Trọng Thành
Liên hoan quốc tế sân khấu và nghệ thuật biểu diễn Avignon lần thứ 80 khép lại ngày thứ Bảy 25/07/2026, nhựng trái với thông lệ, buổi bế mạc Liên hoan diễn ra vào lúc 5 giờ sáng ngày hôm sau, Chủ nhật 26. Tại Sân danh dự của Cung các Giáo hoàng, trong vòng hai giờ, các khách mời, gồm hàng chục nghệ sĩ, nhà khoa học, nhà hoạt động xã hội, triết gia, học sinh…, chia sẻ với công chúng về những câu hỏi, những hoài nghi…
Sân danh dự Cung các Giáo hoàng ở Avignon, nơi diễn ra Chương trình Bình minh của các câu hỏi, buổi sáng ngày bế mạc Liên hoan Avignon, Pháp, 26/07/2026. © Christophe Raynaud de Lage / Festival d’Avignon
Câu hỏi là biểu tượng của Liên hoan Avignon năm nay. Liên hoan khép lại với sáng kiến L’Aube des questions (Bình minh của những câu hỏi) do giám đốc Liên hoan Tiago Rodrigues, đồng chủ trì với nhà báo Aurélie Charon và nhà sử học Patrick Boucheron. Mỗi khách mời danh dự sẽ tìm cách riêng để trò chuyện với khán giả, chia sẻ những câu hỏi, những trăn trở của mình và mở ra một không gian chung cho các suy ngẫm. Những người điều phối dự án chia sẻ rằng những gì diễn ra trong Bình minh của những câu hỏi đã không được tập dượt trước, cũng không phải là tiết mục để diễn đi diễn lại. Đây là một khoảng khắc độc nhất, nơi nghệ thuật và tư tưởng hội tụ để những câu hỏi thành hình.
Những câu hỏi giúp người đến với người…
Vì sao lại chọn các câu hỏi, chọn các hoài nghi để kết thúc sự kiện này? Trong cuộc tọa đàm với đài Radio France, phát thanh ngày 24/07, nhà báo Aurélie Charon, người điều phối không gian sáng tạo phát thanh L’Expérience/Trải nghiệm của đài France Culture, chủ trì Radio Live, chia sẻ:
“Câu hỏi chính là phương thức, mà tôi tìm thấy, để gắn kết những con người rất khác biệt, dù là trên làn sóng phát thanh hay trên sân khấu. Và đó chính xác là điều chúng tôi muốn thực hiện tại đây. Chúng tôi đã tự hỏi, điều gì có thể kết nối chúng ta tốt hơn là những câu hỏi vào lúc này? Chúng tôi đã chọn những người đến từ nhiều lĩnh vực, xuất thân rất đa dạng, thuộc nhiều thế hệ và quốc gia khác nhau – những câu hỏi đóng vai trò là cầu nối để gặp gỡ và gắn kết. Chúng tôi không đặt ra những câu hỏi hướng về khoảng không vô định, mà chúng tôi thực sự cần những người giải đáp chúng. Sự kiện này dù đánh dấu lễ bế mạc Liên hoan, đồng thời cũng chính là để mở ra một năm mới, tạo cơ hội để mọi người cùng suy ngẫm về những vấn đề này và hình dung ra các hướng giải đáp khả thi.”
Không để “tự giam mình” trong những điều xác quyết
Giám đốc Liên hoan, đạo diễn Tiago Rodrigues, nhấn mạnh: “Điều cốt yếu của việc đặt câu hỏi là không để bị tự giam mình trong những điều được coi là xác quyết – đặc biệt là những quan điểm xác quyết đơn giản hóa, đôi khi được lan truyền với mục tiêu để thao túng dư luận. Bản thân việc đặt câu hỏi đã mở ra những khả năng và tầm nhìn mới. Nhưng điều quan trọng hơn nữa là việc đặt ra những câu hỏi rất khác nhau và cùng với nhau. Điều này cho phép khơi dậy những tiềm năng của tập thể. Chính sự cởi mở này mà chúng tôi muốn mang đến cho khán giả trong chương trình L’Aube des questions, thông qua sự tham gia tích cực của chính họ, và quan trọng không kém là những yếu tố bất ngờ, khi một vị khách mời đặt ra những câu hỏi ít người nghĩ tới…”.
Đối thoại, hoài nghi, bất đồng chính kiến: “Báu vật của nền dân chủ”
Nhà sử học Patrick Boucheron, chuyên gia về lịch sử thời Trung Cổ và Phục Hưng châu Âu, giảng dạy tại Collège de France, người đồng thiết kế kịch bản Khai mạc Thế vận hội Paris 2024, trong một cuộc trả lời phỏng vấn tại Liên hoan Avignon, nhận định: “Từ thời cổ đại, sân khấu đã đóng vai trò như một hình thức đào luyện xây dựng nền dân chủ. Và chính là từ mong muốn gắn kết mọi người và vun đắp tinh thần cộng đồng, mà lời mời đối thoại được gửi tới công chúng – với quan điểm coi đối thoại và bất đồng chính kiến là những báu vật của nền dân chủ. Mọi phản hồi đối với một đề xuất hay ý tưởng – dù là đối thoại, nỗi hoài nghi hay những ý kiến trái chiều – đều được hoan nghênh. Chương trình này nhằm mang đến cho khán giả 80 câu hỏi để mọi người tự mình chiêm nghiệm và suy ngẫm trong suốt cả năm.”
Như một bài thơ
… Điều gì gắn kết chúng ta lại với nhau? Sự hoài nghi liệu có cần thiết ngay trong những thời khắc bất định? Làm thế nào để ta thổi hồn vào niềm hy vọng đã phai nhạt?… Liệu tiếng cười có thể trở thành vũ khí chống lại lòng thù hận? … Và một câu hỏi sát sườn không thể tránh khỏi: Liệu khí hậu ngày càng nóng lên có cho phép tổ chức Liên hoan vào mùa hè như truyền thống? Trên đây là một vài trong số các câu hỏi mà giám đốc Liên hoan Tiago Rodrigues đặt ra vào lúc khai mạc Liên hoan.
Trước thềm Bình minh của những câu hỏi, đạo diễn Tiago Rodrigues tiết lộ: “chúng ta sẽ có cùng lúc những màn trình diễn nghệ thuật, các bài phát biểu, các trình chiếu video và kết nối trực tiếp với nhiều nơi trên thế giới – tất cả đều nhằm khơi dậy sự tò mò về câu hỏi tiếp theo. Bài thơ ấy được viết nên trong khoảnh khắc của bình minh khép lại với 80 câu hỏi được gửi tới thế giới, những câu hỏi đánh dấu sự khởi đầu cho một hành trình đưa chúng ta hướng tới dịp kỷ niệm 80 năm thành lập Liên hoan Avignon vào năm 2027.”