Trương Thị An Na
Trước đây, khi còn học ở Pháp kể cả sau này mỗi lần trở lại Pháp vì công việc, thì hễ cứ nhìn thấy chợ đồ cũ (Brocante) ở đâu, nếu có thời gian thì chắc chắn tôi sẽ vào đó liền, việc này đã trở thành thói quen và cũng là sở thích của tôi. Có nhiều lần, tôi dành nguyên cả ngày lang thang ở trong đấy để ngắm nghía thỏa thích những vật dụng trong nhà từ những lọ hoa đủ dạng hay chén, nĩa, băng đĩa, sách vở, đồ lưu niệm đến những con búp bê… của người Pháp mang đến bán nơi đây. Cũng chính từ những lần như thế, từ những đồ vật được truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác mà tôi đã hiểu được phần nào cuộc sống và văn hóa của họ. Một trong số những đồ vật đó thì những bức tranh treo tường là thứ làm tôi chú ý hơn cả. Mặc dù biết đó chỉ là những bức tranh của các họa sĩ danh tiếng đã được sao chép lại hay chỉ là những bức tranh của các họa sĩ không tên tuổi nhưng không hiểu sao tôi vẫn vô cùng ấn tượng về chúng. Tôi để ý thấy phần nhiều trong số đó là những bức tranh về phong cảnh, về thiên nhiên hay về những thảm họa như đắm tàu, bão biển, bão tuyết, hỏa hoạn… Tôi tự hỏi phải chăng loại tranh này luôn là đề tài được nhiều người quan tâm, để rồi nhiều thế hệ đã nối tiếp nhau treo chúng trên những bức tường trong ngôi nhà của mình?
Với những bức tranh phong cảnh, tôi nhớ lại có khi là hình ảnh một cây cổ thụ đứng sừng sững trên những vách đá, bên cạnh một dòng suối chảy qua vào một buổi sáng cùng với viễn cảnh sâu thẳm. Cũng có khi tôi nhìn thấy một vài bức tranh mà trong đó chỉ là một hàng cây hiện lên mờ ảo, trong khi gần như cả bức tranh toàn một màu tối chỉ có ít màu trắng xung quanh, nhưng cũng đủ để cho người xem như đang thấy hàng cây từ rất xa và cảm giác những ngọn gió đang xào xạc đi ngang qua những cành lá. Tôi vẫn còn nhớ như in trong số những bức tranh mà tôi đã xem, có rất nhiều bức vẽ về quang cảnh với góc nhìn từ một ngọn đồi hoặc từ một cây cầu, chẳng hạn như hình ảnh cây cầu từ một ánh sáng mờ sương đối lập với hai bên bờ phủ đầy bóng tối, gợi cho người xem đến một cảnh của thời Trung cổ. Ngoài ra, còn có những bức được sử dụng màu nóng và màu lạnh một cách hài hoà và cân bằng giữa các gam màu xanh da trời và màu cam hoặc là sự hòa trộn giữa những màu cơ bản như xanh, vàng, đỏ. Tất cả trò chơi cùng với màu sắc đó của các họa sĩ đã tạo ra thứ ánh sáng rất đặc biệt. Vì vậy, cho dù các bức tranh mô tả những phong cảnh khác nhau nhưng tôi vẫn luôn thấy được ở trong đó vô vàn các màu sắc cùng với vô số sắc thái chân thật của thiên nhiên được tác giả tái tạo lại một cách hoàn hảo.
Đắm tàu cùng với bão biển cũng là những đề tài chủ đạo của những bức tranh mà tôi thường thấy ở các chợ trời này. Đó là hình ảnh con thuyền chao đảo trên biển dưới những con sóng gầm rú, trong khi trên bầu trời thì gió rít điên cuồng, đen kịt bởi dông bão. Đó là hình ảnh những con cá mập và một số loài cá khác đang vây quanh như muốn nuốt chửng những con người nhỏ nhoi đang vùng vẫy trong sóng lớn. Đó là hình ảnh những con người và cả con tàu như vô cùng bé nhỏ, yếu ớt và sợ hãi trước mặt nước và bầu trời to lớn với sức mạnh khủng khiếp của thiên nhiên. Đó là những bức tranh mà họa sĩ để cho bầu trời chuyển thành màu đỏ của máu, còn những ngọn sóng lại chuyển sang màu đen kịt, làm cho người xem thấy được sự cuồng nộ, kinh hoàng của thế giới tự nhiên. Tôi vẫn nhớ phần lớn những bức tranh đó được họa sĩ thể hiện chủ yếu với hai mảng sáng, tối với màu chủ đạo là màu tối, còn những màu sáng thì thường rất ít như kiểu màu trắng của con sóng.
Cho đến giờ, tôi cũng không còn nhớ mình đã xem được bao nhiêu bức tranh bằng cái cách như thế, tôi cũng không hiểu từ khi nào loại hình tranh này đã thấm sâu và trở thành niềm vui, niềm đam mê của bản thân. May mắn thay vào đầu năm 2010, ở Grand Palais, một lần nữa tôi lại có cơ hội thỏa mãn sự yêu thích của mình về dòng tranh này khi được xem triển lãm về Joseph Mallord William Turner, họa sĩ người Anh nổi tiếng với những bức tranh phong cảnh.
Khi đến triển lãm, tôi vô cùng vui sướng được ngắm nhìn đủ loại tranh mà tôi hằng yêu thích. Bắt đầu bằng bức tranh của Turner với tên Château de Saint-Michel, Bonneville, Savoie (Lâu đài Saint-Michel ở Bonneville, vùng Savoie) (1803). Tôi nhớ rằng, khi đứng trước bức tranh này, mình đã hơi bị chững lại một chút bởi cảm giác quen thuộc như đã từng được xem cảnh trong tranh này ở đâu đó rồi. Sau đó, tôi chợt nhận ra sở dĩ mình có cảm giác ấy vì tôi đã từng xem bức Paysage à la route romaine (1648) (Quang cảnh của con đường La Mã) của họa sĩ Nicolas Poussin. Đây là một bức tranh có bố cục chặt chẽ, cân đối, có sự tinh tế của các đường viền và đặc biệt là có sự lựa chọn màu sắc rất cẩn trọng. Hóa ra, tôi đã tìm thấy nét quen thuộc đó trong tranh của Turner. Chính điều này làm tôi nhớ đến câu nói của họa sĩ Ingres: “Chỉ có những họa sĩ vĩ đại của lịch sử mới vẽ được một bức phong cảnh đẹp. Poussin là người đầu tiên và duy nhất nắm bắt được thiên nhiên nước Ý. Bằng đặc điểm và thị hiểu thẩm mỹ trong các bố cục của mình, ông đã chứng minh rằng thiên nhiên này là của ông, đến nỗi mỗi khi gặp một cảnh đẹp, người ta nói cảnh này thật Poussin, và người ta nói đúng”.
Lâu đài Saint-Michel, ở Bonneville, vùng Savoie (1803)
Quả đúng là như vậy, khi xem phần chú thích của bức tranh thì biết rằng, Turner đã vẽ cảnh này của Bonneville sau khi ông xem cuộc triển lãm về Poussin ở Luân Đôn. Thế mới thấy rằng, Turner đã chịu ảnh hưởng rất nhiều từ người họa sĩ lừng danh này. Trong bức tranh của mình, Turner sử dụng lại trục tọa độ vuông góc, nhưng chuyển dịch nó về phía bên trái bố cục của bức tranh. Ông làm cho tọa độ tưởng như khô cứng đó mang một dáng vẻ tự nhiên, mềm mại. Trước mắt người xem là sự trập trùng, uốn lượn về phía bên phải của những ngọn núi trong dãy núi Alpes hùng vĩ. Một cách khéo léo và tinh tế, Turner đã sử dụng các mảng màu vô cùng tuyệt hảo. Người xem sẽ đưa ánh nhìn của mình vào những mảng màu nâu đỏ do ánh nắng bị che lấp một phần bởi những bức tường đá sừng sững ở phía bên phải ngay cảnh đầu của bức tranh, rồi tiếp tục phóng tầm mắt ra xa và thấy sắc màu bắt đầu nhạt dần, từ tông nâu đỏ chuyển dần sang màu xanh của hàng cây hai bên đường và ngả dần sang màu xanh da trời nhạt của ngọn núi phía xa, bên trên là bầu trời với những đám mây trắng bồng bềnh. Lấp ló phía xa xa là lâu đài màu trắng nằm thơ mộng giữa bốn bề núi non trùng điệp. Bỗng nhiên, giữa khung cảnh tuyệt đẹp hùng vĩ với tòa lâu đài màu trắng như trong truyện cổ tích, xuất hiện một cô nàng váy đỏ, áo màu xanh và một anh chàng mặc trang phục màu vàng đất, cả hai người họ là điểm nhấn làm cho bức tranh đẹp hơn, có hồn hơn. Đây không phải là bức duy nhất về cảnh của địa danh này của Turner, mà sau đó ông còn vẽ rất nhiều bức tranh màu nước khác. Tất cả đều vô cùng sinh động và sắc nét về vùng đất này, chính Ruskin, một người bạn của Turner cũng phải thốt lên rằng: “Có thể cảm nhận được ngay bước đầu tiên của Turner khi ông đi gần tới những dãy núi cao vùng Alpes”.
Quang cảnh của con đường La Mã (1648) – Poussin
Bức tranh tiếp theo về chủ đề thiên nhiên chiến thắng cũng đã gây ấn tượng với tôi, đó là bức Avalanche dans les Grisons (1810) (Bão tuyết trong vùng Grisons). Được biết rằng, khi vẽ bức tranh này, ông cũng chưa bao giờ đến vùng Grisons, vì thế cũng chưa bao giờ chứng kiến bão tuyết nơi đây cả mà ông chỉ mới được xem qua tranh của Philippe, Jacques de Loutherbourg, một bức tranh mô tả mưa băng hay những trận mưa rào như trút nước của vùng Alpes. Turner đã ghi một bài thơ ở dưới bức tranh của mình như sau:
Mặt trời xế chiều rực sáng từ một tia buồn một cách sầu thảm,
dưới sự đe dọa của cơn dông tuyết chất chồng.
Và trọng lượng khủng khiếp của nó cắt xẻ bề mặt của các tảng đá.
Những cây thông của rừng và những khối băng trên đỉnh núi.
Bất thần rơi tuột, phá hủy mà không có cách gì cứu chữa được
Công trình của nhiều thế hệ!
Tất cả biến mất.
Tất cả thành quả của lao động
Tất cả hi vọng của con người.
Người xem sẽ thấy rất nhiều màu trắng của tuyết, những tảng tuyết trắng to như ngọn núi đang cuồn cuộn rơi như muốn đổ ập xuống người xem. Bên cạnh đó, những tảng đá, những cái cây gãy nằm chồng lên nhau, một gốc cây gãy toác chổng ngược lên trời, một hòn đá màu vàng bay lơ lửng trên không. Chỉ vài nét chấm phá thế thôi nhưng ta cũng thấy sự tàn phá một cách khủng khiếp của cơn bão tuyết. Khi nói về chủ đề của bức tranh này, Ruskin – nhà phê bình nghệ thuật – đã đưa ra nhận xét một cách chính xác rằng: “Trước đó không ai quan niệm được một tảng đá đang bay”.
Bão tuyết trong vùng Grisons (1810)
Vẫn về đề tài này, bức tranh Tempête de neige en mer (Bão tuyết trên biển) gây cho tôi những ấn tượng khó quên. Turner đã giải thích về hoàn cảnh ông vẽ bức tranh này như sau: “Tôi không vẽ tranh này để cho người ta hiểu, tôi hy vọng làm thế nào để chỉ ra một cảnh như vậy có thể diễn ra. Tôi đã yêu cầu các thủy thủ buộc tôi vào cột buồm để quan sát. Tôi đã bị buộc như thế trong vòng 4 giờ, tôi không tìm cách thoát ra, bởi vì tôi ở đó, là để ghi lại một cảnh như vậy”. Ta sẽ thấy sợ hãi trước cơn thịnh nộ vô cùng khủng khiếp của thiên nhiên. Những con sóng hung dữ xoáy theo vòng tròn đang chuẩn bị nhào xuống nuốt chửng con tàu nhỏ nhoi, cô đơn giữa biển. Nhưng thật kì diệu, trong sự hỗn loạn tiếng rít gào của gió, sự cuồng nộ của sóng thì con tàu vẫn cố gắng vật lộn, níu giữ để tồn tại, để trở về với đất liền thân thương đang đợi nó. Con tàu đã vượt qua tất cả bởi trong mênh mông xám xịt của trận bão tuyết đó, ta vẫn thấy đâu đó màu xanh của trời cùng một vầng sáng của nắng hay chính là niềm tin yêu và hi vọng về cuộc sống tươi đẹp đã giúp nó hay chính những ngư dân trên đấy đi qua nguy hiểm. Đúng như họa sĩ William Hazlitt đã viết rằng: “Turner thích quay trở về với sự hỗn mang nguyên thủy, vào lúc mà nước tách khỏi đất liền, vào lúc mà không một con vật nào còn bò trên mặt đất, vào lúc mà không một cây nào còn mang quả. Mọi thứ không hình dạng và trống rỗng. Ai đó đã gọi cảnh này là chân dung của không gì hết, nhưng mà lại rất giống”. Trong bức tranh này, người xem thấy một viễn cảnh lớn trong vắt, còn các dạng nhận thấy được thì biến mất, tan chảy và tiêu tan trong cái hỗn loạn của gió. Đây là vẻ đẹp mà Turner theo đuổi, tìm kiếm trong suốt cả cuộc đời của mình, hầu như chưa bao giờ ông muốn biết một vẻ đẹp nào khác ngoài cái vẻ đẹp của những khoảnh khắc này.
Bão tuyết trên biển (1842)
Sau mỗi lần xem một bức tranh, tôi lại được đi hết từ cung bậc cảm xúc này sang cung bậc cảm xúc khác, khi thì say mê bay bổng với vẻ đẹp của phong cảnh rất đỗi yên bình, khi lại như đang chứng kiến sự khắc nghiệt, dữ dội của thiên nhiên.
Giờ đây, khi đứng trước bức tranh về đề tài bão biển Vague se brisant sur un rivage (Sóng tung tóe trên bờ) thì tôi chợt nhận ra rằng, đây không phải là bức tranh tả thực với vẻ đẹp của những con thuyền, cùng với những cột buồm màu vàng ngà đang ẩn hiện trong cảnh trời và biển đang hòa lẫn vào nhau, cùng những cơn sóng biển cuộn trào lấp lánh tỏa sáng dưới ánh nắng của mặt trời rọi xuống, mà đó chính là một cơn bão trong suy tưởng, trong chính tâm hồn họa sĩ và giờ đây là trong chính tâm hồn của những người xem tranh.
Bão tuyết trên biển (1842)
Turner tài tình ở chỗ tranh của ông đã đưa đến một sự chuyển đổi của cảm nhận, một sự xúc cảm gần như là huyền bí, nhưng lại mang tính lãng mạn cùng với một nỗi sợ hãi của con người trước sức mạnh thiên nhiên. Đó chính là cái mà người ta thường gọi là “cái cao siêu” mà trong tiếng Pháp gọi là sublime. Tranh của Turner về thiên nhiên thường gợi lên cho người xem một cảm giác xen giữa sự kinh ngạc, mê đắm lẫn ghê sợ trước sức mạnh hủy diệt của nó. Turner gắn bó, đồng cảm với nỗi khổ, nỗi mất mát, đau thương của con người trước những hậu quả của bão tố gây ra. Ông thấu cảm sự đối lập giữa cái vô cùng to lớn của thiên nhiên và cái vô cùng bé nhỏ của con người. Có lẽ vì vậy nên cũng giống như nhiều người khác khi xem bức tranh này, tôi cũng vừa cảm nhận được đồng thời, một bên là sự quyến rũ và một bên là sự sợ hãi trước sự hùng vĩ của thiên nhiên.
Trong hàng nghìn bức tranh đầy xúc cảm của Turner, ta cảm nhận được rõ nét nhất là hiệu ứng của việc sử dụng màu sắc và ánh sáng của ông. Thay vì vẽ những bức tranh với những màu sắc tối như các họa sĩ khác cùng thời, thì Turner lại lấp đầy tranh của mình bằng những mảng màu trắng cùng bầu không khí tươi sáng. Điều đó được thể hiện trong bức Tempête de neige dans le val d’Aoste (Bão tuyết trong thung lũng Aoste). Ở bức tranh này, người xem có cảm giác như Turner không phải là họa sĩ mà ông là nhà khoa học đang phân tích, nghiên cứu để cho ra kết quả về sự phối hợp giữa ánh sáng thiên nhiên, từ những chấm đỏ, xanh và vàng hòa nhập vào nhau dưới sự ngự trị bởi màu trắng của tuyết, bên cạnh sắc trắng tinh khôi của những ngọn sóng dâng cao lên tận vòm của thung lũng. Đó là một ý tưởng cách mạng và đó cũng còn là sự tài tình, thăng hoa của Turner trong việc sử dụng màu vàng chói cùng với một chút màu trắng, màu vàng đậm ở phía góc dưới bên phải của cảnh trước trong tranh, điều này đã tạo nên những mảng màu vàng óng ánh tuyệt đẹp. Những con người bé nhỏ đang sợ hãi trước cuồng phong bão tuyết cùng hình ảnh chú nai ngơ ngác là minh chứng rõ ràng nhất cho sự mong manh của con người trước thiên nhiên. Người ta thường cho rằng màu vàng là màu tượng trưng cho sự phản bội. Nhiều người xem chắc đang tự hỏi: “Tại sao trong bức tranh này Turner lại sử dụng nhiều màu vàng đến thế để vẽ biển và trời trong ngày giông bão?”. Hẳn là Turner không cần quan tâm đến thực tế. Cái điều mà ông cần tìm để làm nên bức tranh đó là cảm xúc, là cảm nhận và cảm giác của mình khi nhìn cảnh tượng đó. Và để rồi bây giờ, ta được chiêm ngưỡng thành quả của cái nhạy cảm một cách vô cùng tinh tế đó của ông qua bức tranh này. Mọi vật như thể đang bị cuốn vào sự kịch tính và cuồng nộ của các thế lực tự nhiên. Có được góc nhìn này, chắc hẳn ông đã từng có những phút giây lãng mạn cùng thiên nhiên, bằng cách ngụp lặn trong ánh nắng rực rỡ của buổi sáng hay ánh hoàng hôn rực lửa. Chính vì vậy, ông đã tìm được cách thể hiện vào bức tranh những phản ứng của mình trước quang cảnh đó hơn là tìm chính cái biểu hiện của một quang cảnh từ hiện thực. Có lẽ vì thế mà ông hoàn toàn thuộc về trường phái lãng mạn, có nghĩa là những bức tranh được ông sáng tác chính là công cụ để ông bày tỏ cảm xúc và sự tìm kiếm cá nhân. Cái được gọi là cao siêu ở trong tranh của ông chính là việc ông đã mô tả được sự bất lực của con người trước thiên nhiên. Đó là những giá trị không thể đo đếm, tính toán được. Không phải là bản thân sự vật mà chính là cái người ta cảm nhận được trước sự vật đó. Turner cũng như những nghệ sĩ lãng mạn khác, khi mà thế giới đang tập trung hướng đến việc khám phá ngành công nghiệp hóa thì họ lại quay về với thiên nhiên, với những điều giản dị, xưa cũ như là một cách để chối bỏ những gì mà họ cảm thấy quá xa lạ với mình. Vì đối với họ, con người thường quay về những kí ức, những hồi tưởng, đến một giai đoạn êm đềm nào đó khi được đắm mình trước thiên nhiên. Cho dù đôi khi chính thiên nhiên ấy làm cho chúng ta sợ hãi, đau đớn.
Bão tuyết trong thung lũng Aoste (1836-1837)
Trong những bức tranh của mình, Turner đã sử dụng một phương tiện nghệ thuật vô cùng linh hoạt, đó là kỹ thuật vẽ màu nước. Ông bắt đầu bằng màu sắc mà không qua giai đoạn chuẩn bị hình vẽ, điều này hoàn toàn trái ngược với phương pháp truyền thống của thời kỳ đó. Ông sử dụng nó như một trò chơi trên sự trong suốt của vật liệu. Ông chải nhiều lớp màu trong suốt lần lượt chồng lên nhau bằng sự nhẹ nhàng của bàn tay, những vùng sáng nhất chính là màu trắng của phần nền giấy. Những lớp màu chồng liên tiếp lên nhau làm màu sắc đậm dần lên, sau đó dần tan bớt và dịu đi, làm nổi bật tính linh hoạt của loại phương tiện hội họa này. Đôi khi ông cho những chấm đỏ vào những chỗ cần thiết để cho phần còn lại dễ chịu và có sức lôi cuốn từ một cách thức quyến rũ nào đó. Những nét vẽ trong tranh của ông trông vô cùng thoải mái, thanh thoát nhưng lại là sự tính toán một cách tỉ mỉ, tinh vi của một bậc họa sĩ đại tài.
Với bức tranh La chute du Reichenbach (Thác Reichenbach) được ông vẽ vào năm người xem sẽ thấy ban đầu ông sử dụng những lớp màu nước mỏng có các màu sắc tối, sau đó ông cạo đi và chà xát lên bề mặt giấy vẽ bằng những miếng giẻ ướt để tạo nên hình ảnh bụi nước và sương mù đang hòa tan vào nhau và những giọt nước bắn tung tóe do thác nước ào ào dội vào những khối đá đồ sộ một cách ấn tượng và tinh tế. Giữa những vách đá đồ sộ, dựng đứng cùng với thác nước đang đổ ào từ trên cao xuống thì hình ảnh của những con người đang bám vào vách đá để di chuyển lại càng trở nên tí hon hơn. Điều đó lại càng làm cho người xem thấy được sự bé nhỏ, yếu đuối và mong manh của con người so với sự kỳ vĩ của cảnh vật thiên nhiên xung quanh.
Thác Reichenbach (1804)
Xem tranh của ông, ta luôn cảm nhận được các nét vẽ nhanh, thoáng và chính những nét đó đã tạo ra cảm giác sự áp đảo mạnh mẽ và hỗn loạn của thiên nhiên, khiến cho hình dạng con người trong tranh của ông không rõ nét, khó có thể nhìn thấy được trọn vẹn. Cũng chính những tác phẩm như vậy của ông đã ảnh hưởng đến nghệ thuật tả cảnh thiên nhiên của chủ nghĩa lãng mạn, như chính cuộc đấu tranh đầy kịch tính và dữ dội trong nền nghệ thuật của giai đoạn này. Cuộc triển lãm tranh của Turner lần này với tôi như là một cuộc du lịch vậy. Tôi được đắm mình trong thiên nhiên từ dãy Alpes đến dòng sông Loire, từ Thụy Sỹ đến bờ sông Seine, từ Venise đến Rome. Điều đặc biệt là sau khi xem những bức tranh của ông trong phòng triển lãm này, thì bao nhiêu kỉ niệm về một thời tuổi trẻ của tôi lại lần lượt ùa về dào dạt. Tôi nhớ lại năm học 1993-1994, khi còn là sinh viên của Đại học Stendhal – Grenoble 3, trong 9 tháng học tập ấy, tôi được đi tham quan rất nhiều nơi xung quanh Grenoble như: dãy núi Alpes, ngọn Mont Blanc, Chamonix… rồi nước Ý, Thụy Sỹ và cả nước Anh.
Tôi vẫn nhớ cảm giác bâng khuâng, bồi hồi của mình khi đứng xem bức Le Mont blanc et le glacier des Bossons au dessus de Chamonix: le soir (Ngọn núi Mont Blanc và và băng hà của vùng Bossons, phía trên Chamonis: buổi tối), tim tôi bỗng đập mạnh, bàn chân run run khi tiến lại gần hơn với bức tranh này. Quang cảnh của Mont Blanc trong bức tranh làm tôi nhớ lại một buổi hoàng hôn của mùa hè năm ấy, chúng tôi đã đến đây và ngắm nhìn nó. Với lối vẽ tự do của không gian, bức tranh bừng lên trong ánh sáng, đa dạng trong màu sắc và một sự tương phản rõ rệt cùng với sự kết hợp đơn giản về hình dạng, đúng như công chúng đánh giá Turner là Shakespeare trong hội họa. Cảnh trong tranh là những ngọn núi màu vàng được phủ đầy tuyết trắng, hiện lên trên bầu trời màu xanh và những áng mây trắng như hòa lẫn vào trong tuyết. Phía dưới thung lũng là những hàng cây lấp ló trong tuyết và trong ánh vàng rực của hoàng hôn. Ở góc phải phía dưới của bức tranh, hình ảnh ngọn núi thấp hơn, một mặt bị che khuất nên ánh hoàng hôn không chiếu vào được đang dần trở nên tối đi, tuyết cũng ít hơn nên màu xám cũng là màu chủ đạo mà tác giả sử dụng ở đây.
Bức Mer de Glace, dans la vallée de Chamouni, en Suisse (Biển băng, trong thung lũng Chamouni, Thụy Sỹ) lại làm tôi cảm thấy bồi hồi xao xuyến và thật vô cùng gần gũi với mình bởi từ Grenoble chỉ cần mấy tiếng đi tàu là đến Thụy Sỹ, là hành trình mà ngày còn sinh viên ở Pháp, tôi và bạn bè thỉnh thoảng đến nơi đây. Tuy vậy, thật đáng tiếc, giờ đây ngọn núi này đã gần như không còn băng nữa. Các băng hà trên dãy Alpes tan chảy nhanh chóng vào mỗi mùa hè. Người dân Thụy Sỹ đã cố gắng rất nhiều để làm chậm lại tốc độ tan băng đó, nhưng thật đáng buồn kết quả đạt được là không bao nhiêu. Bức tranh Biển băng, trong thung lũng Chamouni, Thụy Sỹ được Turner vẽ ở góc nhìn từ thung lũng Chamouni đến những núi băng khổng lồ đang tan chảy, những thân cây xác xơ, vỡ toác, những chú hươu ngơ ngác sợ hãi sau những trận lở tuyết, ta mới thấy sự tan chảy các dòng sông băng trên núi Alpes đáng sợ như thế nào.
Biển băng, trong thung lũng Chamouni, Thụy Sỹ (1775-1851)
Tôi cũng nhớ lại lần tới thăm Venise đúng vào lễ hội hóa trang (Le carnaval), vì từ Grenoble đến Venise cũng không xa, nên buổi tối lên xe từ Grenoble, tôi ngủ một giấc thì sáng hôm sau đã đến Venise. Le carnaval là một lễ hội ngập tràn màu sắc vô cùng vui nhộn, nó đã mang đến cho tôi một ấn tượng rất mạnh, đến nỗi đã 30 năm trôi qua mà tôi vẫn không thể nào quên dù chỉ là một chi tiết nhỏ. Xem những bức tranh mô tả phong cảnh ở Venise của Turner, tôi cảm nhận thấy ông luôn để mình tan chảy vào trong đó, ông hòa vào trong Venise và chính Venise cũng đang trộn lẫn vào trong ông. Ông đã tạo ra một hình ảnh Venise có sức thu hút mạnh mẽ làm mê mẩn, làm đắm đuối lòng người. Ông làm cho Venise luôn đổi mới, tỏa ra một thứ ánh sáng mà người ta không thể định dạng, không nắm bắt được, đó là một sự trộn lẫn êm dịu giữa các hình dạng của kiến trúc và sự mơn trớn của nước.
Khi xem bức tranh Le pont des soupirs, le palais des Doges et la douance, Venise (Cầu than thở, lâu đài Doges và thuế vụ của Venise) tôi không khỏi choáng ngợp trước quang cảnh hiện ra trước mắt mình. Một bầu trời xanh được điểm tô những áng mây trắng, phía dưới là những tòa nhà cổ kính, một ngọn tháp cao vút như vươn tận trời xanh. Giữa mênh mang trời mây, sông nước hữu tình đó là những con thuyền đang neo đậu ven sông. Ở góc phải bên dưới của bức tranh, ta thấy một con thuyền màu đen có hai mũi thuyền cong và một người đàn ông với trang phục quần và mũ màu trắng, áo màu nâu đỏ đang vươn người đưa mái chèo. Quang cảnh đẹp tuyệt vời này làm tôi nhớ đến câu nói của John Ruskin: “Hãy cùng với Turner, bước cuối cùng và bước lớn nhất tiến về phía trước. Ơn Chúa, chúng ta lại một lần nữa tắm trong ánh nắng mặt trời và mặt trời kỳ thú biết bao! Không phải là mặt trời nồng cháy, buồn thảm, bức bối của họa sĩ Canaletto, mà là sự tràn đầy màu trắng và chói lọi của ánh sáng rực rỡ, ánh sáng mà những con sóng uống, ánh sáng mà những đám mây thở, ánh sáng tỏa ra, đốt cháy bằng một sự mạnh mẽ tươi vui. Bầu trời này (đó là một sự dàn trải vô tận), lỏng, không giới hạn. Dường như ra khỏi một giấc mơ, tối tăm nhưng vinh quang, vô số những cung điện, trải dài bóng của chúng ra khỏi biển sâu, những hàng đèn nhợt nhạt bất động, những cái tháp hùng mạnh hướng tới một thiên đường như là ngọn lửa tham lam. Các vòm màu xám vẽ các thế giới bị che khuất, những đường lượn chạm trổ và đá cẩm thạch biến mất từ xa, dần dà người ta rời xa biến mất đi trong chiều sâu do những khoảng cách tạo ra”.
Cầu than thở, lâu đài Doges và thuế vụ của Venise (1833)
Đó không phải là bức tranh duy nhất về Venice làm tôi mê mẩn mà còn một bức tranh nữa cũng làm tôi say đắm đó là bức Lagune de Venise au coucher de solei (1840) (Quang cảnh đầm phá Venice chiều tà).
Bức tranh này được xem như là một cuộc hội thoại hoàn hảo nên thơ và đầy cảm xúc giữa Turner và Venise. Ông đã sử dụng thành công màu thuần túy vào cuối thế kỷ XIX một cách hoàn hảo trong sáng tác của mình. Hoàng hôn bên bờ đầm được mô tả vô cùng lộng lẫy. Ráng chiều rực rỡ với nhiều sắc màu ấm nóng như hồng, đỏ, vàng đậm, tím, vàng chanh đối lập phía dưới là mặt nước có màu xanh ngọc. Cảnh đẹp làm người xem tranh xao xuyến đến nao lòng. Ở đây, palette của Turner rất sống động, toàn palette pha màu là bảy sắc cầu vồng với một sự trong suốt hoàn toàn ấn tượng, các màu nóng và màu lạnh dùng để thể hiện cảm xúc, cảm nhận và ấn tượng. Ta có thể thấy giữa màu nước xanh có hình dáng giống như những cái cọc hoặc cũng có thể là những con thuyền hay là một gondole (thuyền nhỏ, mũi cong của Venise). Mặc dù không thấy rõ, không định dạng được nhưng điều quan trọng là Turner đã truyền được cảm xúc, tâm hồn, cuộc đàm thoại của mình trước quang cảnh thiên nhiên đến với người xem tranh. Về sau, tôi cũng được biết, trước Turner còn có một họa sĩ khác là Canaletto, người đã dành cả cuộc đời của mình chỉ để vẽ về Venise, quê hương ông. Và tôi cũng đã đến xem triển lãm tranh của Canaletto ở bảo tàng Maillot Paris năm 2013, nhưng có lẽ những bức tranh về Venise của Turner – một bậc thầy về viễn cảnh với biệt tài sử dụng màu sắc, ánh sáng đã làm mê mẩn tôi nên tôi không có nhiều ấn tượng về tranh của Canaletto.
Quang cảnh đầm phá Venice chiều tà (1840)
Turner là một họa sĩ yêu thích sự chuyển động và hành động hơn là một cuộc sống tĩnh tại, vì vậy tranh của ông làm cho người xem luôn cảm nhận được sự thay đổi, sự biến hóa không ngừng của vạn vật, kể cả thời gian. Ta luôn đặt ra câu hỏi: “Vậy làm sao để mô tả được sự thay đổi của từng thời khắc đang trôi qua?”. Thời gian thì cứ dần biến đi và chuyển động ở mỗi một giây. Vậy phải sử dụng màu gì để thể hiện được thời gian đang mất đi đó? Kì diệu thay, Turner đã làm được điều này khi ông mô tả mặt nước trên dòng sông Seine và sông Loire. Ông cảm nhận được trên hai bờ sông này có sắc thái của giờ và màu của thời gian đã mất. Thời gian đã mất có những sắc điệu rất riêng, không diễn tả được bằng lời, nó động đậy, nó biến chuyển, nó thách thức người họa sĩ để có thể vẽ ra được nó. Trước đó, chưa có họa sĩ nào thể hiện được thời gian đã mất trong tranh của mình. Bởi họ chỉ vẽ được thời gian vĩnh hằng còn Turner lại vẽ nó bằng ảo ảnh. Turner đi thuyền trên sông Seine và sông Loire. Ông thử chạm khẽ, ông mơn trớn, ông vui thú cùng thời gian. Đó chính là vật liệu quan trọng không thể thiếu của ông. Ông vẽ những quang cảnh chưa từng thấy, vẽ đi vẽ lại nhiều lần những thứ xuất hiện rồi biến mất từ từ. Ông cứ thế vẽ đầy trên những trang giấy những gì ông nhìn thấy trên hai bờ sông Loire từ chiếc thuyền mà ông ngồi. Những thành phố nằm dọc bên bờ sông Loire như Angers, Saumur, Tours, Orléans và Nantes. Những thành phố đó được phác thảo bằng màu sáng và nước, hình dáng chan hòa và trải dài trong ánh sáng xanh lơ, những chấm xám và vàng chói. Ông bị ảnh hưởng rất nhiều ở các họa sĩ trước đó như Le Lorrain, Poussin và Watteau.
Nantes (1826)
Với tôi, sông Seine và sông Loire là hai con sông gắn với rất nhiều kỉ niệm trong cuộc đời mình, nên khi được quay trở lại nơi đây, thông qua những bức tranh của Turner thì vô vàn cảm xúc lại dâng trào. Sông Seine là Paris đương nhiên nhưng nó cũng là Normandie, nơi mà tôi có hơn 3 năm sống và học tập khi tôi làm luận án tiến sĩ. Còn với sông Loire thì cũng là nơi có không ít những kỉ niệm từng gắn bó với tôi. Tôi còn nhớ lần đầu tiên được thấy sông Loire là vào thời gian tôi học ở Grenoble. Lúc đó, nhà trường đã tổ chức cho chúng tôi một chuyến du lịch dài ngày để đến thăm rất nhiều lâu đài nằm dọc bên sông Loire, vì vậy nhắc đến Saumur, Angers, Orléans là lại gợi đến cho tôi rất nhiều kí ức ngọt ngào. Sau này gần như năm nào tôi cũng ghé thăm vùng này vì tôi có một người bạn thân sinh sống ở đó. Nhưng có hai lần đến đây để lại cho tôi nhiều hồi ức xúc động, bồi hồi không thể nào quên được, đó là lần tôi cùng bố mẹ và cậu con trai thứ hai và lần thứ hai là tôi và cậu con trai lớn, chúng tôi đã đi dọc sông Loire và dừng chân ở lâu đài Chambord, Chenonceau rồi sau đó tiếp tục khám phá sự kì bí của rất nhiều những lâu đài khác, cứ thế kỉ niệm nối tiếp kỉ niệm lần lượt hiện về trong tôi.
Tranh của Turner không chỉ hấp dẫn người xem bởi hình ảnh những lâu đài với vẻ đẹp kì bí như Château de Blois hay Saumur Loire Valley (1828), mà những bức tranh về thành phố cũng vô cùng ấn tượng với người xem. Khi đứng trước bức tranh mô tả thành phố Nantes – Nantes (1826) với kích cỡ lớn, tôi cũng đã phải dừng lại rất lâu trước vẻ đẹp lộng lẫy của một thành phố bên bờ sông. Trong bức tranh này, Turner mô tả sự hiện diện của nước ngay trong lòng thành phố và trên dòng sông đó là những hoạt động tấp nập của những con thuyền xuôi ngược. Hình ảnh trong bức tranh này là một nhánh của sông Loire có tên là Bourse. Turner dường như đang đứng ở đầu mút của đảo Feydeau, gần cầu Bourse. Từ vị trí này, ông đã thấy được phía trên bờ là những di tích lịch sử và những tòa nhà nhiều tầng màu vàng với những ống khói nhấp nhô trên mái, những đền đài với những nét cổ kính.
Dọc theo bờ là những bậc thang được lát bằng đá, xung quanh là hình ảnh những người đàn ông và phụ nữ đang tụ tập thành từng nhóm nhỏ, nhóm thì đang bán rau, trái cây, nhóm thì đang đọc sách báo, nhóm thì đang ngắm cảnh, nhóm thì đang trò chuyện tâm tình vô cùng sinh động. Người xem được chứng kiến, ngắm nhìn cuộc sống diễn ra vừa đông đúc náo nhiệt với sự chuyển động của các nhân vật lại vừa yên ả, thanh bình trong một buổi sáng đầy nắng. Tất cả đã tạo cho Nantes một sự hài hòa, cân xứng đến từng chi tiết nhỏ giữa dòng sông, thành phố hai bên bờ và các hoạt động của con người. Những sắc thái biểu cảm của từng nét mặt, những đường nét cầu kì tinh xảo của những ban công, những ô cửa sổ, những gợn sóng ngoằn ngoèo của nước do những mái chèo tạo ra trên sông, tất cả đã cho người xem cảm giác như đang được du ngoạn, ngắm cảnh trên dòng sông thơ mộng cùng với người họa sĩ ánh sáng này. Và rồi để đóng lại bố cục, Turner đã tạo ra một điểm nhấn, đó là chiếc cầu cá ở phía sau. Ông nâng kích cỡ của nhà thờ, của các tòa nhà làm cho bầu trời rộng lớn như bị thu hẹp lại. Ông thay đổi cả chiều cao và vị trí của tháp Bouffay, tạo nên một bố cục thẳng đứng lý tưởng ngự trị ở cảnh sau. Mọi thứ ngóc ngách như được toả sáng phản chiếu lên dòng sông.
Đang mê mải đắm chìm vào vẻ đẹp của bức Nantes (1826) (Thành phố Nantes) tôi chợt sững người, tưởng tim mình thắt lại khi thấy bức tranh Le gros horloge de Rouen (1832) (Đồng hồ lớn của Rouen).
Đồng hồ lớn của Rouen (1832)
Bao nhiêu kỉ niệm của ba năm tuổi trẻ được sống và học tập ở thành phố này, cảm giác thích thú của mỗi lần đứng ngắm nhìn cái đồng hồ – biểu tượng của Rouen bỗng dưng lại ùa về. Chiếc đồng hồ với kích cỡ rất lớn được đặt trong một mái vòm hình vòng cung chạm trổ rất đẹp với kiến trúc Gothique và một vòi phun nước từ thế kỷ XVIII đặt ở dưới chân. Phía sau có một nhà thờ lớn, xung quanh là những ngôi nhà cổ kính tạo cho bức tranh một vẻ đẹp trầm mặc. Qua bàn tay tài hoa của tác giả, người xem cảm nhận được cuộc sống sôi động cũng như sự lộng lẫy của kiểu kiến trúc đô thị thời kì này. Chỉ bằng cách sử dụng bột màu, sơn màu nước xanh lam và đất sơn cùng những nét vẽ không đều liên tục, dày đặc những phác thảo sơ sài của Turner, người xem không chỉ chiêm ngưỡng chiếc đồng hồ thiên văn thế kỷ XIV, một trong những đồng hồ nổi tiếng nhất ở Pháp và lâu đời nhất trên thế giới mà còn được ngắm nhìn các công trình kiến trúc tuyệt đẹp khác tại Rouen.
Tiếp theo là bức tranh Le port de Dieppe (Cảng Dieppe) được Turner vẽ vào năm 1826. Toàn cảnh bến cảng Dieppe hiện lên dưới ánh mặt trời rực rỡ như một ngọn lửa màu trắng và được phản chiếu dưới dạng màu vàng nhạt trên mặt nước ở bên dưới. Người xem vô cùng thích thú và ấn tượng về hình ảnh phản chiếu này của mặt trời cùng với những khu nhà và con thuyền xung quanh. Ta cũng dễ dàng nhận ra màu vàng là màu chủ đạo của bức tranh, từ những tòa nhà hai bên bờ sông, những con thuyền với cánh buồm cho đến những bậc đá. Turner tập trung mô tả nguồn năng lượng sôi động của thị trấn tràn ngập ánh nắng rực rỡ và các nhân vật đang hăng say lao động. Ở phía bên phải của bức tranh, có một chiếc thuyền chở hàng vừa cập bến, một cặp vợ chồng đang chuyền cho nhau những chiếc bình và hàng hóa từ con thuyền xuống. Bến cảng tấp nập người và tàu thuyền, tất cả đang hối hả hoàn thành những công việc của họ. Bờ kè Henri IV, khách sạn Anvers và nhà thờ Saint Jacques dần hiện ra thơ mộng dưới từng nét vẽ của họa sĩ. Khác với cảm xúc khi xem những bức tranh mà Turner mô tả cảnh tuyết lở và bão tuyết với sự tàn phá khốc liệt của thiên nhiên, đến bức tranh này tôi thấy lòng mình yên tĩnh hơn, nhẹ nhàng hơn, đó cũng là điều khiến tôi cứ đứng mãi trước bức tranh, mê mẩn trước những hiệu ứng của ánh sáng mặt trời. Những cánh buồm rất to ở cảnh trước rồi nhỏ dần ở cảnh sau làm cho bức tranh như có chiều sâu hơn, cảng biển như kéo dài vô tận ở phía xa với những tòa nhà mờ ảo phía sau. Ngoài ra, các bậc thang ở dọc bờ bến cảng và những tòa nhà ở bên phải bức tranh cũng tạo cho người xem cảm giác về sự rộng lớn của không gian xung quanh. Turner sử dụng hiệu ứng ánh sáng làm cho những thứ ở xa dần mất đi màu sắc thực của chúng rồi trở thành một màu xanh nhạt dưới ánh sáng của mặt trời. Chính điều này đã làm cho tháp nhà thờ ở phía xa trở nên mờ ảo, mềm mại ngay trước cánh buồm rõ nét, cứng cáp ở phía trước bên trái của bức tranh. Phải chăng Turner muốn đưa người xem đi từ những chi tiết thực tế của cuộc sống đời thường ở một bến cảng đến một miền sâu thẳm của một góc tâm linh của con người?
Cảng Dieppe (1826)
Tôi say mê bức tranh này bởi qua nó, tôi tìm lại được khung cảnh Dieppe xưa cũ. Tuy rằng nó khác với những gì tôi thấy ngày nay nhưng cảm xúc và tình yêu với thành phố mà tôi đã từng được đến, được thả hồn mình mỗi khi chiều xuống hay những buổi sáng được đón ánh bình minh nơi đây thì vẫn không có gì khác. Mọi thứ trong thành phố này có thể thay đổi nhưng tình yêu của tôi với nó sẽ mãi không bao giờ đổi thay. Đang lãng đãng cùng cảng biển Dieppe, tôi lại được trở về với Honfleur qua bức tranh Honfleur (Thành phố Honfleur) mà Turner đã vẽ vào năm 1832. Nhìn bức tranh này, tôi bỗng nhớ đến hình ảnh thân yêu của bố mẹ mình trong lần chúng tôi cùng nhau đến thăm thành phố Honfleur. Tôi như thấy rõ mồn một hình dáng của bố mẹ đang đi chỗ này, đang đứng chỗ kia trong những quang cảnh của bức tranh phức hợp về Honfleur. Thị trấn Honfleur ở miền Bắc nước Pháp thuở xa xôi ấy hiện lên trong tranh của Turner dưới một bầu trời âm u có vẻ hơi ảm đạm, nhưng lại có ấn tượng mạnh với người xem bởi sự đông đúc hoạt động của con người cùng những dãy nhà nối tiếp nhau nằm thoai thoải dọc theo triền đồi ở tiền cảnh rồi đi qua khu vực cảng và ra đến bờ sông Seine rộng lớn. Ở cảnh sau, ta sẽ bị thu hút bởi các chi tiết của những tòa nhà đẹp như tranh vẽ. Tiếp đến, chắc chắn ánh mắt của người xem sẽ hướng về hình ảnh nhà thờ Saint Catherine được thể hiện bằng tông màu tối với hai ngọn tháp cao ở phía sau bên trái của bức tranh. Đây cũng là nơi thân thuộc đối với tôi vì gia đình chúng tôi đã từng cùng nhau đến đó.
Honfleur (1832)
Rất nhiều chiếc thuyền buồm nằm yên trên mặt nước yên tĩnh ở phía góc phải. Hình ảnh đẹp đẽ thơ mộng đó đã khiến cho không biết bao nhiêu họa sĩ và du khách phải lòng đến đắm đuối mỗi khi đến với thành phố này. Hai cây đèn biển, một ở cảnh trước phía phải và một ở trên một khoảng đất nhô ra bên cạnh một con thuyền nhỏ cũng là thứ gợi nhiều xúc cảm trong tôi. Hình ảnh này đã làm lòng tôi xốn xang bởi rất nhiều lần trong cuộc đời, tôi đã được nhìn thấy những ngọn hải đăng đứng khiêm tốn, lặng lẽ tỏa sáng trên bờ biển. Có một điều cũng khiến cho tôi thấy gắn bó, gần gũi và đầy yêu thương với nó, bởi đó cũng là một trong những hình ảnh quen thuộc trong nhiều bức tranh ở xưởng thêu của tôi. Rời nước Pháp, tôi lại quay về với nước Ý qua hai bức tranh
Le forum à Rome (1826) (Quảng trường ở Rome) và bức Rome vue du Vatican (1820) (Rome nhìn từ Vatican), trong đó tôi đặc biệt chú ý Rome nhìn từ Vatican. Được biết rằng, Turner đã không quản vất vả, mệt mỏi trong hơn 3 tháng để đi khắp Rome tìm kiếm cái cao siêu mà ông luôn mong ước, khát khao được thể hiện ra trong tranh của mình vì không dễ gì để gặp được, bởi nó luôn ẩn mình, lẩn ở đâu đó và đang chờ đợi được con người khám phá. Thế rồi sau chuyến đi đó, Turner đã vẽ nên bức tranh tuyệt vời này. Qua bức tranh, ta có thể thấy ông đã đứng từ ban công Vatican để mô tả khung cảnh trải rộng từ Vatican, qua quảng trường Saint Pierre kéo dài đến những ngọn đồi Abruzzi. Cảnh ở trong tranh là những gì có ý nghĩa nhất về Rome ở trong lòng ông. Ngay ở bên phải tiền cảnh, ta thấy một người đàn ông tay trái cầm vào bức tranh, tay phải tì vào má với dáng vẻ trầm ngâm, bên cạnh là một người phụ nữ với dáng vẻ yêu kiều trong bộ váy áo màu trắng, xung quanh họ có một số bức tranh đã được hoàn thiện, trong đó có bức chân dung của một người phụ nữ. Phóng tầm mắt ra xa, ta thấy thành Rome hiện ra mờ ảo trong sương mù. Tông màu chủ đạo là vàng nâu và trắng đục lại càng làm cho bức tranh trở nên lung linh, kì ảo hơn. Những tòa nhà cổ kính, những góc phố và quảng trường rộng lớn khiến người xem mê mẩn và muốn được một lần lạc lối vào chốn thần tiên với những di sản văn hóa vô giá này.
Quảng trường ở Rome (1826)
Rome nhìn từ Vatican (1820)
Chúng ta không chỉ được chiêm ngưỡng những tuyệt tác của ông về nước Ý, nước Pháp mà còn phải trầm trồ và kinh ngạc trước vô vàn những bức tranh của ông vẽ về quê hương mình. Trong số rất nhiều những bức tranh như thế thì tôi ấn tượng rất nhiều với bức L’incendie de la chambre des Lords et des communes (Vụ cháy ở Thượng viện và Hạ viện). Ở phía bên trái của bức tranh, biển lửa vàng rực bốc lên bao trùm lấy những tòa nhà ở phía sau lan đến tận phía bầu trời Luân Đôn, lửa lan nhanh sang cả chiếc cầu phía bên phải, phản chiếu xuống làm cả một khúc sông cũng như được nhuộm một màu vàng rực. Ngọn lửa và khói đặc tràn vào sông về đêm. Ở cảnh trước, có rất nhiều người đang tụ tập trong sân của dinh thự cũ để xem đám cháy. Ông chứng kiến và quan sát đám cháy từ bờ Nam của sông Thames, nghe nói Turner đã thuê một chiếc thuyền để đi lại nhiều lần trên sông suốt cả đêm. Ông ở ngay trong lòng thảm họa, bất chấp nguy hiểm để bắt được những hình ảnh và màu sắc chân thật nhất tại thời điểm đó từ các góc nhìn khác nhau. Lúc ấy ông đã vẽ phác hoạ hàng chục bức từ màu nước về chủ để này. Chính nhờ vào chi tiết cụ thể đó mà ông đã có được cái tổng thể để sau đó cho ra được bức tranh màu nước vô cùng ấn tượng này. Nhiều người cũng cho rằng nếu không có kỹ thuật màu nước thì ông cũng sẽ khó mà tạo ra được sự gợi cảm về tính phức hợp của thế giới và đạt được tính đa dạng trong tranh của mình, đặc biệt là trong bức tranh này. Xem bức tranh làm tôi nhớ lại chuyến thăm Luân Đôn hồi còn học ở Grenoble, nhớ lại hình ảnh dòng sông xinh đẹp đầy cuốn hút và cũng không quên sự kiện nhà thờ Đức Bà Paris nằm bên dòng sông Seine bị cháy. Thời điểm đấy, tôi đã ở gần đó và chứng kiến những ngọn lửa bùng lên bao trùm lên mái nhà thờ. Trong bất lực, tôi và nhiều người lúc đó đã òa khóc khi tòa tháp được xây dựng bởi Eugène Viollet-le-Duc đổ sập xuống trước mắt vào thời khắc 19 giờ 50 phút ngày 15 tháng 4 năm 2019.
Vụ cháy ở Thượng viện và Hạ viện (1835)
Sau khi được xem rất nhiều tranh của Turner, tôi tự nhủ lòng rằng, nếu đi du lịch châu Âu thì chắc chắn tôi sẽ tìm đến những địa danh đã xuất hiện trong tranh ông, họa sĩ người Anh mà tôi vô cùng ngưỡng mộ. Tôi sẽ đi dạo trên sông Thames rồi quay lại dòng sông Seine và sông Loire, và cả nước Pháp đã vô cùng quen thuộc với tôi nữa. Tôi sẽ đi thăm lại nước Bỉ, Hà Lan, Thụy Sỹ, Đan Mạch, Đức, Ý… để tìm lại những kí ức ngọt ngào, những kỉ niệm dấu yêu ở những vùng đất mà tôi đã từng đi qua trong suốt hơn 35 năm rong ruổi khắp châu Âu của cuộc đời mình.
Giờ đây, thật may mắn biết bao khi tôi thấy mình đã thẩm thấu sâu hơn về những dự cảm của Turner đối với những thảm họa của sự biến đổi khí hậu, điều mà ông đã thể hiện một cách thầm lặng và tế nhị qua những bức tranh của mình. Từ đó tôi cũng biết rằng, hóa ra biến đổi khí hậu đã có từ rất lâu và ngày càng càng khốc liệt, vì vậy hơn lúc nào hết con người càng phải quan tâm nhiều đến nó.
Và cuối cùng, điều mà mặc dù tôi và có lẽ nhiều người không bao giờ dám nghĩ và tưởng tượng đến một ngày nào đó vì sự biến đổi khí hậu mà dãy núi Alpes sẽ không còn băng tuyết nữa, còn thành Venise thơ mộng thì chìm dần và biến mất vào nước biển. Nếu chẳng may nhân loại phải chứng kiến ngày tháng đau buồn đó thì tất cả điều kỳ diệu, đẹp đẽ mà thiên nhiên ban tặng trước đây cho chúng ta chỉ còn lại trong những bức tranh của Joseph Mallord William Turner mà thôi.