AI – Toán học và Văn học: Có nên cho ai nhập một vai trong tiểu thuyết?

FB Phan Thị Hà Dương

Tôi thực sự muốn biết ý kiến mọi người về câu hỏi trên.

Chuyện AI giải toán làm chúng ta đi từ hết ngỡ ngàng này đến sửng sốt khác, đặc biệt là đêm qua với giả thuyết Riemann, càng làm tôi nghĩ về AI và các lĩnh vực khác, đặc biệt là văn học.

Cách đây ít ngày, tôi dự bữa cơm thân mật tại nhà riêng ông Đại sứ Pháp cùng một vài khách mời khác, trong đó có một chuyên gia về AI. Cuối cùng chủ đề sôi nổi nhất lại là văn học và AI, đây chính là điều tôi đã nghĩ rất nhiều nên muốn nói cặn kẽ suy nghĩ của mình. Phu nhân của ông đại sứ cũng là người học và làm về văn học.

Chắc tôi sẽ không đi sâu từng ý của người nào (tôi đều để dấu -) vì ý tôi (dấu +) hơi khác.

Khi nói rằng có những nhà văn đã được đề cử giải Goncourt mà hoá ra ông ta dùng AI viết, một người nói:

– Điều đó thì tôi không tán thành, nhưng tôi biết có những nhà văn khi viết tiểu thuyết để có nguồn cho các đối thoại đã cho AI nhập một vai và trò chuyện với tác giả. Sau đó họ viết lại thì như thế thực ra rất hay và sinh động.

+ Tôi thì sẽ không đọc một cuốn tiểu thuyết như vậy – tôi nói. Bởi tôi luôn đọc một tiểu thuyết trong sự cô độc của mình vì tôi nghĩ tác giả đã viết nó trong sự cô độc của họ. Còn nếu tác giả có AI bên cạnh thì tôi sẽ không dành cho họ cách đọc như thế nữa.

– Thực ra ta vẫn phải ghi nhận đó là do nhà văn chứ không phải AI vì chính nhà văn nhập một vai thì AI mới đối thoại – người thứ ba nói. Người ta vẫn dùng các hiệu ứng AI trong phim ảnh đó thôi.

+ Trong các loại hình nghệ thuật khác hoặc trong khoa học tôi chưa bàn đến và chưa đủ hiểu biết, nhưng văn học là một điều gì thuộc về tâm hồn con người và có lẽ do tôi quá trân trọng nó nên tôi không thể chấp nhận sự đóng góp của AI trong một cuốn tiểu thuyết.

Im lặng một lúc, rồi có người thứ tư nói như làm hoà:

– Nhưng các nhà văn để có chất liệu thì họ cũng về nông thôn trò chuyện với nông dân, đi các nơi trò chuyện với các tầng lớp khác nhau. Vậy thì giờ đây thay vì thế họ dùng AI, có khác gì đâu.

+ Ô, khác hoàn toàn chứ. Nếu họ đi nông thôn, đi rừng núi, đi khắp nơi, trò chuyện khắp mọi người, thì sau cùng những điều đó thẩm thấu vào họ, trở thành một phần con người họ, và họ viết ra chính là từ một phần trong họ.

– AI nó có thế đạt đến độ phức tạp như con người. Và với các nhà toán học một trong các công việc mới mẻ của họ bây giờ là hiểu các chứng minh của AI.

– Nghe có vẻ như bị ngược nhỉ: đáng lẽ AI phải hiểu chứng minh của con người thì con người lại phải hiểu chứng minh của Ai.

+ Đó chính là điều tôi định nói – tôi thốt lên (thích thú vì có người có ý nghĩ giống mình) – thật vui vì ông đã nói điều cốt lõi đó. Và tương tự như thế với văn học: văn học để khám phá tâm hồn của con người chứ không phải để khám phá cái gọi là “tâm hồn” của AI. Nếu như con người chỉ cần dùng AI thay cho việc trò chuyện với những người nông dân, thì dần dần con người sẽ không còn trò chuyện với con người nữa. Cuối cùng chúng ta sẽ mất dần đi sự kết nối con người. AI chỉ là cái tổng hợp, nó không phải con người.

– Cô biết không, AI bây giờ chuyên môn hoá lắm rồi, nó sẽ ứng với từng con người nếu ta luyện cho nó, nó sẽ là các loại nhân vật khác nhau, chưa chắc con người đã phân ra được như vậy.

+ Chính như thế, chính đó là điều nguy hiểm. Vì sao chúng ta phải luyện cho nó? Tôi có tình cờ nghe một chương trình có lẽ ở Quốc hội Pháp, một nhà văn đã nói: “Chúng ta đừng cho AI những tài sản tâm hồn của mình, nó sẽ học và lấy mất của chúng ta rồi vượt chúng ta, đừng có làm như các nhà toán học ngây thơ đã làm”. Nếu giờ đây nhà văn dùng AI để viết đối thoại, thấy hay, thì rồi anh ta sẽ dần dần thích thú với các khả năng khác của nó, sử dùng nó nhiều hơn trong các tác phẩm của mình, đến một lúc tác phẩm sẽ là của AI. Đó là điều đã xảy ra với toán học, nhiều người lúc đầu cứ nói nó chỉ là công cụ, quan trọng là con người sử dụng nó, vẫn là do con người quyết định nó làm được gì; nhưng rồi giờ đây nó đã vượt cả con người và gây bất ngờ cho con người trong việc giải các giả thuyết lớn nhất.

– Ồ, chúng ta không ngăn được đâu, AI nó phát triển, chằng ai làm gì được, và quan trọng là chúng ta sẽ có những cuốn sách sinh động hơn.

+ Không, tôi không nghĩ thế. Tôi xin đưa ra ví dụ. Nguyễn Huy Thiệp là một nhà văn xuất chúng của Việt Nam, với các truyện ngắn của mình. Tôi đã từng kỳ vọng khi đọc tiểu thuyết của ông, nhưng rồi thất vọng. Bạn của tôi nói kịch của ông tuy có thể hay nhưng không đưa lên sân khấu được vì các nhân vật của ông nói theo cách của ông, bà hàng xén, anh hàng thịt, ông nhà văn đều na ná nhau, nó không ra cái chất sinh động của các con người khác nhau. Nếu như Nguyễn Huy Thiệp dùng AI có lẽ ông đã thành công với các nhân vật do AI tạo ra. Nhưng như thế chúng ta được gì ? Có còn là Nguyễn Huy Thiệp nữa không ? Chúng ta còn các nhà văn khác nhau nữa không ? Còn nhà văn xuất chúng chỉ với truyện ngắn, nhà văn khác cả đời viết một tiểu thuyết của đời mình, nhà thơ khác chỉ mơ mộng làm thơ. Đó mới chính là sự khác nhau, sự phong phú mà người đọc chúng ta được hưởng thụ.

– Có lẽ chúng ta nên nghĩ đến nhiều người đọc, có thể họ vẫn muốn có những tác phẩm hay để đọc mà không cần quan tâm đến cách sáng tác như thế nào.

+ Đó là tôi nói quan điểm của tôi thôi. Vì thời gian thì ít mà tiểu thuyết thì rất nhiều, nên đó là lựa chọn của tôi. Còn ai cũng có thể có cách đọc của mình, mỗi người chúng ta có lựa chọn riêng.

Ừ, tôi đã nói vậy vì đúng là mỗi người một cách nhìn. Và dù tôi có đau lòng thế nào khi nghĩ tiểu thuyết có AI góp phần thì tôi cũng chẳng thể (hay có lẽ chẳng nên?) thay đổi quan điểm của người khác.

Nhưng dù sao cũng vui vì có đối thoại thì mới nói rõ ràng ra các ý nghĩ, có nhiều ý kiến thì mới càng thể hiện sâu các quan điểm của mỗi người.

Và đó chẳng phải là điều đẹp nhất của xã hội loài người đó sao: đối thoại giữa con người và con người.

This entry was posted in Trên Facebook/Minds and tagged . Bookmark the permalink.