Bảo Thư
Thực ra trong phong trào Nhân Văn – Giai phẩm thập niên 1950, họa sĩ Bùi Xuân Phái không giữ vai trò trọng yếu. Ông chỉ tham gia thuần túy với tư cách họa sĩ minh họa cho tờ Nhân văn và tạp chí Giai phẩm. Mà thực tế thì quanh đi, quẩn lại ông chỉ vẽ duy nhất ba bức minh họa. Một là tranh khắc gỗ Trong hầm mỏ do ông tự khắc và được minh họa cho tập Giai phẩm Mùa thu (tập II) năm 1956. Hai là bức biếm họa cho tờ Nhân Văn số 2 và thứ ba là minh họa truyện ngắn của Phùng Cung Con ngựa già của Chúa Trịnh đăng trên tờ Nhân Văn số 4.
Có lẽ chính vì không phải yếu nhân của Nhân Văn – Giai Phẩm nên ông không bị kết án tù như một số bạn văn nghệ sĩ khác. Nhưng cái giá phải trả cho nghiệp vẽ “không đúng chỗ” không hề nhỏ. Bùi Xuân Phái bị buộc dừng việc giảng dạy ở Trường Mỹ thuật Hà Nội và phải đi lao động trong xưởng mộc ở Nam Định.
Sau sự kiện Nhân Văn – Giai Phẩm, Bùi Xuân Phái sống chủ yếu là minh họa cho các tờ báo Văn Nghệ, Tổ Quốc, Lao Động cho đến khi qua đời vào ngày 24/6/1988.
Dưới đây là ba bức minh họa của Bùi Xuân Phái trong tờ Nhân Văn và tạp chí Giai Phẩm.
