Trương Thị An Na
Năm mười lăm tuổi, bố tôi được nghe Serenata của Enrico Toselli chơi bằng violon.
Tôi không biết buổi nghe đàn ấy diễn ra ở đâu, người chơi đàn là ai. Tôi chỉ biết bố nhớ mãi. Sau này, khi học tiếng Pháp, bố và những người bạn thường ngồi với nhau hát những bài hát Pháp, và Serenata là một trong những bài họ hay hát.
Có lẽ vì bố mẹ tôi đều thích bài ấy nên tôi cũng biết giai điệu của nó từ rất sớm.
Hồi đó tôi mới khoảng mười, mười hai tuổi, sống ở Bắc Ninh. Tôi chẳng biết lời Pháp của Serenata, mà ngay cả lời Việt tôi cũng không biết hết. Tôi chỉ nhớ có những buổi chiều, tôi thường tìm một chỗ cao để đứng, giữa cái gió của vùng trung du Bắc Bộ rồi ngân nga một câu mà tôi hát theo “viens, le soir descend”.
Chỉ có thế thôi.
Tôi không biết bài hát kể chuyện gì, không hiểu hai người trong bài đang nói gì với nhau, càng không biết những câu hát ấy nói về tình yêu và những lời hứa. Tôi chỉ thích âm điệu ấy. Nó đi vào tuổi thơ tôi từ lúc nào không biết và ở lại cho đến tận bây giờ.
Một bài hát của tuổi mười lăm của cha và tuổi mười, mười hai của con là như thế đó.
Rồi rất nhiều năm sau, tôi lại gặp Serenata trong một hoàn cảnh khác.
Trong một đám giỗ của gia đình ở khu tập thể số 1 Lê Phụng Hiểu, bố tôi đề nghị ca sĩ Tân Nhân hát lại Serenata. Cô là em họ của bố.
Tôi vẫn nhớ cảnh hôm ấy. Thế hệ con cháu của người được giỗ đứng tụ tập dưới chân cầu thang. Những người anh em họ của bố tôi phần lớn đều học thời Pháp, biết tiếng Pháp và hiểu văn hóa Pháp. Thời ấy những bài hát Pháp cũ không được hát rộng rãi. Người ta chỉ hát với nhau trong những nhóm nhỏ, giữa những người còn nhớ những bài hát của một thời.
O Tân Nhân hát.
Mọi người bỗng im lặng.
Không ai nói mình đang nghĩ gì. Có lẽ mỗi người nhớ một chuyện khác nhau. Một người bạn, một thời đi học, một mối tình hay một quãng đời đã xa. Còn bố tôi, có lẽ cũng nhớ lại lần đầu nghe tiếng violon năm mười lăm tuổi.
Sau này đọc lại lời Pháp của Serenata, tôi mới để ý bài hát kể một chuyện rất đơn giản.
Một buổi chiều đang xuống.
Viens, le soir descend.
Người này gọi người kia đến. Đêm sắp xuống. Hai người yêu nhau ở bên nhau, nói những lời yêu và những lời hứa.
Tout est si doux,
Si plein de promesses.
Mọi thứ đều dịu dàng và đầy hứa hẹn.
Rồi người này nói với người kia:
Je t’aime à jamais.
Anh yêu em mãi mãi.
Và cuối bài vẫn là hai chữ ấy:
Toujours, toujours.
Mãi mãi, mãi mãi.
Tôi cứ nghĩ đến chữ “mãi mãi” trong một buổi chiều như thế.
Hai người đang yêu không biết ngày mai sẽ ra sao, càng không biết mười năm, hai mươi năm sau mình sẽ ở đâu và còn có nhau hay không.
Nhưng khi yêu, người ta vẫn nói mãi mãi.
Vậy nếu một tình yêu sau đó không đi hết một đời, lời “mãi mãi” được nói ra trong buổi chiều ấy có phải là một lời không thật?
Câu hỏi ấy làm tôi nhớ đến Gabriel Marcel và những suy nghĩ của ông về fidélité, sự thủy chung và lời cam kết. Con người không biết trước tương lai nhưng vẫn có thể hứa với một người khác. Lời hứa không phải là một cách biết trước ngày mai. Nó chỉ nói rằng trong giây phút này, ta muốn đem điều mình đang có đi cùng với người kia về phía ngày mai.
Có lẽ vì thế tôi thích hai câu:
Le jour agonise,
L’heure est exquise.
Ngày đang tắt, nhưng giờ phút ấy lại thật đẹp.
Buổi chiều rồi sẽ hết. Hai người đang yêu cũng không biết điều gì chờ mình phía trước. Vậy mà ngay trong một khoảnh khắc sắp qua, họ lại nói với nhau về mãi mãi.
Nhiều năm sau, dưới chân cầu thang khu tập thể 1 Lê Phụng Hiểu, những người nghe o Tân Nhân hát đã không còn trẻ nữa.
Tôi không biết mỗi người hôm ấy đã nhớ điều gì. Tôi chỉ nhớ họ đều lặng đi.
Và tôi lại nhớ một buổi chiều khác, ở Bắc Ninh, một đứa trẻ mười, mười hai tuổi tìm một chỗ cao đứng trong gió trung du, chẳng hiểu gì về tình yêu, chẳng biết một chữ Pháp nào trong bài hát, chỉ ngân nga “Viens, le soir descend”.
Bố tôi mười lăm tuổi nghe Serenata bằng violon.
Tôi mười, mười hai tuổi hát một câu của Serenata mà chẳng biết bài hát nói gì.
Rồi rất nhiều năm sau tôi mới đọc lại lời bài hát và gặp:
Je t’aime à jamais.
Toujours, toujours.
Có lẽ “mãi mãi” không nhất thiết là một buổi chiều không bao giờ kết thúc.
Buổi chiều nào rồi cũng hết.
Nhưng có những buổi chiều đi theo người ta rất lâu.
Serenade Op. 6 · Tino Rossi
Serenade Op. 6 · Enrico Toselli