Lê Hồng Lâm
Hong Sangsoo và Kim Minhee lại đoạt giải quốc tế – cái tin đó có thể không còn gây bất ngờ nữa, nhưng vẫn tiếp tục gây ngạc nhiên cho giới mộ điệu, nhất là khi cả hai vừa giành giải thưởng “đôi” tại một LHP quốc tế hàng đầu ở châu Âu.
Tại Locarno Film Festival (Thụy Sĩ) lần thứ 79 vừa kết thúc hôm qua, bộ phim điện ảnh thứ 35 của Hong Sangsoo Nowhere to Lay My Eyes (tạm dịch: Chẳng Biết Chốn Nào Dung Thân) giành hai giải thưởng cá nhân: Đạo diễn xuất sắc nhất cho Hong Sangsoo và Màn trình diễn xuất sắc nhất cho Kim Minhee. Đây là giải Đạo diễn xuất sắc nhất lần thứ hai của Hong Sangsoo (cộng một giải Báo Vàng cho Phim xuất sắc nhất) và cũng là giải Màn trình diễn xuất sắc thứ 2 của Kim Minhee (giải lần trước cách đây hai năm, trong một bộ phim khác của Hong Sangsoo) – chỉ tính riêng tại LHP Locarno.
Hong Sangsoo có lẽ là nhà làm phim/auteur đặc biết nhất của điện ảnh Hàn Quốc trong suốt ba thập kỷ qua. Xuất hiện lần đầu tiên với The Day a Pig Fell into the Well (1996) cách đây đúng 30 năm, và giành luôn hai giải thưởng tại hai LHP quốc tế là Rotterdam và Vancouver, Hong trở thành nhà làm phim độc lập có sức sáng tạo dồi dào bậc nhất – không chỉ ở Hàn Quốc mà còn ở thế giới. Trong 30 năm qua, ông cho ra mắt… 35 bộ phim, nghĩa là có nhiều năm ông làm 2 phim. So với các auteur cùng thời ở Hàn như Park Chan-wook, Bong Joon-ho, Lee Chang-dong hay thậm chí là Kim Ki-duk, phim của Hong Sang-soo có quy mô nhỏ hơn nhiều và cũng không gây ấn tượng bởi những cốt truyện đậm chất “dramatic” hay trải nghiệm “cinematic” như các đồng nghiệp. Phim của ông chủ yếu tập trung vào những cuộc đối thoại ngẫu hứng, những cuộc gặp gỡ tình cờ trong một dịp cuối tuần, một kì nghỉ, một chuyến đi… của những nhân vật (đa phần) thuộc giới sáng tạo: đạo diễn, nhà làm phim độc lập, tài liệu, nhà văn, diễn viên, họa sĩ, kiến trúc sư… – nói chung là thuộc giới nghệ sĩ. Bọn họ gặp nhau, hút thuốc, uống rượu (rất nhiều), thi thoảng quan hệ tình dục, nói chuyện ngẫu hứng đủ thứ về sáng tạo, về thời cuộc, về sự bế tắc (làm người), về nỗi cô độc hiện sinh và vô số thứ khác, kể cả chính trị. Nếu có thể so sánh với những nhà làm phim lừng danh quốc tế, phim của Hong Sangsoo gần với Éric Rohmer (Pháp) hoặc Woody Allen (Mỹ) – những auteurs mà tài năng bậc thầy của họ có thể biến những câu chuyện vu vơ, những màn đối thoại tưởng như vô thưởng vô phạt trở thành nghệ thuật và nói với chúng ta nhiều điều (hơn chúng ta có thể nghĩ) về sự sáng tạo, về đàn ông-đàn bà, về những khoảng cách không thể hàn gắn hay sự trôi dạt của cá nhân trong một thế giới ngày càng phẳng nhưng ngày càng khó kết nối.
Phim của Hong Sangsoo rất kén khán giả – ngay tại Hàn Quốc dù ông đoạt giải thưởng quốc tế liên tục – gần như mỗi năm. Đơn giản là phim của ông rất khó tiếp cận khán giả đại chúng (chờ hoài mà chẳng có gì xảy ra cả), nhưng có một lượng fan hâm mộ lớn ở châu Âu, nơi họ tìm thấy rất nhiều đồng cảm từ lối kể chuyện vừa chân thực vừa sắc sảo và những màn diễn xuất tuyệt vời của các diễn viên quen thuộc – mà Kim Minhee là một trong số đó.
Hong Sangsoo bắt đầu cộng tác với Kim Minhee từ bộ phim Right Now, Wrong Then (2015) – bộ phim giành giải cao nhất (Golden Leopard) tại LHP Locarno lần thứ 68 – và từ đó trở thành “nàng thơ” và “bạn đời” của ông, cho dù mối quan hệ này bị công kích dữ dội do Hong chưa hoàn thành việc li dị vợ (thực ra là ông nộp đơn li dị nhưng vợ ông không đồng ý). Từ một nữ diễn viên hàng đầu Hàn Quốc và đang tỏa sáng với bộ phim The Handmaiden (2016) của Park Chan-wook, Kim Minhee hứng chịu làn sóng tẩy chay khủng khiếp từ công chúng Hàn Quốc, buộc phải sang châu Âu “lánh nạn”. Điều “tồi tệ” này lại trở thành chất liệu sáng tạo cho Hong Sangsoo với bộ phim On the Beach at Night Alone (2017) mà Kim Minhee đóng vai chính. Phim tranh giải Gấu vàng tại LHP Berlin và mang về giải thưởng Nữ diễn viên xuất sắc nhất cho Kim Minhee – giải thưởng quốc tế lớn đầu tiên của cô.
Từ đó, cả hai gắn bó mật thiết trong sáng tạo. Từ năm 2020 đến nay, họ cho ra mắt… 12 bộ phim, nghĩa là mỗi năm đều đặn 2 phim. Kim Minhee thường đóng chính và kiêm quản lý sản xuất, còn Hong Sangsoo kiêm tất các vị trí sáng tạo của một nhà làm phim độc lập: biên kịch, đạo diễn, sản xuất, quay phim, dựng phim, làm nhạc (một ăn sáu). Làm phim đúng kiểu… của nhà giồng được nên cả hai thoả sức sáng tạo, kinh phí thường rất thấp (trên dưới 100.000$) và thời gian quay đôi khi chỉ mất 2-3 tuần. Phong cách làm phim của Hong cũng vô cùng ngẫu hứng, ông viết kịch bản ngay trên phim trường, vào buổi sáng sớm trước ngày quay và để diễn viên ngẫu hứng diễn xuất nhất có thể. Ấy vậy nhưng mỗi bộ phim của Hong Sangsoo vẫn khiến giới cinephile ngạc nhiên bởi ông vẫn mang tới cho họ những bất ngờ tinh quái.
Bộ phim vừa giành hai giải tại LHP Locarno hôm qua No Where to Lay My Eyes đích thực là một sản phẩm sáng tạo đậm chất Hong Sangsoo, nơi ông kiêm nhiệm một lúc sáu vị trí sáng tạo còn Kim Minhee quay lại đóng vai chính kiêm quản lý sản xuất – sau khi nghỉ đẻ cho ông một quý tử. Phim chỉ dài 72 phút, kể về một cuộc gặp gỡ cuối tuần giữa cô con gái (Kim Minhee), một nhà làm phim chưa có danh với người mẹ xa cách của cô sau hơn một thập niên trên đảo Jeju.
Trong bài review trên tờ Variety, cây bút Guy Lodge nhận xét rằng Kim Minhee lại một lần nữa mang đến màn trình diễn đầy u sầu đỉnh cao trong một tác phẩm thu nhỏ đầy tinh xảo của Hong Sangsoo, trong đó có đoạn:
“Màn trình diễn kiệm lời nhưng tinh tế của Minhee hòa quyện tuyệt vời với những mối bận tâm vừa sâu sắc vừa hời hợt ấy, khi gương mặt cô nỗ lực kìm nén sự vừa buồn cười vừa thất vọng của Sanghee trước cái cuối tuần vừa dễ chịu vừa tồi tệ này, trong khi lời dẫn truyện thỉnh thoảng vang lên lại bộc lộ một người phụ nữ bị tổn thương đầy nên thơ ẩn chứa bên trong. Lời độc thoại nội tâm đó là một nét ít phổ biến hơn trong phim của Hong, nhưng lại vô cùng thành công: Ngay cả khi ở phong cách đặc trưng nhất của mình, vị đạo diễn vẫn luôn tìm ra những cách nhỏ bé, tinh quái để khiến chúng ta bất ngờ.”
Tôi dù không phải fan “cứng” của Hong Sangsoo nhưng khá yêu thích một số phim của ông (xem khoảng chục phim trên tổng số 35 phim) – có lẽ bởi cái tinh thần và không khí mà ông mang tới trong mỗi bộ phim: ông không cố để làm phim “nghệ thuật”, nhưng nghệ thuật lại được hiển lộ trong những bộ phim tưởng chừng ngẫu hứng và “vu vơ” ấy!
Nowhere to Lay My Eyes – bộ phim thứ 35 của Hong Sangsoo vừa giành hai giải thưởng cá nhân tại LHP Locarno lần thứ 79: Đạo diễn xuất sắc cho Hong Sangsoo và Màn trình diễn xuất sắc (Best Performance) cho Kim Minhee.
Hong Sangsoo giành giải Đạo diễn xuất sắc tại LHP Berlin bên cạnh nàng thơ kiêm bạn đời của ông.
Kim Minhee giành giải Nữ diễn viên xuất sắc tại LHP Berlin trong một bộ phim do Hong Sangsoo đạo diễn (kiêm tùm lum thứ)
Kim Minhee giành giải Best Performance tại LHP Locarno 2 năm trước, dĩ nhiên trong một bộ phim do Hong Sangsoo đạo diễn.
Và tại LHP Locarno năm nay, họ giành giải thưởng “đôi”. Quả là cặp nghệ sĩ-bạn đời hiếm có khó tìm.