phng)

S? b?ng th?c sau gi?c m? di c?a thi nhn ??t vo ??i t??ng tr? tnh l nh?ng con ng??i. ? l nh?ng ng??i thn nh? ng??i m?, ng??i con, ng??i b?n, ho?c nh?ng tc gi? ti danh, h?u h?t ??u l nh?ng bi th? hay: Knh g?i m?, Con, G?i ch? Nga, Nguy?n Du 1813, Vi?ng m? Hn M?c T?, Nh v?n Nguyn H?ng, D??ng Bch Lin ma ?ng 1988, T??ng ni?m Nguy?n Sng, Nh v?n Nguy?n Minh Chu, Chim bao g?p Xun Qu?nh, Bn th?m nh Boris Pasternak…. Trong ? c s? v?t sng l?p lnh c tnh ch?t nh?p vai trong Ng??i ?n b ng?i ?an, v?i s? giao thoa m?t cch m? h?, l?p l?ng, b?t ??nh gi?a cc ??i c?c: nh?n n?i v?i v, ?au th??ng h?nh phc, ni?m tin ng? v?c, g?p m?t chia ly, hn hoan u lo, chn ch??ng hy v?ng, l m?t sinh th? ngh? thu?t ??p v bu?n, m?t s? ch?ng nghi?m v l?u l?i d?u v?t tm tr?ng con ng??i v cu?c s?ng m?t th?i kh ngui qun:

Gi?a chi?u l?nh

m?t ng??i ?n b ng?i ?an bn c?a s?

v? v?a nh?n n?i v?a v?i v

nh?n n?i

nh? th? ? vi?c ph?i lm su?t ??i

v?i v

nh? th? ? l l?n sau cht


d??i chn ch?

cu?n len

nh? qu? c?u xanh

?ang l?n

nh?ng vng ch?m ri

Nh?m ch? ra ??c ?i?m gi?ng ?i?u tr? tnh c?a Nhi, nh ph bnh v?n h?c Hu?nh Nh? Ph??ng ? so snh ch? v?i Xun Qu?nh v tinh t? pht hi?n ra r?ng: Ni theo thu?t ng? c?a B. Eikhenbaum, th? Xun Qu?nh l th? ?i?u ngm, th? Nhi l th? ?i?u ni. ?i?u ? gi?i thch v sao th? Xun Qu?nh ???c Phan Hu?nh ?i?u ph? nh?c r?t hay (Thuy?n v bi?n, Th? tnh cu?i ma thu); cn th? Nhi th kn ph? nh?c: bi Trong nh ch?p c?a ph?n s? khng thu?c nh?ng ca khc hay nh?t c?a Ph Quang [5, tr. 34]. Th? gi?i hnh t??ng trong th? Nhi ??c s?c nh?t v?n l hnh t??ng tc gi? – ci ti tr? tnh ??y m ?nh c?a tc gi?, l con ng??i s?m nh?n ra l? t?n sinh c?a ph?n ng??i mong manh, lo u trong cu?c s?ng ??y b?t tr?c, l?m tri ngang. ? l ci nhn tm c?m su th?m th?m, ??p v bu?n, lc no c?ng nh? ng??i v?a t?nh l?i sau m?t c?n m. Thanh Th?o c l khi cho r?ng: Th? Nhi t?nh to bn ngoi, v si m, kh? d?i bn trong [...]. Th? Nhi l th? c?a ng??i ?i ???ng di, c?a ng??i ch?y marathon, c?a m?t chn di ?i bi?n. Nh?ng x?o thu?t, x?o ngn hon ton v?ng bng trong th? ch?. Nh?ng c?n kht danh v?ng c?ng hon ton b?t ti?ng trong th? ch?. Ch? cn n?i bu?n, ni?m nh? ti?c, s? ??ng c?m, v canh canh cnh thm nh?ng n?i g n?a kh g?i tn. Th? Nhi l nh? v?y [6, tr. 736].

2. V?i Nhi, n?i bu?n, ni?m nh? ti?c, s? ??ng c?m s? chia khng ch? c trong th?, m c? trong v?n xui – ? c? hai th? v?n truy?n ng?n v k s? chn dung. N?u th? l nh?ng b??c th?m d tr??c v kh?ng ??nh trong th?i k? ??i m?i th truy?n ng?n c?a Nhi hon ton ra ??i trong khng kh ??i m?i. Cho d, ??i m?i cho ??n nay, sau h?n m?t ph?n ba th? k? v?n khng thot kh?i nh?ng ro c?n, nh?ng ??nh ki?n kh ??i thay t? trong b?n ch?t c tnh ch?t ton tr? c?a h? t? t??ng, nh?ng nh?ng thay ??i c?n b?n v? c? s? h? t?ng /??i s?ng kinh t? l khng th? ??o ng??c, ? t nhi?u th?i lu?ng sinh kh m?i vo sng t?o ngh? thu?t. Khng kh ?y ph h?p v?i c?m th?c sng t?o v?n c c?a Nhi, nh?t l khi ch? c?m th?y th? gi?i ngh? thu?t th? c lc khng truy?n t?i ???c h?t nh?ng ?i?u mnh mu?n by t? v?i cu?c ??i,ch? tm ??n v?i truy?n ng?n, m?t th? v?n ch? l?c c?a cc n?n v?n ch??ng hi?n ??i. `

H?u h?t cc truy?n ng?n c?a Nhi ??u ???c vi?t sau khi ch? chuy?n vo cng tc v sinh s?ng t?i thnh ph? H? Ch Minh (1988). T?p truy?n ng?n C gi chung s? reo c?a ch? ???c nh xu?t b?n Tr? ?n hnh n?m 2013, nh?ng ba m??i truy?n ???c tuy?n vo Ng?n gi qua v??n (2019) l?n ny, truy?n no c?ng ???c tc gi? ghi th?i gian sng tc ? cu?i truy?n, cho th?y m?t vi truy?n ng?n c?a ch? ???c vi?t vo nh?ng n?m cu?i cng c?a th? k? XX (M?t gi? sng, 1996; C gi chung s? reo, 1998; Phng ch?, 1999), cn l?i ??u ???c ra ??i vo thin nin k? m?i.


Quan tr?ng b?c nh?t trong ngh? thu?t truy?n ng?n l hnh t??ng nhn v?t / con ng??i. ??c truy?n ng?n c?a Nhi, c?ng l ci nhn tm c?m v? con ng??i – nh?ng ng??i ph? n? ?i khng yn ?n ng?i khng v?ng vng ?y, by gi? khng ch? ? ph? n? m ? chuy?n sang c? nh?ng ng??i ?n ng, v?i cu?c s?ng khng hon ton c ??n m l c ??c/??n ??c m?t mnh, ho?c s?ng cng/v?i m?i ng??i nh?ng tm tr?ng v?n qu?nh hiu,khng ai hi?u ???c mnh; s?ng trong tr?ng thi ch? ??i m?t ci g m? h?, xa xi khng r ?ch ??n, ?i khi ??n v ngh?a. S?ng trong m?t th?c t?i b?t ton, h??ng v? m?t t??ng lai b?t ??nh. H?u h?t, h? khng ph?i l ng??i v c?m nh?ng cu?c s?ng chung quanh ??y m?ch ngu?n v c?m, khi?n h? ?i khi c?ng tr? thnh v c?m. C?ng nh? trong th?, ch? ?em ton b? tm tr?ng c?a mnh ph? vo ??i s?ng n?i tm c?a t?ng nhn v?t. Th? gi?i nhn v?t c?a ch? h?u h?t ??u l nh?ng ng??i c h?c, nh?ng tr th?c c nhn cch nh?ng cu?c s?ng b?p bnh, chao ??o, th?m l?ng, t? thu mnh nh? l?i, nh? chnh ch? ? t?ng th?a nh?n thng qua c?m nh?n c?a m?t nhn v?t, c?ng nh? s? ??ng c?m khch quan c?a ng??i ??c v? v?n ch??ng c?a ch?: Ng??i ta g?i nh?ng nhn v?t c?a ng l lo?i nhn v?t nh? b, lo?i nhn v?t khng tn tu?i, khng ti?ng t?m, khng bi?n c?. H? l b?t c? ai trong ?m ?ng ngoi kia. Nh?ng m? ??c, nh?ng lo u, nh?ng ch? ??i c?a h? th?t bnh th??ng, th?m ch t?m th??ng. Ng??i ta b?o v?n c?a ng d?n d? ng??i ??c nh? ti?ng r r?m c?a nh?ng c?n m?a nh? v? ?m. Ng??i ta b?o khng th? k? l?i cu chuy?n c?a ng nh?ng c?ng kh r?i b? cu?n sch khi ? c?m n trn tay (tr. 538). Nhn v?t c?a ch? th??ng l phi?m danh (anh, ch?, ng, h?n) ho?c tn ch? l m?t m?u t? (l nh?ng N, K, V, P…). Tn nhn v?t ch? l thi php hnh th?c, nh?ng l hnh th?c mang tnh quan ni?m. Do v?y, cho d phi?m danh hay vi?t t?t thnh m?t m?u t? c?ng th? hi?n r quan ni?m c?a tc gi? l, khng c?n quan tm ??n tn tu?i nhn v?t, ?i?u quan tr?ng l tnh cch c?a nhn v?t ? l g, l ?i?u m nh v?n mu?n g?i thng ?i?p ??n cho ng??i ??c. Trong nhi?u truy?n ng?n Ph?m Th? Hoi ?i?u ny c?ng ? t?ng di?n ra, nh?ng ch? ?? v di?n ngn c?a cy bt n? ny l?nh lng v ??p cht, ng??c v?i s? d?u dng, n?ng ?m tnh ng??i v ??y tm tr?ng xen l?n nh?ng mu thu?n kh gii by c?a Nhi. ? l quan ni?m ngh? thu?t v? con ng??i c?a nh v?n. Khng d??i vi ba l?n, ch? thc l?i cho nhn v?t ?ng ngn cho quan ni?m c?a mnh v? v?n ch??ng: ng ?y c chung quan ni?m v?n ch??ng v?i ng. Ci th? ch? ngh?a ?m ? ny nhi?u khi gy ra bao nhiu tai h?a cho con ng??i. ng ?y v?n b?o v?i ng nh? v?y. Sau ny, ng m?i nghi?m ra ? l l?i tin tri cho s? ph?n c?a mnh (tr. 384). N?i khc, nh v?n nh?n ra s? b?t l?c c?a ngn t?, c?a ngnh khoa h?c l?y con ng??i lm ??i t??ng trung tm: Ti khng bi?t cc nh ngn ng?, cc nh x h?i h?c ?ang lm g. Cc ngnh khoa h?c x h?i c?a ta y?u km qu. N g?n nh? khng c vai tr g, th?m ch c th? ni, n im h?i l?ng ti?ng tr??c nh?ng v?n ?? quan tr?ng, nh?ng v?n ?? c?p thi?t trong x h?i hm nay (tr. 388). ??i v?i th? gi?i ngh? thu?t truy?n ng?n, ch? ?u i quan tm ??n gi?ng ?i?u v hnh t??ng nhn v?t: Cu?n sch ch? c?m trn tay l tuy?n truy?n ng?n c?a m?t n? tc gi? ?ang ???c ch . Ch? ? ??c ???c m??i truy?n ? ph?n ??u. Gi?ng v?n t?nh to, l?i d?n truy?n kho lo v nh?ng ??i tho?i thng minh c?a cc nhn v?t l ?u th? c?a nh v?n ny (tr. 279). Ho?c m?t truy?n khc, Cu chuy?n ???c k? m?ch l?c, l?i v?n gi?n d?. Khng cn nh?ng cu di l th, nh?ng ch? vi?t hoa gi?a cu, khng cn nh?ng lin t??ng k? qu?c, nh?ng t? ng? hc hi?m. Cu chuy?n khi?n Duyn c?m ??ng. Ch? ng?m ngi nh? ??n gi?ng ni m?t m?i c?a Tu?n m?i khi v?p vp, bu?n b?c, nh? ??n n? c??i r?ng r? c?a Tu?n m?i khi trng th?y ch?, nh? ??n v? cam ch?u c?a Tu?n khi ch? ??t ng?t k?t thc cu chuy?n h?i ch?p t?i (tr. 324). Nhn v?t c?a Nhi l nh?ng con ng??i ? tr??ng thnh, ? ??ng tu?i, ? t?ng tr?i qua nh?ng m?i tnh khng tr?n v?n, s?ng trong n?i suy t?, gi?n v?t v s? ch? ??i m khng bi?t ??i ch? g, s?ng th?a ra v ?i khi th?t th?n nh?n ra: Mnh by gi? nh? k? ?i l?c, ch?ng lm sao m hi?u n?i m?i th? ? ?y, lm ci g c?ng khng ?ng, ngh? ci g c?ng khng ?ng, ni nh? b?n tr? l ch?ng gi?ng ai (tr. 387); ho?c d cho c lc h? ch? ??ng h?n,c? ?on ??nh m?i s? m khng bi?t r?ng ph?n l?n nh?ng ?on ??nh ? ??u sai l?c (tr. 266).

H?n nhin, truy?n ng?n c?a Nhi ra ??i trong th?i bnh. Khng nhi?u nh?ng bi?n c?, nh?ng s? ki?n d? d?i ???c by ra, nh?ng tm th?c hi?n ??i ?i khi di?n ra trong cu?c s?ng tr? nn v ngh?a l, tr??c nh?ng b?t ?n, lo u mang ngh?a hi?n sinh trn ng?p trong tm t??ng con ng??i, nn c?m th?c v? th?i gian lun tr?u n?ng, c khi ??n quay qu?t trong ??i s?ng tinh th?n con ng??i. Nhn v?t c?a ch? lun b? chi ph?i b?i th?i gian v?t ch?t, th??ng g?n v?i chi?c ??ng h?, hay xem gi?, hay l?ng nghe ti?ng v?ng c?a chung ??ng h?, hay th?c v? th?i gian,… th?m ch, c ng??i ph? n? sau khi ly hn, th??ng hay m?t ng?, ?m nhn ?u c?ng th?y ??ng h?, nhn ?u c?ng th?y th?i gian v?i nh?ng kim gi?, kim pht, kim giy. ?i khi, ch? c?ng b?t c??i m?t mnh, khng hi?u mnh tnh ??m th?i gian ?? lm g (tr. 276). Khng d??i vi ch?c l?n nh v?n miu t? chn dung th?i gian qua chi?c ??ng h?. Ngay c? nhi?u t?a ?? c?a truy?n c?ng hi?n hnh n?i c?m th?c th?i gian r?t r: M?t gi? sng, Phng ch?, ??i tu ng??c, C ng??i g c?a, Ba s?m t?i, N?m cu?c ?i?n tho?i… Khng bi?n c?, khng s? ki?n nng h?i, c?ng khng c nhn v?t x?u. C nhn v?t lm vo bi?n c? l?n nh?t trong cu?c ??i do th?i cu?c ??i thay,m?t c? v? con, nh c?a, ??n m?c N?u c th? ch?t ???c ch?c ch?n ng ? ch?t. Nh?ng, s?ng khng d? m ch?t c?ng ch?ng d? h?n. ng ?y ph?i s?ng cho h?t ph?n s? c?a mnh (tr. 384), v cam ch?u v?i ph?n s?, tr? thnh ng??i b?m xe ??u ph?, bn bo v?a h m khng bi?t ph?i on trch ai. M?i nhn v?t l m?t nhn cch, m?t tnh cch khng thay ??i tr??c th? thch c?a nh?ng hon c?nh kh?c nghi?t, ch? bi?t ch?p nh?n s? ph?n: Cu?c ??i anh, anh ngh?, khng c ch? cho th?, khng c ch? cho ly c ph bn ???ng, khng c ch? cho nhi?u th? khc n?a. Anh ? khng th? r? ngang, khng th? d?ng l?i, ngay c? khi tai h?a ?p ??n. V? anh ? khng ch?u ??ng mi s? xa cch, s? b?t ?n. Cu?c chia tay c?a h? m th?m ??n n?i nhi?u b?n b g?p anh v?n h?i tin c. C ng??i cn g?i qu cho c (tr. 294). Hnh nh? trong th? gi?i ngh? thu?t c?a ch?, ch? c nh?ng chng chnh, b?t an, nh?m l?n, sai l?ch… d?n ??n nh?ng ?au kh?, m ??u l nh?ng n?i kh? tri?n min, n?i c ??n khng th? gii by, khng th? c?u vn, ch? khng h? c con ng??i / nhn v?t x?u. C l?, trong th?m l?ng, t? t?m lng c?a mnh, nh v?n ch?a t?ng ngh? x?u v? ai, hay ni nh? cc nh l thuy?t v?n ch??ng, r?ng ch? khng c s? tr??ng miu t? nhn v?t ph?n di?n. ? chnh l ch? khc nhau gi?a ch? v cc cy bt v?n xui tuy c t nhi?u so le, nh?ng c th? coi l cng th?i n?i ?nh n?i ?m, ???c ng??i ??c quan tm nh? Ph?m Th? Hoi, Nguy?n Huy Thi?p, Nguy?n Ng?c T?…

Khng gian ngh? thu?t c?a Nhi l khng gian v?a t?nh, v?a ??ng. Con ng??i khi th m?i mn trong m?t khng gian c? ??nh, m?t phng ch?, m?t ga tu, m?t qun c ph; khi th lun chuy?n ??ng, x d?ch, nh? l h? qu? c?a m?t b?n n?ng v th?c nh?m ch?ng l?i s? nhm chn c?a ??i s?ng. H?u h?t nhn v?t trung tm c?a m?i truy?n ??u c? ch?ng ch?i, qu?y ??p nh?m thot kh?i ci khng gian t tng, ch?t ch?i b?ng nh?ng chuy?n ?i v?, thay ??i mi tr??ng, tr?t t?, hng l?i nh?ng d??ng nh? cu?c s?ng v?n khng c g thay ??i, v?n tun th? theo m?t tr?t t? ? tr? thnh qui lu?t, m?t qui lu?t c?a ??i s?ng khng d? ??i thay, b?i n?u khng tr? v?, ng??i ta khng th? thanh th?n ra ?i (tr. 327).

L?i vi?t gi?n ??n theo dng t? s?, ngn t? giu hnh t??ng, l?i k?, l?i t?, l?i tho?i theo dng ch?y c?a m?t chu?i di min man, h?t s? ki?n ny ??n s? ki?n khc, nh?ng chuy?n khng c truy?n, b? c?c ???c th? l?ng, ?i khi khng k? l?i ???c, nh?ng n?ng ??y ch?t li?u ??i s?ng, v?i khng t nh?ng va v?p v bao ph? trong vng sinh quy?n c?a tm tr?ng. Con ng??i s?ng trong th? gi?i th?c nh?ng tm tr?ng c? l?p l?ng, l?ng kh?ng: Anh b?c v?i em, ra v? s?m, ?i loanh quanh ngoi ph? t?i khuya, l?i th?y mnh v l. Anh g?i ?i?n tho?i cho Linh. Linh v?n bu?n. Anh ??nh ni l?i xin l?i, r?i l?i thi. Anh khng mu?n Linh c c? h?i tr? l?i cu chuy?n c? (tr. 288). Trong nh?ng truy?n ng?n ch? vi?t g?n ?y, c s? thay ??i t nhi?u v? thi php, v?n l s? ?an xen gi?a cu?c s?ng ??i th??ng v tm tr?ng, nh?ng t? nh?ng ch?ng ng? b?ng tr?c gic/c?m, ? d?n ??n nh?ng ?o gic m? h?,hoang t??ng (Ng??i ??ng bn kia ???ng, C ng??i g c?a, Con ng?a trn bi bi?n) ho?c s? d?ng nhi?u ??n nh?ng gi?c m? (Khng d?u v?t, N??c, M?t sng…), t?t nhin, ch? nh? m?t th? php ngh? thu?t ch? khng bi?n gi?c m? tr? thnh y?u t? trung tm c?a ch?nh th? ngh? thu?t nh? ch? ngh?a hi?n th?c ?o m?ng trong v?n ch??ng ph??ng Ty. ??c s?c c?a truy?n ng?n Nhi khng ch? ? ngh? thu?t d?ng truy?n ?iu luy?n, s? phn tch tm l nhn v?t su s?c m cn l s? tinh t? trong vi?c pht hi?n cc chi ti?t ??m ??c ch?t li?u ??i s?ng ???ng ??i, s? m th?m chua xt v n?i bu?n su th?m th?m trong tm t??ng con ng??i. H?u nh? k?t thc truy?n no c?a ch? c?ng l n?i bu?n, khi th th?m l?ng, man mc, c?ng c lc cay ??ng tro dng, kh ngui qun.

3. Nhi sinh tr??ng trong m?t gia ?nh c truy?n th?ng v?n ha, ngh? thu?t, l?i c nhi?u n?m lm cng vi?c bin t?p ? nh xu?t b?n, nn ch? c ?i?u ki?n giao ti?p v?i nhi?u tc gi? ti danh, nh?ng ng??i ? tr? thnh nhn v?t trung tm trong nh?ng trang k chn dung giu c?m xc v nhi?u s? ki?n th v? c?a ch?. Nh?ng nh v?n, nh th?, h?a s? nh? Kh??ng H?u D?ng, Nguyn H?ng, Xun Di?u, T? Hanh, Ch? Lan Vin, Bi Ging, Bi Xun Phi, D??ng Bch Lin, Thi Tu?n, Nguy?n Minh Chu, Trang Th? Hy, Hong Trung Thng, T Thy Yn, v c? nh?ng ng??i tr? h?n nh? Xun Qu?nh, Tr?n V? Mai, ?? H?ng Ng?c, Tn N? Thu Th?y, L Minh Khu, Ng Th? Kim Cc… s?ng s?ng ?i vo trang v?n c?a ch? v?i n?i ??ng c?m su s?c v? s? ph?n cu?c ??i, s? s? chia v? ??i s?ng tinh th?n v tc ph?m c?a h?. Khng ph?i ai n?i ti?ng c?ng ?i vo trang v?n c?a ch?. Ch? ch? vi?t v? nh?ng ng??i mnh quen bi?t lu n?m, m ch? c th? c?m thng v th?u hi?u ???c con ng??i v tc ph?m c?a h?.

Hai t?p chn dung v?n h?c ra ??i cch nhau m??i n?m, Nh?ng g??ng m?t nh?ng cu th? (2008) v K? ni?m khng c m?a (2018), c?ng c th? ??u ???c vi?t t? nh?ng n?m ??u thin nin k? m?i, nh?ng c?ng c th? ? ???c tc gi? ?p ?, nung n?u t? khi m?i b??c chn vo con ???ng v?n ch??ng ch? ngh?a. B?i v, cng vi?c ??u tin khi v?a m?i t?t nghi?p ??i h?c l Nhi v? cng tc ? Vi?n V?n h?c. D?u v?t ngh? nghi?p ? hi?n ra trn trang vi?t r?t r: chn dung v?n h?c c?a ch? l ph bnh chn dung, khng ch? nh?m kh?c h?a chn dung con ng??i, m cn bao hm s? nh?n ??nh, ?nh gi tc ph?m, nh?m kh?c h?a chn dung tinh th?n tc gi?. Nhi?u bi vi?t, bn c?nh vi nt ch?m ph v? chn dung, l nh?ng lu?n bn, ph bnh ?n t??ng v? tc gi? ??c s?c: Ngi sao xa xi. V, bi k?ch nh? (vi?t v? L Minh Khu), ??i ti th?c hay m?ng ??i ti bu?n hay vui (v? T? Hanh), Th?c cho xong bi th? (v? T Thy Yn), M?t v? ng?t khng th??ng (v? Ng Th? Kim Cc), Th??ng ta t? b nh? ma m / Mu me si l?y nghi?p t? ch??ng (v? Trinh ???ng) Th? lm ch?t ng??i nh? b?n / Th? lm s?ng ng??i ???c ch?ng (v? Vi?t Ph??ng)… Nh?ng nh?n xt chu?n xc v? v?n phong L Minh Khu c?a ch? khng thua km, th?m ch cn c th? v??t xa h?n, nhi?u nh ph bnh chuyn nghi?p: Ngay t? ??u, ch? ? c cho mnh m?t gi?ng v?n ring bi?t. M?t cch vi?t khc bi?t. ? l m?t may m?n. B?i v, ai c?ng bi?t, vi?t nh? th? no m?i th?c s? l ?i?u quan tr?ng [...]. Nh?ng cu v?n ng?n, c cu ch? g?m hai, ba t?, th?m ch c cu ch? m?t t?, s?c g?n, r?n r?i nh? m?t nht c?t, m?t ti?ng n?, t?o nn b?u khng kh c?ng th?ng, quy?t li?t, g?p gp ??y m ?nh c?a cu?c chi?n (tr. 44). ? ?y, d? b?t g?p l?i di?n ngn nh?m ch? ra nh?ng nt ??c tr?ng c tnh ch?t t??ng ph?n trong tnh cch con ng??i v phong cch ngh? thu?t c?a cc tc gi? nh?, Phan Th? Thanh Nhn v?a duyn dng v?a v?ng v?, v?a kn ?o v?a b?c tr?c, v?a su s?c v?a nng n?i, v?a chi cht v?a ho phng. T?t c? nh?ng ??c tnh t??ng nh? tri ng??c ?y ??u c n?i Nhn, t?o nn s?c h?p d?n c?a Nhn, m?t s?c h?p b?n ??y n? tnh (tr. 143); ho?c tranh c?a D??ng Bch Lin l m?t th? gi?i gi?n d? m sang tr?ng, m ? m h?ng sng, d?u nh? m huy hong. ng ? l?u l?i v? ??p trong ng?n t? m?t ??i s?ng ??y c? c?c, d?n h?t, ?au ??n (tr. 136)… g?i nh? ??n cch g?i tn phong cch cc nh th? m?i trong Thi nhn Vi?t Nam c?a hai cy bt ph bnh ?n t??ng ti hoa Hoi Thanh – Hoi Chn.

K chn dung l th? v?n xui phi h? c?u, h??ng ??n nh?ng ??i t??ng s?ng cng th?i v?i tc gi?. B?i v?y, d mu?n hay khng, t? thn n ? in d?u m?t b?i c?nh l?ch s? c?a th?i ??i c? th?, ghi d?u g??ng m?t ??t n??c m?t th?i, thng qua s? ph?n c?a t?ng nhn v?t, c ngh?a l?ch s?. ??c nh?ng trang miu t? chn dung gio s? L ?nh K? m?c chi?c qu?n ta mu nu, c?m ci que nh? la m?y con v?t vo chu?ng; Nguyn H?ng lc no c?ng v?i v, t?t b?t v?i chi?c ln ci bu?c trn chi?c xe ??p c?; Xun Di?u m th?m ??m ti?n sau m?t bu?i ni chuy?n th?,… m bu?n ??n nao lng. C l?, ng??i ta th??ng kh? v chnh nh?ng ?i?u mnh ngh? h?n l s? th?t! Su s?c h?n, l ci nhn c?a tc gi? c?m su vo tm t??ng c?a nhn v?t, l?t t? ??i s?ng n?i tm, tm ra b?n ch?t, nh?n ra bn trong m?t con ng??i tr?i qua nhi?u c??ng v? lnh ??o v?n ngh? quan tr?ng nh? Hong Trung Thng, nh?ng ng ch? th?t s? l ng khi m?t mnh ?i d??i m?a: ? khng ch? l dng vc, khng ch? l tm tnh, n l t?t c? Hong Trung Thng, theo cch nhn nh?n c?a ti. Cho ??n gi? ?y, khi vi?t nh?ng dng ny, ti v?n nh? th?y ng ??u tr?n, o x?ng phong phanh, m?t nhn ??n t?n n?i no, b??c ?i nghing ng d??i m?a xun (tr. 92). Cn ?y l b??c chn ??n ??c, tm tr?ng bu?n b ??y ??ng ng?nh c?a m?t nhn cch: ? l m?t chi?u ?ng gi l?nh, gi th?i o o qua cc r?ng cy x c?, cy s?u n?i gc ph? B Tri?u – Hm Long. ng m?c m?t chi?c o nhung mu vng nh?t, ? c? v kh m?ng, ?? ??u tr?n, tay c?m chi?c can nh?a l?n. ng b?o v?i ti ng ?i mua r??u. Th?y ti nhn chi?c can, ng m?m c??i b?o, mua ?? u?ng trong nhi?u ngy. ? l l?n ??u tin ti ???c nhn r D??ng Bch Lin, nhn r nh m?t bu?n b m ??y uy l?c trn g??ng m?t xanh xao c?a ng. M?i l?n nh? ??n D??ng Bch Lin, ti l?i nh? ??n bu?i chi?u ?… bu?i chi?u ch? c m?t mnh ng gi?a ph? ph??ng H N?i gi bu?t. C ??c. Thch th?c (tr. 132). V?i ng??i lm khoa h?c, t? th?m th?u tc ph?m ?? nh?n ra con ng??i, cn v?i Nhi, t? hi?u bi?t con ng??i v?i t?t c? nh?ng nh?ng n?ng ?m v? k? ni?m thn quen, ?? nh?n chn gi tr? c?a tc ph?m. Ch? d??ng nh? lc no c?ng ??c ???c, c?ng th?u c?m ???c n?i c ??c bn trong tm tr?ng t?ng nhn v?t c?a mnh. C?ng nh? nhi?u nhn v?t ??y ?n t??ng trong truy?n ng?n c?a ch?, nh?ng con ng??i ? ?y d??ng nh? c?ng ?i l?c trong th?i ??i c?a mnh. Khi quay l?i v?i chnh tm tr?ng c?a mnh, bu?n b bi?t bao nhiu. Nh?ng con ng??i ti hoa, nh?ng nhn cch l?n, nh?ng ?i khi b? ph? kn trong c?n bo d? d?i, hoang tn khng ch?n n??ng thn c?a th?i ??i l?ch s?. Bi Xun Phi, D??ng Bch Lin, Xun Di?u, Ch? Lan Vin, Hong Trung Thng, Bi Ging, Nguy?n Minh Chu, Trang Th? Hy, Xun Sch, Vi?t Ph??ng, Chim Tr?ng, T Thy Yn… ??u l nh?ng con ng??i nh? v?y. Vi?t v? h?, khng ch? l m?t ch?n l?a c th?c, m cn l n?i ??ng c?m su s?c c?a tc gi?. Ch? khng ph?i l ng??i xu th?i, nn ph?n l?n cc nhn v?t m ch? quan tm kh?c h?a ??u l nh?ng s? ph?n khng may, ho?c c cht may m?n hanh thng trong ???ng ??i, th ??u l nh?ng con ng??i c v?n ?? c?n ph?i ni v? h?. ?i?u ny ?i h?i ph?i c m?t b?n l?nh v?n ha tr??c khng t nh?ng thch th?c nh?ng l?i ph h?p v?i c tnh c?a Nhi. Nh th? Nguy?n Th? H?ng Ngt t?ng cho r?ng: R?t t nh th? dm th?ng th?n kh?c h?a tnh cch mnh nh? nh th? Nhi. C th? h? c?ng c nh?ng ngh? gi?ng ch? nh?ng l?i ???c che ph? b?i nh?ng cu ni kho h?n. Nh?ng ch? l v?y, th?ng th?n ??n m?c c?c ?oan, khng c?n bi?t ng??i ta thch hay khng thch ch? bi?t r?ng TI l nh? th?! [7, tr. 89].

C tnh m?i ng??i m?i khc, nh?ng v?i Nhi, nhn cch l m?u s? chung khng thay ??i. Ci ti c?a tc gi? l ?i khi ch? m?t cu, m?t vi cu ng?n g?n, c th? khi qut ???c c? m?t cu?c ??i, m?t s? ph?n, m?t nhn cch v s? nghi?p c?a ng??i ?: Theo ti, Nguy?n Minh Chu l khun m?t ??p nh?t c?a n?n v?n h?c Vi?t Nam hi?n ??i (tr. 9); S?ng, v?i Trinh ???ng l ?i v vi?t (tr. 259); Vi?t Ph??ng v?n ?ang ?i tm v ch? ??i, khng ng?ng ?i tm, khng ng?ng ch? ??i (tr. 301); Bi Ging m?t nhi?u ngi cha trong thnh ph? ging chung ti?n bi?t v? Ph?t t? khc th??ng (tr. 234); Ch?ng ph?i chng ta ? nhn th?y Xun Sch qua nh?ng trang vi?t ? sao. M?i nh v?n ??u ? t? h?a chn dung c?a mnh qua tc ph?m (tr. 222); Xun Di?u l ng??i khng c m m?u, khng c th? ?o?n. C l? v v?y m ng khng gi? b?t c? tr?ng trch no ? H?i Nh v?n, ngoi ci chn ?y vin Ban Ch?p hnh h?t kha ny ??n kha khc (tr. 281)… Chn dung l m?t ti?u lo?i k s? nhn v?t t nhi?u mang tnh ch?t hoi c?m, k? l?i nh?ng s? ki?n ? qua g?n li?n v?i c?m xc, tm tr?ng c?a nhn v?t thng qua c?m th?c hi?n t?i c?a tc gi?, nn c s? xm nh?p c?a ti?u lo?i h?i k. Nhi?u phc th?o chn dung c?a Nhi tr?u n?ng n?i hoi c?m, t?o nn nh?ng sinh th? ngh? thu?t nh? nh?ng h?i k: Nh? Qu?nh, Bc D?ng, ng Thng ??u tr?n ?i d??i m?a, Tim ??p m?nh h?n ngy khng sao hi?u (v? Nguyn H?ng)…

? n??c ta, ng??i vi?t chn dung tc gi? khng nhi?u. C ch?ng, ch? y?u l c?a cc nh ph bnh kh?c h?a chn dung b?ng v?n phong khoa h?c, ho?c ph?c d?ng r?i rc trong cc h?i k v?n h?c c?a cc nh v?n, nh th?. Trong s? hi?m hoi ?y, nh?ng t?p chn dung tc gi? c?a Nhi, trn ng?p c?m xc chn th?t v ??y ?p cc s? ki?n, g?n li?n v?i th?i ??i l?ch s? c?a ??t n??c, l nh?ng ?ng gp r?t ?ng qu, khng ch? v? t? li?u m c? v? ph??ng di?n ngh? thu?t.

Ng?m l?i, ch? v?i th? v hai th? v?n thnh cng ??y ?n t??ng, Nhi ? c th? vi?t tn mnh vo bn c?nh nh?ng ngh? s? ?a ti. Hnh dung v? nh?ng ?ng gp c?a Nhi, Hu?nh Nh? Ph??ng g?i ? l nh?ng b?n b? c?a s? sng t?o [8], ho?c hnh t??ng h?n, Ng Th? Kim Cc g?i l m?t hnh nhi?u bng [9, tr. 787], ??u l cch hnh dung chu?n xc. Cn v?i ti, d?u bi?t r?ng b?t k? l?nh v?c no trong ??i s?ng c?ng ??u l nhn h?c, nh?ng ti v?n mu?n nh?n m?nh r?ng v?n ch??ng c?a ch? ??u v con ng??i, l?y con ng??i lm ??i t??ng trung tm v lun ?au ?u m?t n?i mi?m v n?i ?au kh? v ni?m hy v?ng c?a con ng??i [10, tr. 814], nn c? trong th?, truy?n ng?n v chn dung v?n h?c c?a ch?, ??u h??ng ??n con ng??i, d??i gc nhn tm c?m, su th?m th?m, ??p v bu?n.

[1] Nhi (2019), Ng?n gi qua v??n, Nxb Ph? n?. Nh?ng trch d?n th? v truy?n ng?n (ch? ghi s? trang) c?a Nhi, l trch t? sch ny.

[2] L Thnh Ngh? (2018), Bng cc nh? n?i v??n khuya l?ng l?, in trong Ng?n gi qua v??n, s?d.

[3] Nhi (2018), K? ni?m khng c m?a, Nxb ? N?ng. Nh?ng trch d?n ph?n chn dung v?n h?c, ch? ghi s? trang, l trch t? sch ny.

[4,5,8] Hu?nh Nh? Ph??ng (2020), Nhi v nh?ng b?n b? c?a sng t?o t?p ch Nghin c?u v?n h?c, s? thng 1.2020.

[7] Nguy?n Th? H?ng Ngt (2018), Ng??i ? bi?t t? chn mnh, in trong C tnh Qu?ng, Nxb ? N?ng.

[6] Thanh Th?o (2018), Th? Nhi, in trong Ng?n gi qua v??n, S?d.

[8] Ng Th? Kim Cc (2019), Nh v?n-m?t hnh nhi?u bng, in trong Ng?n gi qua v??n, s?d.

[9] Nhi (2019), L?i pht bi?u trong l? nh?n gi?i th??ng Cikada n?m 2015, in trong Ng?n gi qua v??n, s?d.

*Ph?m Ph Phong, ??t Qu?ng 25 nh v?n th? k? 20, NXB ? N?ng, 2022.

Comments are closed.