Đa Mi
Ai thì được quyền ‘làm’ nghệ thuật?
Câu hỏi chừng như thậm vô lý. Đó phải là một thứ quyền phố quát của con người. Nghệ thuật, thứ gì đó sinh ra khi con người bắt đầu có kỷ niệm (chữ dùng của thầy Huỳnh Như Phương). Và kỷ niệm, là thứ mà “người ta sống với mong ước được trở thành” (câu này của Antonio Porchia). Tam đoạn luận là, ai cũng có thể “làm nghệ thuật” hết, miễn là có kỷ niệm.
Khi trò chuyện với Hạnh Nguyễn, người điều phối dự án, cũng là phiên dịch viên, tôi mới hiểu một điều tưởng đơn giản: Tư duy của các bạn khiếm thính không giống tôi, không giống bạn. Họ có cách nghĩ khác, lối đi khác.
Dĩ nhiên, họ có một trời khó khăn riêng.
Để cầm nắm, làm chủ một cái máy ảnh, với họ, là một nỗ lực. Họ cần nhiều thời gian hơn, cần nhiều trải nghiệm hơn. Nhiều gấp bao nhiêu lần một người bình thường, tôi không biết. Khi bạn bình thường, bạn có thể tìm kiếm cách sử dụng một chiếc máy ảnh trên YouTube, lắng nghe, làm theo. Nhưng nhiều người không có được may mắn đó.
16 bạn khiếm thính đã qua một khóa học nhiếp ảnh từ Pháo Hoa – Một dự án nghệ thuật dành cho họ. Thực ra, tôi tin Pháo Hoa không chỉ là một dự án, mà là một nỗ lực của những bạn trẻ khác, những bạn trẻ may mắn hơn, lành lặn, muốn đứng cạnh, đi cùng những người yếu thế. Như Hạnh Nguyễn. Một hôm nào, tôi sẽ trở lại câu chuyện này.
Hôm nay, tôi ghé đến xem triển lãm ảnh của họ, 16 bạn khiếm thính, kết quả sau 14 buổi học nhiếp ảnh. Tôi từng hỏi Hải Ô Nguyễn Ngọc Hải, một bạn trẻ tôi ưng, cũng là một nghệ sĩ nhiếp ảnh lặng lẽ, đứng lớp cho khóa học này: “Dạy sao?”. “Rất nhiều niềm vui và bất ngờ, anh!”.
Để có được một cuộc trò chuyện bình thường với Duy, 24 tuổi, một tác giả có bộ ảnh tại triển lãm, từ Cà Mau lên, tôi phải nhờ Hạnh Nguyễn “chuyển ngữ”.
“Dạ, Duy ở nhà trọ, và rất khó khăn. Đây là bức ảnh Duy rất thích. Chụp một đường phố ở Đài Loan, trong dịp nhóm được qua đó biểu diễn”. “Biểu diễn? Biểu diễn gì?”. “Múa. Nhóm đã được học diễn xuất và múa ở mùa 1 và mùa 2. Mùa 3 này là nhiếp ảnh!”.
“Duy có thích?”
“Rất thích! Nhưng…”
Duy chỉ cho tôi những bức ảnh tối, không rõ chi tiết nào, được chồng lên bằng những bức vẽ tay nguệch ngoạc và giải thích: Họ là những người lao động nghèo, chạy xe ôm, lao công, chạy xích lô… Duy đã chụp họ, nhưng những bức ảnh không đủ sáng, phải thay bằng những bức vẽ tay.
Mắt tôi cay!
Để có được những buổi chụp, một cuộc triển lãm, những điều phối viên đã phải… chạy. Nhà tài trợ chia sẻ cho một số máy ảnh chụp in liền. Thêm một số máy phim, không thể review ảnh. Với quá ít kinh nghiệm, không thể một sớm một chiều những bạn trẻ khiếm thính này có thể làm chủ được thiết bị.
Trong bộ ảnh của Duy, tôi quá thích bức ảnh selfie mà Duy chụp cùng hai bạn khác với dòng caption viết tay “Tự chụp ba người. Hạnh phúc đơn giản là nụ cười”. Xem ảnh, chỉ thấy dâng lên niềm xúc động.
Họ chụp gì?
Những gì là đời sống. Và kỷ niệm.
Nghệ thuật hay không? Ồ, có gì để làm thước đo nhỉ? Khi có kỷ niệm, và khi sống với mong ước được trở thành kỷ niệm, mọi thứ đều là nghệ thuật cả.
Tôi nghĩ, bạn nên ghé lại đó, xem, và chia sẻ. Toong – Tầng 2 – Tòa nhà Itaxa – 126 Nguyễn Thị Minh Khai!
Với riêng mình, tôi nói với Pháo Hoa: Nếu có thể chia sẻ được gì cùng các bạn, tôi sẵn sàng!






