Tiểu thuyết Âm bản và dương bản (10)

Mai An Nguyễn Anh Tuấn

6.

Đoàn làm phim tài liệu của Thế đang ghi hình bên một vũng nước sâu ngoại vi Thị xã một tỉnh miền núi. Anh đứng bên cạnh máy quay. Sát đó, một tốp trò nhỏ cùng một cô giáo trẻ đứng quây quanh nhà Thái học Lò Trung, chăm chú nghe anh kể chuyện. Thế nheo mắt ngắm nhìn các em bé, cô giáo người Thái xinh đẹp đội khăn Piêu, rồi gạt khẽ cậu quay phim ra, ghé mắt vào vi-zơ của máy đang quay phía trước, lia máy về phía  Lò Trung và thu lời trò chuyện giữa hai người: “Đây là nơi trú ngụ của thần thuồng luồng… Ngày trước, từ đây dọc suối Tông lên đầu nguồn là rừng nguyên sinh rậm rạp. Vũng nước sâu này có tiếng linh thiêng. Có việc cần đi qua, ai cũng phải cúi lạy. Phụ nữ phải bỏ khăn piêu. Chủ mường chủ bản cũng phải xuống ngựa…” – “Nhà Thái học ơi, em có nghe kể lại: nơi này từng có một cái hang sâu, một tốp con gái lên rừng hái lá dong, cô xinh nhất đã trượt chân rơi xuống hang mất tích. Cô ấy đã bị thuồng luồng chúa tể suối Tông bắt về làm vợ… Hôm sau, một gánh lá dong nổi lên tại vũng nước này. Đúng không ạ?” – “Đúng thế! Đây là rừng thiêng vào bậc nhất, không ai dám vào để hái măng kiếm củi khô! Suối Tông rất nhiều cá nhưng không ai dám đánh bắt. Luật tục Thái nói rõ: rừng thiêng thờ cúng thần linh, ai xâm phạm sẽ bị phạt nặng…”.

Qua vi-zơ, Thế như hình dung ra một tốp cô gái Thái như lời kể của cô giáo Lay. Và thấy cô gái Thái xinh đẹp nhất – cũng chính là cô giáo Lay trượt chân rơi vào hang. Rồi cô chìm trong dòng nước xanh sẫm, mắt nhắm nghiền… Thế bỗng dụi mắt như mình vừa nằm mơ…

Cô giáo bước đến gần Lò Trung hỏi thêm mấy điều, rồi tranh luận sôi nổi với anh, toàn bằng tiếng địa phương. Thế cũng bước tới hai người. Lò Trung giới thiệu: “Đây là cô giáo Cầm Thị Lay trường tiểu học Mường Sinh, chủ nhật đưa các em tham quan đầu rừng thiêng… – Thế đáp: “ Chào cô giáo. Cám ơn cô và các trò nhỏ đáng yêu đã có mặt đúng lúc để hình ảnh của phim thêm sinh động…”

– Vâng, em chào anh! May quá. Em thích xem phim lắm, và lâu nay vẫn ước ao được gặp người làm phim ngoài đời thực…

– Thế là em cầu được ước thấy rồi nhé! Đây là bạn anh, nhà báo, đạo diễn Nguyễn Yên Thế, do cơ quan anh mời lên làm phim về Rừng đầu nguồn.

– Thú thực, lúc nghe kể về cô gái Thái rơi xuống hang, rồi chìm trong nước ngầm, tôi hình dung cô ta có gương mặt của cô giáo… – Thế thật thà.

Lò Trung cười:

– Đạo diễn giàu trí tưởng tượng quá! Nhưng em Lay đây quả là hoa khôi của các trường tiểu học toàn thị xã đó! Hóa ra tôi có công tiến cử diễn viên xinh đẹp cho cậu đấy nhỉ?

– Rõ vậy rồi! Lát nữa xong việc, tôi xin được chiêu đãi anh và cô giáo ở nhà hàng Hoa Ban mới mở, đền đáp công lao nhé? – Thế hào hứng.

– Chưa đến lượt cậu mời đâu. Hiện cậu đang là khách của bọn tôi kia mà! – Lò Trung nghiêm giọng.

– À… Xin lỗi cô giáo nhé, chúng tôi phải quay nốt bối cảnh này. Nếu cô giáo rảnh rỗi, tối nay mời cô tới thăm đoàn phim ở Khách sạn Công Đoàn , tôi rất mong được nghe thêm chuyện cổ người Thái từ cô giáo – ngoài anh bạn tôi đây.

Lay chắp tay vâng dạ, rồi ra chỗ bọn trẻ đang chạy tứ tung, cô phải gào khản cổ. Sau đó, từ xa, cô kín đáo quan sát và có lúc lặng ngắm đoàn làm phim làm việc trong nắng… Thế chỉ tay lên phía rừng đầu nguồn, giải thích gì đó với cậu quay phim, rồi quay lại hỏi han Lò Trung, ghi chép vào sổ tay và kịch bản phân cảnh, mấy lần lấy ống tay áo lau mồ hôi mặt…

Những lúc đoàn phim nghỉ ngơi tại khách sạn Công đoàn, Lay thường tới thăm, trò chuyện với anh có buổi tới khuya, anh phải nhắc khéo ngày mai phải quay sớm, em mới tạm biệt vẻ lưu luyến khó rời… Sau một lần Thế giảng cho Lay một đoạn thơ Kiều trong chương trình bổ túc, em đề nghị Ban Giám hiệu mời anh tới trường phụ đạo miễn phí cho thầy trò một buổi về Nguyễn Du và Truyện Kiều.

Vào hôm đoàn phim quay xong tư liệu, tối đó, Lay vừa về tới nhà thì nhận ngay mấy cái tát của chồng cô và lời chửi rủa của kẻ say rượu.

– Tao cảnh cáo mày! Mày trát phân ngựa vào mặt tao, cả thị xã đang đồn ầm là mày đi lại bất chính với thằng nhà báo đạo diễn ở Thủ đô lên!

Lay chạy vào phòng ôm đứa con gái đang ngủ và khóc một mình. Lát sau, cô ngồi dậy bật đèn bàn làm việc và cắm cúi viết thư, thỉnh thoảng cô lau nước mắt. Em chào anh! Em không thể gặp lại anh và đoàn làm phim được nữa… Ngày kia các anh về, cho em xin gửi lời chào tới các anh…

Ở Hà Nội, trong phòng Hậu kỳ phim, nhân viên văn phòng gõ cửa vào, đưa cho Thế một bức thư. Chị dựng phim tò mò: “Ái chà, lâu nay anh có nhận thư nào đâu? Tình cũ hay mới đấy?”. Thế không trả lời, bước ra ngoài, hồi hộp bóc phong bì, đọc thư.

…Lúc nhìn anh mồ hôi ướt đẫm chỉ cho cậu quay phim đặt góc máy và giải thích về ý nghĩa cảnh quay đó em hiểu là anh đã yêu văn hóa dân tộc em đến thế nào… Buổi anh nói chuyện về Kiều, em và mấy cô giáo trẻ đã ứa nước mắt trước cảnh một người con gái trong trắng dịu dàng bị đẩy ra trước một thằng đàn ông xa lạ thô bỉ, một mụ đàn bà trơ trẽn, để chúng xem xét mặc cả như một món hàng… Anh ạ, em đã có một gia đình, có một trai một gái ngoan ngoãn đang là học trò của em… Nhưng chồng của em chẳng may lại là một kẻ vũ phu nghiện rượu, chẳng bao giờ em có thể “khắp” (hát Thái) nổi một bài dân ca em yêu thích hay hát được một bài hát quen thuộc nào khi có anh ta kể cả lúc đã “máu lẩu” (say rượu) hay không có giọt rượu nào trên môi… Tối qua, đi uống say đâu về, anh ta đã bạt tai em dúi dụi vì nghe kể em đã đi theo đoàn làm phim, đã trò chuyện thân thiết với anh… Nếu anh ta thương em, yêu em thật lòng như nhiều đàn ông Thái khác, thì dù anh ta ít học, em cũng cảm thông được với sự ghen tuông! Đằng này… Em đã chạy vào phòng ôm đứa con gái đang ngủ say và khóc một mình, nhớ về anh… Em chợt yêu thương anh quá… Đừng trách giận em nhé, em thực lòng đó anh, em dám vứt bỏ tất cả để theo anh cùng trời cuối đất! Người Thái em có câu: “Yêu quý người nào thì muốn bồng muốn cõng người đó trên lưng” mà… Qua một người trong đoàn phim, em biết anh cũng không có hạnh phúc, vợ anh bỏ đi Tây xuất khẩu lao động, anh chỉ lao đầu vào đọc sách và làm phim… Chúng ta cùng cảnh ngộ anh ơi! Nhưng anh đừng lo, em không có đòi hỏi gì cao xa, không dám mong anh sẽ gắn bó với đời em… Em chỉ hy vọng được gặp lại anh trên Thị xã buồn chảy ngập rượu này, cái Thị xã đang bắt đầu tìm mọi cách phá bỏ rừng thiêng để kiếm cái ăn này, để được khóc trên vai anh, dù chỉ một lần nếm vị ngọt của tình yêu mà em không hề được biết từ khi học trung học tới khi về nhà chồng, cho đến tận đêm nay viết cho anh trong nước mắt…

Thế định viết thư trả lời ngay, hay gọi điện thoại tức thì để em khỏi chờ mong. Nhưng anh sẽ phải viết gì đây? Anh còn ngỡ ngàng trước tình cảm của em, và chưa có thời gian lẫn sự tĩnh tại cần thiết để lý giải cảm xúc của bản thân trước sự kiện này… Thế là anh nén cảm xúc lại để tập trung hoàn thiện hậu kỳ bộ phim, và quyết định sẽ tìm gặp em vào dịp lên thanh lý hợp đồng phim. Biết đâu tới lúc đó, với sự im lặng khó hiểu của anh, em sẽ coi “những dòng thư nước mắt” kia chỉ là sản phẩm của tâm trạng nhất thời và dại dột?

Tròn một tháng sau, anh ngược Tây Bắc để trả phim, và đến với nơi có một người chẳng biết có còn chờ mong mình như hứa hẹn hay không… Trên chuyến xe đêm ngập bóng tối đường trường, anh bồi hồi với kỷ niệm tuổi trẻ giờ quấn quýt thêm chiếc khăn Piêu của một người con gái có đôi mắt buồn thăm thẳm trên gương mặt tươi vui tinh nghịch tựa thiếu nữ… Anh nhớ lại những lời em nói về rừng thiêng quê em, trộn lẫn lời của nhà Thái học: Người Thái từ xưa cho rằng rừng thiêng là nơi ngự trị của thần linh… Trước đây cứ vài năm một lần, người ta phải tổ chức lễ cúng trâu tại những cánh rừng thiêng. Nhiều nơi tin rằng: những con thú rừng bị thương trong một cuộc đi săn khi chạy trốn vào rừng thiêng sẽ được thần linh bảo vệ, người đi săn thấy con thú đã chạy vào rừng thiêng thì không dám truy đuổi nữa… Rừng thiêng nghiễm nhiên trở thành nơi trú ngụ an toàn của nhiều loài động thực vật quý hiếm. Bao đời rồi, người Thái vẫn sống bình yên như vậy và truyền nhau lưu giữ những điều cấm kỵ, để họ còn có được một cánh rừng già hiếm hoi, quý giá như chính sự sùng kính tổ tông và những điều thiêng liêng nhất. Luật tục Thái quy định: rừng phòng hộ ở đầu nguồn nước, tuyệt đối cấm khai thác; rừng dành cho việc khai thác tre, gỗ để dựng nhà, phục vụ cho các nhu cầu của cuộc sống thì tuyệt đối không được chặt đốt làm nương… Ở mỗi Mường đều có “minh bản nen mương” (hồn thiêng bản mường), có nơi chôn “đắc mương” (cột hồn mương). Đầu mường có “rừng hồn chiềng” gọi là “tu xen”, cuối mường có “rừng hồn chiềng” gọi là “tu pọng”, cạnh mường có khu rừng mang tên “chiềng kẻo” là khu rừng chôn cất người quá cố. Các rừng này đều là rừng kiêng cấm, không được chặt phá… Mỗi bản cũng đều có những cánh rừng cấm, đó là rừng đầu nguồn, rừng ma… Nhiều bản còn có những khu rừng tre, rừng vầu cấm chặt phá gọi là “pá nó hảm” (rừng măng cấm). Sau những trận mưa đầu mùa, măng mọc rộ, người ta mới tổ chức cho cả bản vào rừng hái măng. Sau đó lại “đóng cửa” đợi đến đợt măng sau hoặc mùa măng sau. Các bản xưa còn có những cánh rừng nguyên sinh dành cho dân bản săn thú, không ai được vào đó đẵn cây đốt cỏ. Những khu rừng “đon khuông” được coi là rừng của thần linh trú ngụ, thì tuyệt đối không được chặt phá dù chỉ mảy may, nếu ai xâm phạm thì sẽ gặp hậu quả khôn lường…

Tại Sở Khoa học Công nghệ có buổi chiếu trình duyệt phim Rừng đầu nguồn. Thế kín đáo ngắm nhìn người xem, và như cố tìm một ai đó. Hàng ghế đầu là các vị lãnh đạo Tỉnh. Hàng ghế thứ hai là các phụ nữ Thái, Dao, Mông. Lay bước vào, cô mặc áo cóm mới màu cà tím quấn cạp xanh nõn chuối đeo xà tích bạc dường lấp lánh muôn vụn ngọc dưới ánh đèn. Thế nhìn ngắm Lay ngây ngất.

Sau phần giới thiệu của Lò Trung, Thế chủ động đứng lên.

– Thưa các nhà khoa học, thưa đồng chí Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy! Thay mặt đoàn làm phim, tôi xin bày tỏ lòng cám ơn tới tất cả mọi người có mặt ở đây, tới đồng bào vùng Nậm Tông đã giúp chúng tôi ghi được nhiều tư liệu chân thật về rừng thiêng, và tới cô giáo Lay đây, người đã cùng nhà nghiên cứu văn hóa Lò Trung cung cấp những kiến thức quý về phong tục tập quán địa phương, về Luật tục Thái để bộ phim được hoàn thành hôm nay…

Tiếng vỗ tay rào rào. Lay đỏ bừng mặt. Lò Trung đứng lên:

– Tôi xin lỗi vì đã quên giới thiệu cô giáo Lay, cám ơn đạo diễn đã làm việc đó thay cơ quan chúng tôi. Tôi xin nói thêm: cơ quan tôi đã yêu cầu đạo diễn làm thêm mấy bản phim lồng tiếng Thái, tiếng Mông, tiếng Mường, và tiến cử cô giáo Lay sẽ là người đọc thuyết minh bản tiếng Thái…

Lay dẫn Thế bước tới ngôi nhà cấp 4 bên sườn đồi.

– Em thuê chỗ này gần trường để nghỉ ngơi sau giờ dạy học và soạn giáo án…

Thế bước vào nhà: đồ đạc sơ sài, có giá sách nhỏ, có chiếc giường tầng cá nhân.

– Cái giường này em xin được từ trường nội trú dân tộc thải ra… Còn ngôi nhà là của phụ huynh học sinh, không dùng đến cho thuê giá hữu nghị anh à…

Thế ngắm nghía ngôi nhà tranh vách nứa, thấy có lỗ thủng trên mái.

– Anh sẽ giúp cô giáo sửa nhà nhé?

Lay nhẹ bước đến bên Thế, vòng hai cánh tay từ phía sau lưng anh, cô thầm thì.

– Anh chẳng có chút gì giống với kiểu đàn ông mà dân tộc em từng rung mõ báo động: Anh lội suối – đục suối, bước lên sàn – người lạ chạy run, vào bản – gái bản hết hồn. Người thế thương được a?. Em nhớ anh quá… Suốt tháng qua, lúc nào em cũng nhớ về anh… Cám ơn anh vẫn còn nghĩ tới em…

Thế ngây người ra. Anh đứng yên không dám thở mạnh.

– Chính anh phải cám ơn em…

– Em kể anh nghe chuyện mường Thái nhé? Có đôi yêu nhau, nhưng tạo bản bố cô gái phản đối… Chàng trai nuốt hận ra đi quyết chí làm giàu… Mấy năm sau, chàng trai trở về, nàng đã chết vì chờ đợi và nhớ mong… Hồn nàng hiện về sống ở bản cũ không chịu rời đi, không ai đem nổi xác nàng ra khỏi căn nhà, cuối cùng họ đành phải bỏ lại căn nhà và rời xa cái bản bị ma ám. Chàng trai vẫn nhìn thấy người yêu kéo sợi, hai người ân ái mặn nồng sau những ngày tháng xa cách, rồi chàng chợt nhận ra: cả bản chỉ còn mình và người con gái… Anh hoảng sợ thấy mình đang nằm bên cạnh một thi thể người con gái đã chết từ bao giờ…

– Chuyện buồn thế em?

– Chuyện mường Thái chỉ là những chuyện buồn thôi anh ơi! Chuyện vui thì đang chờ chúng ta đó… Tối nay chúng mình ra suối đầu nguồn Nậm Tông đi anh… Nơi lần đầu em biết anh… Em sẽ kể tiếp nhiều chuyện mường Thái…

Đêm ấy, Rừng Suối tràn ngập ánh trăng. Từ dòng suối hắt lên muôn ánh bạc. Lời của Lay hòa với tiếng suối róc rách:

– Em cảm mến anh ngay từ lúc anh bảo em giống cô gái bị Thần thuồng luồng bắt cóc… Đúng là lâu nay em sống trong cảnh bao mơ ước bị bắt cóc, bao tình cảm chân thật phải trốn lủi… – Cô ngả đầu vào vai Thế – Được gặp anh, em mới bắt đầu hiểu ra đời mình đã mất mát thứ gì, em đã khao khát điều gì… Nhưng chúng mình đang yêu nhau theo cách mà phong tục người Thái gọi là “Yêu trộm” đó anh!

Sau cái hôn dài đắm đuối, Lay ngậm ngùi.

– Anh ơi! Tình yêu của em đã hại anh, hại cả em! Luật tục quê em nghiêm khắc với việc “Yêu trộm” chẳng kém việc phá Rừng thiêng đâu anh…

Thế nhẹ hôn lên đôi môi vừa thốt lên lời xót xa ân hận như tìm cách cảm nhận hết nỗi đau lòng của cô để lựa lời an ủi.

– Nhưng đó là sự an phận của người con gái Thái xưa kia! Em là một cô giáo của thời công nghệ điện tử cơ mà! Anh biết em đã sống ly thân hai năm nay… Dù không gặp được anh hay một người đàn ông nào xứng đáng, em cũng không thể kéo dài cái cuộc sống địa ngục ấy thêm ngày nào nữa!

Lay đã trả lời “diễn văn” hùng hồn đó của Thế bằng giọng thấm nước mắt:

– Chồng em… Em không yêu, chưa hề yêu, nhưng em đã trót có hai mặt con với người ta… Với lại, vợ chồng đâu dễ lấy, quả cây đâu dễ thành! Dệt ba lần vải mới quen khung cửi, ba mặt con mới thật là vợ chồng!

– Năm nay em có bằng tốt nghiệp bổ túc Phổ thông trung học, thi Đại học đi, anh sẽ phụ đạo cho. Ngành sư phạm đang thiếu nhiều những giáo viên văn có năng lực cảm thụ văn học và vốn văn hóa dân gian miền núi như em… Tương lai học vấn đó cũng sẽ cần cho cả các con em nữa…

Lay im lặng ngả đầu trên vai Thế, lúc lâu sau mới khẽ khàng.

– Cảm ơn anh đã yêu thương đứa con gái dân tộc ít học này… Một ngày qua, sống bên anh, em như được sống trên miền Thượng giới mà “Mo Khuôn” (Mo Hồn) của ông cha em đã tả thật hay… – Lay lấy từ túi vải luôn đeo trên người một chiếc khăn piêu – Em gửi anh mảnh piêu chính tay em dệt để luôn nhớ đến người con gái đáng thương không có hạnh phúc… Khăn piêu là tín vật không thể thiếu của mỗi cô gái Thái đó! Khăn piêu em thêu những đóa hoa ban trắng, mỗi bông hoa đều có hoa đực và hoa cái sóng đôi… Đêm nay ở đầu nguồn rừng thiêng này, em dâng hiến anh tình tuyệt vọng của em, và ta cùng cúi xin ông cha em tha thứ vì đã phạm một Luật tục ngàn đời…

Lay tháo khăn piêu rút trâm cài để tóc xõa tràn ngực Thế. Và Lay ôm Thế cùng mái tóc dài của cô trong vòng tay hồi lâu, thầm thì. “Tạm biệt anh yêu… Đừng bao giờ quên em nhé…”. Thế cầm chiếc khăn Piêu lau nước mắt trên má Lay. Làm sao anh có thể quên được người con gái này, quên được những lời yêu như thế đến với anh tựa sao băng vụt qua cuộc đời nhiều u uẩn, nhiều thất bại của anh!

Suốt mấy năm sau đó, anh phiêu bạt làm phim viết báo ở nhiều vùng đất miền Trung, miền Nam, anh chỉ nhận được một lá thư trả lời của em sau nhiều thư anh gửi lên không có hồi âm. Em đã dặn không được gọi điện, kẻo chồng em, người nhà chồng hay bạn em dò biết được chuyện “yêu trộm” này thì phiền lắm, ngay trường em có cô giáo ngoại tình mà bị đuổi khỏi ngành… Cũng có lần tìm được dịp để lên xứ núi nhớ thương ấy, song anh lại tìm cớ hoãn lại, bởi anh tin: em và anh sẽ không thể kiềm chế nổi lòng mình khi gặp lại nhau…

Tại một khu Du lịch biển miền Trung, Thế đang chỉ đạo một cảnh quay thì có điện thoại. “Nhà Thái học Lò Trung đấy à? Năm năm rồi không có liên lạc của anh. Tình hình trên ấy có gì mới không?” – “Nguy cấp rồi bạn ơi! Trên này đang phá rừng tràn lan khủng khiếp quá, rừng đầu nguồn có nguy cơ bị hủy hoại hoàn toàn. Hậu qủa là lũ lụt hoành hành trên cả nhiều vùng cao! Cơ quan tôi lại mời bạn lên làm một phim tài liệu phóng sự báo động đỏ phá rừng, về lũ ống lũ quét! Bạn hãy thu xếp lên ngay nhé, cùng chúng tôi giúp đồng bào dân tộc biết yêu rừng trở lại, hiểu sự cần thiết phải giữ rừng, phải khôi phục rừng đầu nguồn…”

Trong lúc vội vã dọn đồ đạc ở khách sạn, và trên chuyến xe khách bắt dọc đường, lời của Lò Trung văng vẳng bên tai Thế: Mấy năm qua, người dân vùng này đã phá rừng ngày một táo tợn để trồng lúa trồng ngô… Mới đầu, một số người trẻ tuổi không biết sợ thần linh là gì đã dám xâm phạm rừng thiêng đầu nguồn. Thấy việc phá rừng không bị sao, nhiều người khác cũng lao vào phát nương làm rẫy. Chỉ vài năm sau, rừng thiêng đã bị phá gần hết trước những đám đông được bảo kê mỗi lúc một cuồng dại tìm kiếm cái ăn từ rừng. Những người già cố ngăn cản con cháu nhưng bất lực, họ đành báo trước tai họa tất sẽ ập đến, bởi thần linh trừng phạt… Thế rồi Suối Tông bỗng nhiên bị cạn kiệt về mùa khô, và lũ quét lũ ống xuất hiện dữ dằn vào mùa mưa. Lũ lụt và sạt lở kinh khủng chưa từng thấy đang diễn ra: hàng chục bản nước ngập tận nóc nhà sàn, mấy bản bị lũ cuốn sạch, và cả một bản bị vùi lấp trong đất đá… Hàng trăm người màn trời chiếu đất, đang sống dở chết dở…

Xuống xe, anh đeo chân máy quay và ba lô trĩu nặng đồ nghề đi như chạy về phía Sở Khoa học Công nghệ, thấy Lò Trung đang đi đi lại lại vẻ sốt ruột.

– Tớ đang mong cậu quá! Cả cơ quan đã chia nhau đi về các vùng bị bão lũ cứu giúp dân rồi… Cậu lên kịp đó! Cơ quan thu xếp cho cậu phòng nghỉ xịn nhất kia kia, vào xem qua đi!

– Khỏi xem. Phòng nào chẳng được…

– Thế thì ăn tạm ống cơm lam này đi, rồi ta lên đường! Trước tiên là vào Chiềng Pha! Tiếp đến là Chiềng Cơi!

Thế và Lò Trung đèo nhau trên xe máy phân khối lớn côn rời chuyên đi vùng núi, kèm đồ nghề lỉnh kỉnh. Lò Trung cầm lái.

– Lúc nào thấy mỏi thì tôi cầm lái thay nhé! Đường nguy hiểm lắm, lại dính bùn sau bão lũ, cậu cẩn thận!

Lò Trung bĩu môi:

– Cậu đúng là kẻ “cầm đèn chạy trước ô tô”! Tôi là thằng thổ dân trên này mà dặn thế à? Cậu cầm lái thì tôi mới sợ…

Thế cười:

– Tôi dặn vậy là vì đồ nghề quay phim lúc này quý hơn mạng chúng ta đó!

       Hai người tìm cách vượt qua một con suối hung dữ. Thế tháo máy ra, bắt đầu tác nghiệp. Còn Lò Trung vài lần quăng dây thừng có móc sang một gốc cây bên kia suối, rồi cả hai lần từng bước theo dây thừng. Thế vấp đá tảng, suýt văng máy quay, nhưng kịp giơ máy lên cao bảo vệ máy nên chỉ bị ướt toàn thân…

Qua suối, hai người ngồi phịch xuống nghỉ, thở hổn hển. Lò Trung:

– Tôi sẽ vào bản chưa ngập kia mượn một chiếc thuyền, rồi chúng ta vào chiến địa… Cũng may là mưa ngớt hai ngày rồi, lũ đã rút, chỉ còn nước ngập thì Thuồng luồng chưa tha dân thôi…

Trên chiếc thuyền đuôi én do Lò Trung cầm chèo lạng lách qua các khúc cây, rác thải, Thế cầm máy quay ghi lại các hình ảnh tang thương. Những mái nhà sàn như đang bập bềnh trong nước đục ngầu. Những bè mảng của dân chở người còn sống và vật dụng gia đình. Những con trâu, con bò, con ngựa, chó… lặn hụp tìm cách thoát thân. Có xuồng của một đoàn thiện nguyện mang đồ cứu trợ cho đồng bào. Mấy người đoàn thiện nguyện lặng lẽ giơ tay chào Thế và Lò Trung. Hai người chỉ gật đầu mỉm cười đáp lại… Một toán chiến sĩ biên phòng đang đào bới một thi thể trẻ em. Thế vứt máy quay trên bờ rào, nhảy tới xắn tay áo đào bới cùng. Anh ràn rụa nước mắt. Lò Trung thì chạy tới cõng một người già được thuyền cứu ra, bế bà cụ lên bờ…

Trong phòng làm việc của Lò Trung, hai người đang xem lại những hình ảnh đã ghi được sau mấy ngày vào vùng ngập lụt. Cảnh dân ở bản chưa ngập đón dân chạy lụt. Cảnh đất đá ngổn ngang đã san bằng cả một bản, chỉ còn sót lại mấy vì kèo… Lời Lò Trung nghẹn ngào và uất hận trên những cảnh này: Bạn tôi ơi, đó là sự trừng phạt của thiên nhiên, là hậu quả của những người vô thần, coi thường quy luật và sức mạnh của tự nhiên. Họ cho rằng không có thần thánh hay lực lượng siêu nhân nào cả. Đúng, thần thánh thì không có, nhưng sức mạnh của tự nhiên thì còn hơn cả thần thánh nữa! Tiếc thay, nhiều cánh rừng đã bị “giải thiêng”. Nhiều luật tục, quy định cũ đầy tính nhân văn và khoa học đã bị xóa bỏ không thương tiếc, vì cho rằng những gì thuộc về luật tục đều là lạc hậu… Mẹ thiên nhiên đã trả thù rồi đây…

Thế nhấn nút tạm dừng cảnh tư liệu:

– Mẹ thiên nhiên trả thù, còn những người dân vô tội lãnh đủ… Và chúng ta, tôi nghĩ là đang chạm tới một mảnh đất “nguy hiểm”… Bởi nhóm quyền lực bảo kê chuyện phá rừng…

– Cậu sợ rồi sao? – Lò Trung hỏi dò bạn.

– Sợ thì tôi đã không bỏ hợp đồng làm phim du lịch béo bở để lên đây! Và anh quên là chúng ta còn có cái bùa “Luật tục Thái” về Rừng thiêng bảo hộ người làm khoa học, người phim làm báo tử tế sao?

– Kể cả khi cậu đã vi phạm một Luật tục cổ của người Thái chúng tôi à? – Lò Trung mỉm cười.

Thế giật mình nhìn Lò Trung. Trung lắc đầu nhẹ.

– Cậu yên tâm… Tôi biết cả, nhưng giữ “bem” cho cậu, bởi lộ ra thì tôi là kẻ đồng lõa với cậu… Xã hội mình vẫn còn nhiều định kiến hẹp hòi lắm…

– Tôi biết ơn anh…

– Hai năm trước, có lần Lay tìm đến tôi tâm sự trong nước mắt… Tôi an ủi em rằng, dù trên hình thức là không hợp pháp, song những người lương thiện sẽ không lên án hai người… Đó là mối tình đẹp, và xét cho cùng cái Luật tục kia là bất nhẫn đối với nữ giới cả xưa lẫn nay…

– Rồi em vẫn thường xuyên liên lạc với anh chứ?

Lò Trung lắc đầu:

– Đó là lần cuối tôi gặp em… Sau đó hình như em lẩn tránh tôi, như lẩn tránh một nỗi đau lòng lớn lắm mà gặp tôi, em sẽ không thể kìm giữ được mà khóc òa…

Thấy anh dường chưa thỏa mãn với tin tức nọ, Lò Trung thở dài.

– Tôi không muốn cậu đã đau lòng vì sự chia ly lại phải đau lòng bởi điều này nữa… Nhưng giấu thì trước sau cậu cũng biết – Lò Trung ái ngại thương cảm nhìn vào mắt Thế – Mấy năm nay, tôi được nghe khá nhiều chuyện không hay về cô ấy, nhưng tôi không tin… Tôi đang nhờ người tìm hiểu thực hư…

– Tôi cũng không tin! Một cô giáo mà văn hóa Thái trở thành hơi thở và lời nói hàng ngày như em, sao có thể biến chất được! Tôi sẽ trực tiếp đến gặp em… – Nhìn ánh mắt nghi hoặc của Lò Trung, Thế giây lát dừng lại rồi hạ giọng – Không phải để tìm cách nối lại tình xưa, mà để xác minh những lời đồn đại kia là vớ vẩn, bịa đặt. Tôi không thể bị thất vọng… Bởi, anh hiểu tôi đó, điều ấy sẽ là cái hố chôn tôi…

– Trời ạ, cậu đã yêu sâu nặng quá rồi…

 Thế và Lò Trung bước đi trên một hè phố cũ nát thị xã. Thế chỉ tay ra phía xa xa, nơi những ngọn núi đồi đang phủ khói:

– Anh xem, vẫn là cảnh đốt nương mù mịt, núi đồi bị cạo trọc nhẵn thín, vẫn bóng người và trâu bò trên các nương cằn cheo leo, dốc ngược..

Lò Trung gật đầu:

– Còn các luật tục khắt khe tự bao đời của người Thái đối với Rừng thiêng đã bị quy luật sinh tồn và kinh tế thị trường buông thả xâm phạm nặng nề…

– Có buồn không hở anh: Những ngôi nhà sàn đẹp đẽ từng góp phần tạo nên danh xưng đáng yêu “Thị-xã-nhà-sàn” đã dần biến mất rồi, để thay thế bởi những hình hộp bê tông cắm đủ loại mái tân kỳ lổn nhổn…

– Này cậu, chưa phải là lúc làm thơ buồn hay viết bi kịch đâu, bà mẹ trẻ ở Chiềng Pha đang chờ tin tức của chúng ta!

– Ừ nhỉ! Ta nhanh lên nào…

Hai người vội rảo bước tới Bệnh viên tỉnh. Trong phòng trực, Bác sĩ xem cầm tờ giấy giới thiệu của Sở Khoa học Công nghệ và thẻ nhà báo:

– Các anh là thế nào với bệnh nhân?

– Hai chúng tôi đang làm nhiệm vụ của tỉnh: xây dựng phim phóng sự về lũ ống lũ quét vừa rồi… Ở xã Chiềng Pha, có một em bé bị vùi trong bùn còn thoi thóp, được chuyển ra đây. Bà mẹ trẻ kiệt sức sau cơn bão lũ có nhờ chúng tôi, trước khi đi vùng lũ khác thì hỏi hộ tình hình bé… –  Lò Trung đáp.

– À, có phải bé Lò Mai Kim không? – Lò Trung gật đầu – Trường hợp này thì Bệnh viện chúng tôi đã hội chẩn, nhưng thấy vượt khả năng nên đã chuyển gấp bé về Bệnh viện Bạch Mai rồi –  Vậy các bác sĩ có biết tình hình gì về bé Kim hiện nay không ạ? – Bạch Mai cũng đã tổ chức hội chẩn với chuyên gia đầu ngành, có sự tham gia của một chuyên gia hô hấp Nhật Bản. Bé Kim ở tình trạng thập tử nhất sinh: Viêm phổi do đuối nước và hít bùn đất, đa chấn thương gãy xương đòn phải, đụng gập gan phải, sốc nhiễm khuẩn suy đa tạng, rối loạn đông máu, hội chứng tiêu cơ vân cấp… Sau 5 ngày điều trị, sáng nay Bạch Mai thông báo: tình trạng của bé vẫn rất trầm trọng do ứ nước, hít phải quá nhiều bùn đất có nguy cơ “ăn” thẳng vào phổi. Suốt 4 ngày rửa phổi, dịch bệnh nhi vẫn ra đục ngầu bùn cát…

Thế và Lò Trung lặng người lúc lâu. Thế thận trọng:

– Theo bác sĩ thì… Hy vọng có còn nhiều không ạ? Ý tôi là, tính mạng của bé hiện tại… thì Y học của ta chắc không thể bó tay?…

– Chúng tôi rất thông cảm với tâm trạng của các anh, cũng là những bậc phụ huynh… Nhưng vì rất quý trọng các anh, chúng tôi xin thú thực: trong nghề chúng tôi, có những trường hợp chỉ có thể trông mong vào sự may rủi, vào sự thần kỳ của trời đất… Hy vọng cháu Lò Mai Kim là một trường hợp như thế…

– Vâng, vâng, cám ơn bác sĩ… Vào những lúc này, các bác sĩ quả là những Thiên thần áo trắng… Thay mặt mẹ cháu Lò Mai Kim và dân xã Chiềng Pha cám ơn các bác sĩ… – Thế nói.

– Đó là trách nhiệm của chúng tôi. Lúc này, các anh cũng vất vả không kém… – Bác sĩ đưa ra tấm Car. – Đây là số điện thoại cá nhân và số Bệnh viện, các anh cứ liên hệ bất cứ lúc nào… Cơn bão số Ba sắp tới, chắc nạn nhân sẽ không ít đâu…

Ngoài cổng Viện, hai người bước đi thẫn thờ như không có mục đích.

– Chúng ta báo lại với mẹ bé Lò Mai Kim ra sao đây, anh? – Thế hỏi

– Báo gì được bây giờ! Phải chờ đợi thôi…

– Còn nhỡ ra, con bé không được Trời Phật che chở nữa…

– Cậu đừng nói gở!

– Tôi chạy trốn câu nói gở đây, anh về một mình nhé…

– Đi đi… Cậu hãy đủ bản lĩnh đối diện với sự thật… Và tôi không phải là thần hộ mệnh của cậu…

Thế lầm lũi bước đi. Lò Trung nhìn mãi theo bạn vẻ bùi ngùi thương cảm.

Thế đến trước ngôi nhà cấp 4 quen thuộc với anh mấy năm trước, anh dừng lại nhìn ngắm trước khi gõ cửa. Chợt một phụ nữ từ xa đi về phía ngôi nhà. Thế sững người khi nhận ra đó là Lay… Sau 5 năm, em vẫn xinh đẹp như trước, lại thêm vẻ quyến rũ đầy ma mị tuy có phần đẫy đà chững chạc hơn. Thấy Thế, lúc đầu Lay thoáng có vẻ bối rối, sau đó lấy lại vẻ lịch sự cần có của một thiếu phụ hiếu khách.

– Ôi, anh đấy à? Anh lên từ lúc nào?

– Anh lên mấy hôm rồi…

Lay dỗi:

– Sao hôm nay mới tìm đến em…

– Anh cùng anh Lò Trung vào vùng ngập lụt…

– Thế à? Em xin lỗi vì trách oan anh… Thế này anh ạ, anh đến rất đúng lúc. Em mời anh dự một cuộc liên hoan nhỏ, vào buổi tối nay – ngay tại nhà em cho ấm áp tình cảm…

– Nhân dịp gì vậy em?

– Chả là có mấy người bạn doanh nghiệp mới của chúng em dưới xuôi lên bàn liên kết kinh doanh, và…

– Doanh nghiệp gì, và kinh doanh gì thế?

– Bí mật đã anh! Với lại, để chúc mừng nhà báo đạo diễn Trung ương bạn em thăm lại…

– Chỉ là bạn thôi à?

– Hứ, anh còn hơn là bạn nhiều… Sao anh hỏi ác thế…

Ánh mắt em long lanh và thoáng ướt vẻ bồn chồn nhớ nhung.

“Hóa ra, mình chỉ là khách mời bất đắc dĩ, tình cờ. Không sao, miễn là trái tim em còn dành một góc nhỏ cho mình…”

Trong cuộc rượu khá sang do Lay bày đặt có cả ba cô gái xinh xắn làm “tiếp tân”, họ son phấn tưng bừng, váy hồng mỏng tang, chỉ chiếc áo cóm trắng tinh có hàng cúc bướm bạc sáng lóa cho biết là gái Thái. Một người “bạn doanh nghiệp” của Lay trong hơi men chuếnh choáng giơ chén rượu lên đòi uống chéo tay với Thế.

– Tôi nghe Lay có lần kể về nhà báo rồi, Lay khen anh nhưng bảo: “Anh ấy là con người ngây thơ lắm nên cả đời nghèo túng. Sẽ có dịp giới thiệu với các anh, và mong mọi người giúp anh ấy tỉnh ngộ, kéo anh ấy vào con đường kinh doanh mới”…

– Cám ơn! Nhưng xin lỗi, con đường kinh doanh mới đó là gì thế ạ?

Trừ Lay, cả 5 nhân vật trong cuộc rượu nhìn nhau rồi cười phá lên, nhìn Thế đầy vẻ thương hại và thông cảm. Lay liền đứng vụt lên cất tiếng lanh lảnh:

– Em xin đính chính: không phải em bảo là “kéo anh ấy vào con đường kinh doanh mới“ đâu! Em chỉ bảo: mong các anh sẽ giúp anh ấy thức thời hơn… – Nói xong, em tự tay đặt vào bát Thế miếng thịt nướng thật to với lời giới thiệu trịnh trọng – Nai rừng đấy anh! Chắc là anh may mắn được thưởng thức con cuối cùng rồi…

Mọi người cười ồ lên, nói cười vui vẻ, chớt nhả. Một nhân vật ra dáng đàn anh của cả bọn giơ tay như trấn át, giọng đã lè nhè.

– Anh nhà báo đây là bạn cũ của em Lay, vậy là một bảo đảm bằng vàng rồi! – Anh ta quay sang Thế – Nhà báo ạ, chúng tôi đã được Lay cho xem phim anh làm về rừng đầu nguồn. Rất kính nể. Có điều, những điều nhà báo nói mấy năm trước giờ đây đã lỗi thời! Cả câu khẩu hiệu “Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế” đang được tung hô hiện nay cũng chỉ là chiêu bài thôi! Những người quan trọng đã bật đèn xanh cho bọn tôi được phép chuyển đổi rừng triệt để, phá bỏ hết các luật tục cổ lỗ để đem lại sự giàu có cho cả người Kinh lẫn người dân tộc xứ này…

Một doanh nhân khác đứng bật dậy:

– Này anh nhà báo! Chúng tôi đã mua tặng Lay một căn hộ biệt thự liền kề giữa trung tâm, đã vận động để sang năm Lay trở thành Trưởng phòng Giáo dục Thị xã, như một cách trả ơn em đã ủng hộ bọn tôi hết lòng trong sự nghiệp xóa đói giảm nghèo xây dựng thiên đường hạnh phúc cho địa phương miền núi mới chỉ giàu có tiềm năng này… Hơ hơ… Nào, cạn chén để cùng em Lay tạm biệt ngôi nhà sẽ đi vào lịch sử như một căn cứ địa của nghèo đói này…

Thế nhìn Lay. Đôi mắt long lanh của cô ngời sáng cả bữa tiệc. Anh chợt rùng mình. “Ồ… Đôi mắt ấy vẫn long lanh, nhưng còn đâu vẻ thoáng ướt của kỷ niệm xưa, của nỗi mừng tủi khi gặp lại tình cũ… Cái long lanh của niềm tự đắc, tự hào bóng nhẫy khi vây quanh em là những doanh nhân khét tiếng “thành đạt” có quan hệ sinh tử với các nhân vật chủ chốt nắm quyền sinh sát đối với mọi vấn đề Dân sinh địa phương, những doanh nhân có uy lực hơn mọi Chúa đất của vùng Thập châu Thái xưa…”. Thế lầm lỳ cạn hết chén này đến chén khác khi được rót đầy chén cùng tiếng hô đồng thanh ”cạn chén”, “au hoảnh” (hết nhé), mong dìm sâu những cảm nghĩ tồi tệ cứ mỗi lúc một thôi thúc đòi ngoi lên khuấy đảo anh… Thế ngước mắt nhìn Lay bằng cái nhìn dữ dội như thiêu cháy cô. Lay bất giác cúi gằm mặt.

Thế lơ mơ tỉnh dậy lúc gà gáy sáng lần thứ hai, thấy mình nằm trơ trên chiếc giường tầng…. Đầu choáng váng, hậu quả của cuộc rượu tối qua. Đã lâu lắm, trong lần kỷ niệm của cựu sinh viên trường cũ 15 năm trước, anh mới có một trận say không còn biết trời đất là gì như thế.

Loáng thoáng giấc mơ quái dị đêm qua: chiếc khăn Piêu anh vẫn treo một góc giá sách chẳng hiểu sao bỗng dưng ướt đẫm, ép dẹp vào trong, màu đỏ hồn nhiên chủ đạo của khăn lại có vẻ nghẹn ngào. Thế kéo chiếc khăn, hóa ra nó dính vào gáy mấy cuốn sách bằng máu chưa khô tạo ra những hình thù tựa chữ cổ khắc trên đá…

Ánh sáng đèn đường lọt khe cửa làm hiện một tờ giấy với những dòng nguệch ngoạc gài vội đầu giường. Thế không dám động đến như sợ bỏng tay. 5 năm trước, Thế nhận được lá thư đầu tiên em gửi về Hà Nội, em thổ lộ là đã thầm yêu anh từ ngày ấy… Thế rón rén cầm lá thư như một kẻ ăn trộm, bật đèn lên và đọc với tâm trạng của kẻ sắp bị hành hình.

Anh ơi! Gặp lại anh, em bất ngờ quá, và xúc động vô cùng… Bao lâu nay em vẫn nhớ về anh… Nhưng em xấu hổ lắm… Em không còn là cô giáo Lay dễ thương như xưa nữa đâu anh ơi. Anh Trường, chủ doanh nghiệp đã cưu mang mẹ con em sau khi ly dị chồng… Em ôm một con nhỏ ra đi hai bàn tay trắng, còn đứa lớn anh ấy nhận nuôi song rồi không nuôi được, lại gửi trả em khi đã phá nốt gia sản còn lại trong rượu… Anh bảo, một cô giáo Phổ thông cơ sở làm sao xoay sở nổi với đồng lương thưởng bèo bọt lại luôn bị chậm bị cúp phạt, ngay căn nhà xập xệ này em cũng phải liên tục nợ tiền thuê… Tuy em không yêu, nhưng cũng đành sống cảnh “già nhân ngãi non vợ chồng” nơm nớp lo vợ người ta lên đánh ghen… Anh hãy tha thứ cho em nhé, vì đã không trọn lòng chung thủy như tín vật khăn Piêu em tặng anh… Em không xứng với anh nữa rồi, hãy quên người con gái tội nghiệp này đi nhé, anh!…

Thế hình dung ra cảnh Lay ôm con nhỏ rời khỏi ngôi nhà sàn… Cảnh con nhỏ khóc khi cô đang soạn giáo án, rồi đứa lớn mếu máo chạy về nhà, máu đầy tay… Cảnh tay Trường nhăn nhở đưa một cục tiền cho Lay, cô chần chừ mãi rồi đành cầm… Cảnh hai người bên suối đêm, Lay giơ hai tay dâng tặng khăn Piêu cho Thế, rồi hai người ôm nhau…  Chợt Thế vùng dậy, bước đến giá sách nhỏ lục tìm thứ gì đó. Thế mau chóng tìm lại được bức thư duy nhất của anh gửi Lay, đề: “Hà Nội ngày… Thân gửi cô giáo Lay”. Anh vội nhét ngay lá thư vào túi áo. Nhưng vô tình một tờ giấy từ cuốn sách kẹp cùng lá thư rơi ra. Thế tò mò cầm đọc: trong đó là danh sách ghi nắn nót bằng chữ của một cô giáo thường viết chính tả cho trò cấp Một, danh sách tên tuổi địa chỉ 15 người cả Thái lẫn Kinh tuổi từ 17 đến 22. Thế đọc rồi thốt lên một mình: “Chắc chỉ là con gái thôi, toàn các chữ đệm “thị” và tên nhiều loài hoa…” Thế bỗng giật mình. Như một cái máy, Thế lôi máy ảnh ra chụp lại bản danh sách, với thoáng hồ nghi lo lắng và như thầm cầu Trời khấn Phật suy đoán của mình là vớ vẩn…

Thế ôm đầu gục trên bàn làm việc của Lò Trung. Trung buồn bã nhìn bạn. Thế ngẩng đầu lên:

– Có phải Lay đã bị Thuồng luồng đời nay bắt cóc rồi? Kỷ niệm Tình yêu xứ núi mà tôi từng coi là bảo vật quý nhất đời, giờ tôi có cần lưu giữ nữa hay không? Để làm gì? Và những bộ phim tôi làm theo đơn đặt hàng thế này, liệu có ích gì?

– Thôi, cậu đừng ca cải lương ảo não nữa, thôi hát “Khắp” buồn đi! Nhìn dáng vẻ cậu tôi cũng nẫu cả ruột đây này… Bà con dân tộc sau bão lũ đang khổ gấp hàng ngàn lần cậu kia kìa! Mà phim của cậu sao lại vô ích được?

Thế đưa cho Lò Trung xem mấy ảnh chụp.

– Những bộ phim của tôi nếu không có ích gì, thì cái này hy vọng sẽ có ích gì chăng? Hôm qua, ngay ở cửa hàng in ảnh, tôi đã cảm thấy những nghi ngờ của tôi lúc chụp lại là có cơ sở…

Sau khi đọc thấy tên một cô gái họ Cà 17 tuổi, Trung bật người lên.

– Con bé này cùng xóm với tôi, học lớp 12, dạo này vứt bỏ trang phục dân tộc để toàn diện váy mỏng, bỏ nhà đi đâu vài ngày mới về… Trời ạ! Cơ quan chức năng đang nhờ chúng tôi tìm kẻ cầm đầu việc thu gom, dụ dỗ, mua chuộc các cô gái trẻ, có cả sinh viên, gái vị thành niên, những người hoàn cảnh khó khăn hoặc thích ăn diện, để làm “kho dự trữ” của bọn cướp đất phá rừng “tiến cống” lũ quan chức hư hỏng và bọn giàu xổi… – Thế giật bắn người, ngây ra, và không qua được mắt Lò Trung – Cám ơn cậu nhé, cho chúng tôi xin cái này, một đầu mối khá quan trọng đó… Nhưng này, cậu tìm thấy ở đâu thế? Ai cung cấp?

– Nếu anh thật sự là bạn tôi, mong anh thôi đừng hỏi bằng cách nào tôi có thứ này… Và xin anh đừng cho ai biết người cung cấp…

– Vì sao thế?

– Anh cứ biết vậy. Coi như một lời cầu xin, và anh cứ tin là lương thiện… Không phải tôi sợ liên lụy đâu… Chuyện dài lắm… Nỗi đau lòng lớn nhất của đời tôi…

Nhà nghiên cứu văn hóa Thái nhìn Thế vẻ dò hỏi nhưng đượm cảm thông. Thế cười buồn:

– Biết đâu anh đang ngầm liên hệ tình cảnh của tôi với một “ca” tâm lý dân gian trong một motif truyện cổ Thái, Sinhmun, Kháng nào đó mà anh đã sưu tầm?

– Xin lỗi cậu nhé! Ca tâm lý này, tôi cũng đoán ra được sự thật rồi… Nhưng, cậu hãy giữ lấy bí mật cho riêng cậu. Tôi chỉ nói riêng với cậu: nếu quả như tôi phán đoán, thì cậu được an ủi phần nào về tội “Yêu trộm” cùng tội “phản bội lòng chung thủy” – nếu quả thực đáng gọi là “phản bội”…

Thế như bật cả người đứng dậy. Anh run bắn lên một lúc, rồi chắp tay van xin bạn.

– Không thể giấu anh được điều gì! Anh là con Ma xó của người Thái… Xin anh, van anh đấy! Nếu quả sự thực là vậy, chúng ta cần cứu Lay khỏi nạn này… Trước hết là khỏi vòng lao lý… Cô ấy thực đáng thương…

– Khó đấy! Vậy là em dính bùn sâu rồi, và biết đâu đã vô tình trở thành tội phạm đáng sợ… Em tiếp tay cho tội ác phá rừng đầu nguồn đã khó mà tha thứ, mà nếu đúng như thế này lại còn vướng vào tội ác hủy hoại sự trong sạch và Tình yêu của các trinh nữ…

Thế chợt ôm mặt khóc nức lên. Trung giơ hai tay bóp trán vẻ cực kỳ khó nghĩ, rất khổ sở. Lâu sau Trung thở dài.

– Người Thái chúng tôi có câu thấm thía lắm: Dệt kốn, dệt dạk – Dệt cơ lák, dệt ngai, nghĩa là Làm người thật khó, Làm khỉ, vượn thì dễ… Thôi được… Cứu Lay cũng tức là cứu cậu… Tôi nghĩ ra cách này… Nhưng phải nói trước với cậu: Nếu đúng những gì tôi suy đoán, và sự thật là thế, sẽ chỉ giúp Lay giảm nhẹ tội lỗi phần nào thôi… Nhưng chúng ta hy vọng là Lay mới chỉ dẫn các cô bé này tới cửa địa ngục thôi… Nhưng đêm nay cậu hãy nghỉ ngơi đi đã, cần thật tỉnh táo… Việc chúng ta sắp thực hiện sẽ khá nguy hiểm, đòi hỏi nhiều tâm trí, thời gian và sức lực đấy!

Thế cười mếu máo:

– Cám ơn anh nhiều lắm! Tôi tin là em chưa dấn sâu vào địa ngục cùng các cô bé… Tôi vẫn tin ở lòng nhân hậu của em…

– Thế thì cậu phải cám ơn cái bộ phim cậu đang làm mà cậu bảo là vô ích đó! Bởi nếu không có nó, làm sao cậu có thể lên đây để trở thành Thiên thần bảo hộ cho linh hồn cô ấy đang bị đe dọa sa Hỏa ngục…

Trong ngôi nhà cấp 4 của Lay, Lò Trung ngồi đối diện với cô. Ánh mắt anh nhìn thẳng, ngầu đỏ vì căm giận và có phần thương xót. Lay cúi gằm mặt. Trước mặt cô là ba tấm ảnh chụp bản danh sách, có những nét bút đánh dấu. Lò Trung nói khẽ song nghiêm khắc:

– Em đừng hỏi vì sao anh có bản danh sách này… Em chỉ cần biết: nếu anh gửi lên cơ quan chức năng, thì…

Lay ngửng phắt đầu lên:

– Anh đừng vội kết án em bất công thế… Anh không hiểu là em đang cứu giúp các cô gái có hoàn cảnh khó khăn à? Để họ thoát cảnh khốn khổ như em…

– Thế con bé Cà Thị Thanh, hoàn cảnh gia đình đâu đến nỗi nào? Còn em đã giúp nó những gì ngoài khuyến khích thói đua đòi ăn diện xa hoa? Con bé ấy đang rơi xuống bùn rồi…

Lay cố vớt vát:

– Thì nó tâm sự với em muốn có tiền để đi học đại học dưới xuôi mà…

Lò Trung hạ giọng nói song quyết liệt đượm đau xót:

– Bằng tiền sẽ bán thân, do bọn đang cướp đất phá rừng bố thí cho ư? Sao em ngây thơ thế, và tàn nhẫn thế! Bản chất của em đâu phải vậy… Bọn anh thất vọng quá chừng…

Lay nhăn nhó khổ sở:

– Nhưng anh ơi! Đâu đã có gì nghiêm trọng như các anh nghĩ xa xôi! Em xuất phát từ thiện chí muốn các cô bé ấy phát triển năng khiếu, và có thêm chút thu nhập để phụ giúp gia đình…

Lò Trung thở dài nhẹ:

– Anh cũng đành tạm tin là vậy… Nhưng anh Thế… liệu anh ấy có tin như anh không?

– Xin anh đừng nói gì nữa, em đau lòng lắm… – Lặng yên một lúc rất lâu – Dù sao thì tay em cũng đã trót nhúng chàm… Em đã như một kẻ mất trí tiếp tay đắc lực cho hung thần phá rừng thiêng, rừng đầu nguồn… Và em cạn nghĩ quá, em vô tình sắp trở thành mụ Tú bà đáng  sợ mất rồi! Sau buổi gặp lại anh Thế, em cảm thấy rất xấu hổ, nhục nhã… Nhớ lại đêm tiệc đó ở nhà em, em chỉ muốn độn thổ…

– Nếu em không còn biết xấu hổ, nhục nhã nữa mới là điều đáng sợ… Và đáng sợ hơn cả là gì, em biết chứ? – Lay im lặng hồi lâu – Anh Thế là người dễ bị tổn thương… Anh ấy sắp ngã gục rồi… Đừng giết nốt chút niềm tin còn lại của anh ấy về em…

Lay bất giác ôm mặt khóc òa. Lò Trung dằn giọng:

– Nước mắt bây giờ không có ý nghĩa gì đâu. Em hãy tạm dừng mọi công việc, để bắt đầu từ sáng mai, cùng tiến hành các bước mà bọn anh đã thống nhất… Hy vọng chưa có gì nghiêm trọng xảy ra, như em nói. Em hãy nghe đây!

Lay gạt nước mắt, gật đầu. Lò Trung giở bản danh sách ra, chỉ từng tên, Lay nói gì đó, và Lò Trung ghi chép.

– Nhưng trước hết, sáng mai bọn anh ra bãi Tông tranh thủ quay tư liệu, em hãy ra đó cùng bọn anh!

Một vùng đẹp đẽ thi vị trước kia nay trở thành bãi cát đá trơ trụi khổng lồ tựa thời tiền sử. Thế, Lò Trung và Lay đứng lặng trước khung cảnh tan hoang. Lò Trung giục Thế:

– Thôi, cậu tranh thủ tác nghiệp đi! Cần lưu giữ cảnh này… Bãi Tông cùng dòng Nậm Tông – nơi bảo tồn và cung cấp các loại giống thuỷ sản cho cả dòng Nậm Lung bây giờ thành ra thế này đây!

Thế vác máy lên quay. Anh nhớ lại lời Lò Trung hôm trước, trên các cảnh đang quay: “Đó là sự trừng phạt của thiên nhiên, là hậu quả của những người vô thần, coi thường quy luật và sức mạnh của tự nhiên. Họ cho rằng không có thần thánh hay lực lượng siêu nhân nào cả. Đúng, thần thánh thì không có, nhưng sức mạnh của tự nhiên thì còn hơn cả thần thánh nữa!” Lay lặng người nhìn khung cảnh, nước mắt cô lặng lẽ chảy. Lò Trung chỉ tay:

– Nhìn bên suối Tông kìa! Lại thêm bao vết lở loét khổng lồ bởi khai thác khoáng sản bừa bãi…

Trong khuôn hình, Thế chợt thấy một con Thuồng luồng khổng lồ há miệng đầy máu… Anh rời máy, lấy tay dụi mắt. Rồi anh nhìn sang Lay, thấy cô đang ràn rụa nước mắt.

Tại một ngôi nhà sàn, Lò Trung và Lay ngồi đối diện với hai vợ chồng và mấy người lớn đang có vẻ mặt lo lắng bồn chồn. Bố Cà Thanh:

– Gia đình chúng tôi không biết lấy gì trả ơn bác Lò Trung và cô giáo Lay… Lâu nay, chúng tôi lo lắng quá cho cái Thanh… Chẳng bíết học đâu thói ăn chơi và khinh rẻ người nghèo của dân nhiều tiền, mất hết cái nết ăn nết ở quý của ông bà ta…

– Đúng vậy đấy, cả đại gia đình chúng tôi mất ăn mất ngủ vì nó, lắm khi đi mấy ngày mới về nhà… Chẳng thấy lo học hành ôn thi đại học nữa… – Ông bác tiếp lời.

– Chỉ mong gia đình ta thường xuyên quan tâm bảo ban Cà Thanh. Cháu rất có năng khiếu âm nhạc, chúng tôi sẽ giới thiệu cháu vào học trường nghệ thuật Tỉnh… Hôm nay, Thanh đi đâu rồi ạ? –  Lò Trung mở đầu.

– Nó với mấy đứa cùng lớp đang dẫn đoàn từ thiện vào mấy bản ngập lụt cứu trợ từ hôm qua rồi… Bà mẹ đáp.

Lúc đó, Cà Thanh chạy ào vào nhà, nhưng ngẩn ra vì thấy Lò Trung và Lay.

– Ơ, chú Lò Trung! Chị Lay!… Có chuyện gì thế ạ?

– Thế nào, vừa theo đoàn cứu trợ trong xã à? Kìa, ướt hết cả rồi, vào thay đồ nghỉ ngơi đi. Chắc vất vả lắm?

– Vâng. Nhưng thấy cảnh bà con chạy lụt khốn khổ quá, chúng cháu quên cả mệt… Có nhà bị lũ cuốn trôi hết chẳng còn người nào, cả trâu bò gà lợn… Có em bé ngập bùn chúng cháu moi mãi mới được, nhưng em chết trên tay chúng cháu… Đứa nào cũng khóc thương hết nước mắt…

Lay và mọi người đều lấy vạt áo chấm nước mắt. Lò Trung nuốt nước mắt vào lòng.

– Cháu gái à, chú xin thay mặt các nhà khoa học tỉnh nhà cám ơn các cháu đã chia bùi sẻ ngọt với bà con lúc hoạn nạn… Sự có mặt của các cháu đã giúp bà con đỡ khổ sở hơn rất nhiều… Giờ, trách nhiệm của các cháu là phải tiếp tục học lên nữa, vì bà con…

– Vâng! Con xin vào thay đồ ạ. Mấy hôm nay toàn lội bùn nước… Đói mềm người rồi ạ…

Cô chạy vào buồng trong. Lò Trung nói với người mẹ:

– Chị à, vào giúp con gái ngoan thay đồ và cho nó ăn đi! Còn những điều ta vừa nói với nhau, các anh chị biết để bụng thôi. Nói ra ngay, cháu sẽ tìm cách chống chế, đề phòng. Tối nay khi cháu lại sức, chị chỉ cần dạy cháu thêm mấy bài khắp Thái về lòng yêu thiên nhiên, mường bản, nhé? (Tiếng Thái)

Bà mẹ gật đầu. Còn Lay chợt thấy hoang mang, sượng sùng không dám nhìn ai nữa. Thấy thế, Lò Trung chỉ tay vào Lay.

– Quên chưa giới thiệu với gia đình, cô giáo Cầm Thị Lay cũng là một người nghiên cứu văn hóa dân gian Thái, đang cùng Sở chúng tôi thực hiện các chương trình tuyên truyền giáo dục bảo vệ rừng Thiêng – rừng già đầu nguồn, theo Luật tục xưa của người Thái và theo yêu cầu khoa học mới đó ạ… (Tiếng Thái)

Mọi người xì xào tỏ vẻ thán phục, vui mừng. Còn Lay thì cúi gằm mặt vì xấu hổ, Lò Trung ghé tai cô nói nhỏ:

– Em phải thấy tự hào, bởi lớp đàn em con cháu ta không dễ gì bị hư hỏng được đâu… Vì sao thì em đã thấy tận mắt rồi đó…

Lay vẫn cúi đầu lí nhí điều gì không rõ, Nhưng cô ngẩng đầu lên.

– Như thế là hy vọng của các anh vẫn còn nguyên đấy chứ?

– Chưa vội kết luận được đâu, em ơi…

Lay lừ mắt, vẻ dỗi dằn.

Bố mẹ Trần Thị Phương ngồi trước Thế, vẻ sầu não khổ sở. Bố Nhung:

– Cám ơn nhà báo đã vất vả tới cho chúng tôi biết chuyện tày đình này… Khổ thế! Không cẩn thận thì chúng tôi sẽ mất con gái lúc nào chẳng hay… Chúng tôi sẽ quản lý bảo ban cháu kỹ hơn… – Ông gọi to – Nhung đâu, ra đây bố bảo! – Không thấy gì, ông gọi lần nữa, rồi bảo cô bé – Con chạy vào tìm chị ra đây ngay nhé!

Cô bé chạy tọt vào trong. Mẹ Nhung:

– Thảo nào, dạo này chúng tôi thấy cháu sinh hoạt bất thường… Có hôm đi tới gần sáng mới về nhà, chúng tôi lo quá, đã định báo công an tìm trẻ lạc… Hóa ra… Thực đáng lo quá! May có nhà báo…

– Có gì đâu ạ, tôi cũng có con gái bằng tuổi cháu nhà mình… Bọn chúng ở tuổi dễ bị ảnh hưởng, cả tốt lẫn xấu…

Nhung ra, khép nép chào khách.

– Chào chú ạ…

– Chào cháu! Chú đang thực hiện một phim tài liệu phóng sự về việc phá rừng ở tỉnh ta…

– Theo đặt hàng của Sở Khoa học Công nghệ chứ gì? Trường cháu ai cũng biết.

Thế ngẩn ra:

– Giỏi! Và đúng là thời đại thông tin có khác! Nhưng chú xin đính chính: bộ phim này không chỉ là sự đặt hàng của Tỉnh, mà còn là nhu cầu của bản thân chú… Rộng hơn, là nhu cầu, là đòi hỏi của tất cả những người lương thiện trong nước…

– Thế Tỉnh trả  thù lao cho chú được nhiều không?

Thế lại ngẩn ra một lúc:

– Về thù lao thì, nói thật với cháu, chỉ đủ cho kinh phí khâu kỹ thuật làm hậu kỳ phim thôi. Tỉnh ta nghèo nhất nước mà, chú đâu nỡ kỳ kèo mặc cả… Và chẳng giấu cháu, chú bỏ cả một hợp đồng lớn đang làm dở về Du lịch để lên đây theo lời mời của bạn chú là nhà Thái học Lò Trung, và theo lời kêu cứu của đồng bào dân tộc đang chạy lũ…

– Ôi, chú nói hay hơn cô dạy văn của cháu! À, mà chúng cháu có biết chú Lò Trung đấy! Một lần trường tổ chức tham quan rừng đầu nguồn, cháu nghe chú Lò Trung kể về thần Thuồng luồng chúa tể suối Tông, vị thần canh giữ cho rừng đầu nguồn… Cả đêm cháu mơ thấy cô gái Thái bị Thuồng luồng bắt cóc làm vợ…

– Thế thì bây giờ không còn là chuyện nằm mơ nữa cháu ạ! Biết bao cô gái và trẻ nhỏ người dân tộc bị Thuồng luồng bắt đi rồi, nhưng không phải để làm vợ hay làm con nuôi mà để xé xác họ, trả thù cho rừng đầu nguồn bị tàn sát…

Nhung vẻ run sợ, nép mình vào người mẹ.

– Cháu chắc có theo dõi tin tức mấy ngày qua về lũ lụt, sạt lở núi ở tỉnh ta? Chú và chú Trung vừa ở xã về, ghi lại được bao hình ảnh thực thương tâm…

– Cháu có thể được xem không ạ?

– Về nguyên tắc thì bọn chú không cho ai xem tư liệu quay, kể cả giám đốc Hãng phim khi chưa thành sản phẩm cuối cùng. Nhưng đối với các cháu, là đồng hương với những người bị nạn, lại thật lòng muốn xem, chú sẽ phá bỏ nguyên tắc… Cháu mời cả một số bạn thân nữa nhé? – Thế giở bản danh sách ra lướt xem – Ví dụ các bạn gái này này: Nhung, Phiêng, Ban, Mẩy…

– Ôi, có mấy bạn thân của cháu, lại đều thuộc nhóm của chị Cầm Lay, mọi người vẫn gọi là cô giáo Hoa khôi, bồ của chú Trường – chủ doanh nghiệp lớn nhất tỉnh… Chị ấy hay dẫn chúng cháu tới vũ trường mới mở của chú Trường để học khiêu vũ, tập hát…

– Ngoài vũ trường, còn tới những nơi nào nữa?

– Không ạ. Nhưng mấy chú của các doanh nghiệp ấy vui tính, hào hiệp lắm, hay tổ chức liên hoan tiệc tùng nhân bất kỳ sự kiện nào của tỉnh, vẫn nhờ chúng cháu tiếp khách. Các chú ấy đang tính dựng một đội văn nghệ chuyên nghiệp toàn tiết mục dân gian Thái, Khơ Mú, Mông, Dao, để phục vụ khách du lịch tại các nhà hàng đang xây theo hình mẫu nhà Đẳm của các chúa đất Thái xưa kia. Cháu cũng là người được chọn vào Đội này… Chú Trường còn đang chuẩn bị cho cuộc thi Hoa hậu xứ núi nữa kia…

– Vậy à… Thế thì tốt! Nhưng cháu cần lưu ý: họ là những người làm kinh doanh nên coi trọng lợi nhuận, và chắc không hoàn toàn vô tư đâu trong các hoạt động xã hội…

– Chúng cháu chẳng dại đâu ạ. Chú yên tâm, họ chỉ hé chút gì là lợi dụng chúng cháu, chúng cháu biết liền… Thậm chí chúng cháu có thể lợi dụng lại họ kia!

Thế thở dài kín đáo:

– Đó lại là điều cũng đáng lo, lo hơn cả! Bởi lẽ ra, tuổi các cháu phải được sống trong môi trường tuyệt đối tin cậy, không phải lo đối phó với các cạm bẫy và tìm cách lợi dụng lại người khác như cháu nói… Thôi, tạm biệt cháu và cả nhà. Cám ơn anh chị đã mất thời giờ cho tôi. Tối mai, mời cháu và các bạn tới cơ quan chú Lò Trung xem tư liệu phim nóng hổi của chúng tôi nhé?

Trên màn hình lớn ở Sở Khoa học C ông nghệ đang phát những tư liệu phim về lũ lụt mà Lò Trung và Thế ghi được. Gần chục nam nữ học sinh người Thái, người Dao, người Kinh (chủ yếu là nữ) và Lay ngồi trước màn hình xem chăm chú. Có em lau nước mắt. Có em bật khóc. Có em không chịu đựng nổi ôm mặt chạy ra khỏi phòng. Lò Trung ngồi trước màn hình laptop điều chỉnh các hình ảnh trên màn hình lớn. Mắt anh rơm rớm ướt. Lay ngồi như tượng, mặt cô tái đi.

Thế ngồi xa, cuối phòng, giơ máy quay ghi lại những hình ảnh trong căn phòng. Âm thanh duy nhất ở đây là những tiếng động thật tại các bản bị lụt: Tiếng khóc, tiếng thét, tiếng lợn kêu, bò rống, tiếng cây đổ, tiếng chèo thuyền… Thêm tiếng  sụt sùi của bọn trẻ đang xem hình ảnh… Lay chợt ôm mặt chạy ra khỏi phòng.

Sáng hôm sau, tại một ngôi nhà sản sàn cổ cũ kỹ vẫn còn Khau cút trên mái bản Púng, Thế và Lò Trung đứng ngoài rào. Lò Trung giơ tay xem đồng hồ.

– Theo hẹn thì bây giờ em đã có mặt ở đây nửa tiếng rồi…

– Anh có dặn rõ nhà cô bé Lò Thị Mây bản Púng không? Hay cô ấy bị lạc, đang hỏi tìm đường?

Lò Trung bật cười:

– Cậu đúng là ngớ ngẩn! Em là thổ công đất này mà lị! Yên tâm, nhất định em không sai hẹn đâu… – Thấy Thế cứ ngóng về phía xa vẻ đón đợi, Trung vỗ vai anh – Yên tâm rồi nhé! Vậy là qua 14 nhân vật của bản danh sách bí mật đã khảo sát, thì tin rằng em không nói sai… Còn nhân vật cuối cùng này nữa thôi…

– Ừ, tôi đã gỡ bỏ được gánh nặng tưởng như đè bẹp tôi rồi… Cả anh nữa… Hy vọng cô bé Mây này…

– … mới chỉ bị em dẫn tới cửa địa ngục thôi, chưa vào đến chỗ bị Then Xội người Thái trừng trị, nhốt vào cõi u minh vĩnh viễn, được Ma chia ruộng chia phần… Cậu muốn nói thế chứ gì?

– Vào lúc khác, câu chuyện của anh về Mo Hồn thì tôi thích lắm, còn bây giờ… Không hiểu sao tôi thấy nóng lòng như lửa đốt…

– Tôi không đồng cảm với cậu lúc này đâu! Thôi, ta cứ tiến hành nốt công việc, chẳng đợi em nữa. Chắc em có việc đột xuất thôi.

Lò Trung xăm xăm bước vào, lên cầu thang. Thấy Thế vẫn đứng chỗ cũ nhìn ngóng phía xa, anh sốt ruột.

– Có thể em bị ốm, mất sóng điện thoại nên không báo lại được… Cậu không lên, tôi lên một mình đây! – Lò Trung bước nốt bậc cầu thang nhà sàn rồi gõ cửa.

– Ai có nhà không ạ? (Tiếng Thái)

Một người phụ nữ Thái còn trẻ song tiều tụy bước ra.

– Chào anh. Anh có chuyện gì à? Anh muốn gặp ai đó? (Tiếng Thái)

– Chúng tôi bên Sở Khoa học Công nghệ tỉnh muốn được gặp người thân của em Lò Thị Mây (Tiếng Thái)

– Tôi là mẹ nó đây. Mời anh vào nhà… (Tiếng Thái)

Lúc này Thế mới miễn cưỡng bước lên cầu thang, ở trước cửa nhà sàn anh còn nhìn xuống dưới đường một lúc rồi mới bước vào nhà.

Đồ đạc trong nhà sơ sài, cũ kỹ, nhưng lại có chiếc tủ lạnh to mới cóng và cái tivi 200 inh. Lò Trung đang trò chuyện với mẹ Mây bằng tiếng Thái. Thấy Thế vào, Lò Trung nói bằng tiếng phổ thông.

– Đây là nhà báo Trung ương bạn tôi, mấy năm trước đã làm phim về rừng đầu nguồn mà gia đình ta chắc đã xem nhiều lần trên Đài phát thanh truyền hình Tỉnh!

– Ui, quý quá! Tivi dạo này cũng liên tục phát chương trình nói thảm họa lũ lụt, sạt núi do phá rừng… Nhưng bà con chúng tôi trên này vì đói mà phải phá rừng kiếm củ khoai củ sắn thôi mà…

Một người đàn ông Thái vác cuốc bước vào nhà. Lò Trung chào và hai người nói chuyện mấy câu bằng tiếng Thái. Trung nói với Thế.

– Đây là bố cháu Mây…

Thế bắt tay người đàn ông. Ông ta nói ngay:

– Mấy hôm lũ ở xã trên lớn quá, bao nhiêu người chết người mất tích, bao nhiêu nhà sập nhà bị lũ cuốn… Xã này liệu có sao không đây, hở nhà Khoa học và nhà báo?

Lò Trung thăm dò:

– Chúng tôi cùng các cơ quan chức năng đang tích cực giải quyết hậu quả lũ lụt, đồng thời lên phương án cho các xã khác chuẩn bị đón lũ sao ít bị thiệt hại nhất… Nghe nói cháu Mây nhà ta năm tới vào lớp 12, học lực yếu nhưng lại dành quá nhiều thời gian cho việc tập dượt thi Hoa Hậu người Thái?

Người đàn ông Thái nhìn vẻ đề phòng, nghi ngờ:

– Hóa ra các anh đi điều tra con em chúng tôi à? Có phải là chức năng của các anh không?

Lò Trung vội vã:

– Không, không, ải lung (bác) hiểu lầm rồi! Sở chúng tôi đang kết hợp với trường Nghệ thuật tỉnh xây dựng kế hoạch phát hiện bồi dưỡng năng khiếu nghệ thuật của con em các dân tộc ít người ở địa phương ta… Cháu Mây xinh đẹp, hát hay, đã vào mối quan tâm đặc biệt của chúng tôi, vì thế hơi lo lắng cho việc học của cháu…

Người đàn ông Thái dịu giọng:

– Hóa ra vậy… Nhưng các anh chậm chân rồi! Anh Trường chủ doanh nghiệp khai thác chế biến gỗ đã tuyển lựa nó là ngôi sao đứng đầu của Đội văn nghệ tương lai, và hứa sẽ đào tạo trở thành Hoa Hậu thế giới nữa! – Ông chỉ tay vào chiếc tủ lạnh mới – Nếu anh Trường không quan tâm tới năng khiếu của nó, làm sao gia đình tôi có nổi cái tủ lạnh đắt tiền này? Cả cái Tivi kia nữa! Nằm mơ nhé!

Lò Trung và Thế bất giác nhìn nhau rồi kín đáo thở dài. Người đàn ông Thái tiếp:

– Còn chuyện học hành, cũng cần đấy! Nhưng cứ nhìn mấy nhà quanh đây có con tốt nghiệp đại học không xin được việc làm, hay chạy tiền to để vào biên chế, thì chúng tôi chẳng thiết tha gì việc học của nó nữa! Rất biết ơn các anh đã quan tâm đến cháu, nhưng dân bao cấp các anh không đủ điều kiện như anh Trường để chắp cánh ước mơ cho cháu đâu! Vì thế xin các anh đừng can thiệp gì, kẻo xúc phạm đến lòng tốt của anh Trường! Dân xã tôi nhiều nhà đã coi anh ta như Thánh sống đó!

Mây bước ra.

– Bố sao nặng lời với các chú ấy thế! Cháu chào chú Trung! Chào chú nhà báo. Cháu trong nhà đã nghe hết cuộc nói chuyện vừa rồi. Bố cháu thẳng tính, dễ mất lòng người khác, nhưng những điều bố cháu nói là thật đấy ạ…

Thế cau mày:

– Đúng, rất thật… Thật lắm! Nhưng chưa đủ cháu à… – Mây chăm chú háo hức chờ đợi – Bố cháu chắc chưa biết là Công ty ông Trường vừa qua đã ủng hộ bà con bị bão lũ 1 tỷ đồng…

Người đàn ông Thái gật gù, cười tươi tỉnh. Mây reo lên:

– Chú Trường thương dân vùng này lắm ạ! Còn chú đúng là nhà báo bám rất sát thông tin mùa lũ lụt…

Lò Trung lắc đầu:

– Chú không phải nhà báo nhưng nắm thông tin chẳng kém chú này đâu! Thế cháu có biết: cái tiền tài trợ ủng hộ đó của ông Trường lấy từ đâu ra không? – Mây ngơ ngác – Ông ấy phá rừng vô tội vạ suốt mấy năm nay, là thủ phạm chính gây nên lũ lụt, sạt lở núi, nhét túi riêng hàng trăm tỷ đồng mà bố thí cho bà con bão lũ đang mất cả sinh mạng lẫn cơ nghiệp có 1 tỷ đồng, thì cháu bảo là hào hiệp hay keo bẩn?

– Mà cả cơ nghiệp hàng ngàn tỷ của ông ta đổi bằng máu của Rừng làm sao đền bù được cho cho tính mạng hàng chục người bị lũ cuốn mất tích vừa qua? Mấy bạn cháu đã khóc hết nước mắt khi xem những thước phim của bọn chú quay hôm nọ ở xã… – Thế phẫn uất.

– Các cơ quan chức năng đang thu thập nốt chứng cứ để đưa kẻ đứng đầu chuyện phá rừng ra ánh sáng pháp luật đó! – Lò Trung đe. Mây tròn xoe mắt vẻ kinh hoàng. Người đàn ông Thái nổi khùng:

– Này, anh Trường không phá rừng thì có người khác phá! Mà nếu không khai thác rừng, lấy đâu gỗ để cho dân giàu có dưới xuôi các anh trang hoàng nhà cửa, lấy cái gì giá trị để Tỉnh nhà xuất khẩu đây? Còn nguyên nhân lũ lụt thì có tỷ thứ, đâu phải chỉ phá rừng! Anh tôi là phó Chánh án Tỉnh đó, các anh đừng đem pháp luật ra dọa nạt. Các anh đi đi, đừng xía vào chuyện của gia đình tôi nữa!

Thế và Lò Trung đứng dậy. Trung nói khẽ nhưng rành rọt bằng tiếng Thái để vợ con ông ta nghe rõ:

– Chào anh chị. Những đồ dùng tiện nghi mà anh chị được biếu tặng kia, thực chất là cái bẫy khủng khiếp đó! Đừng quên lời chân thành của chúng tôi, hãy nghĩ đến tương lai của cháu Mây! (Tiếng Thái)

Người đàn bà Thái méo xệch mặt vẻ lo sợ. Còn người đàn ông đanh mặt lại, quay ngoắt vào buồng trong. Hai người đi ra. Mây chạy theo đến cầu thang.

– Các chú đừng giận bố cháu… Cháu hiểu lời cảnh báo của các chú… Hôm nọ, phó của ông Trường đã gạ gẫm cháu, cháu không đồng ý, bèn dọa là sẽ nói với ông Trường để loại bỏ cháu…

Lò Trung nói khẽ:

– Thường thì thầy nào tớ nấy cháu ạ. Còn chủ của ông ta, kẻ đã làm lũng đoạn kinh tế ở Tỉnh mình mấy năm qua cũng đang ở trong tầm ngắm của các cơ quan chức năng rồi. Cháu cần hết sức cẩn thận, và quyết giữ mình. Có gì tới Sở Khoa học Công nghệ báo ngay cho chú…

Mây lặng lẽ gật đầu.

Thế và Lò Trung đến trước cửa ngôi nhà cấp 4 của Lay. Cửa khóa. Trung cầm khóa lắc lắc xem có phải là khóa thực không.

– Hay là cô ấy họp trên trường? Hôm nay chủ nhật mà, chắc có họp đột xuất…

Trong đầu Thế chợt vẳng lên câu nói của Trường đêm tiệc rượu: “Này anh nhà báo! Chúng tôi đã mua tặng Lay một căn hộ biệt thự liền kề giữa trung tâm, đã vận động để sang năm Lay trở thành Trưởng phòng Giáo dục Thị xã, như một cách trả ơn em… ” Thế nhắm mắt lại lắc đầu như xua đuổi ý nghĩ u ám:

– Ta tới trường em đi. Tôi cũng muốn tham quan trường em…

Hai người bước đến cổng trường PTCS Mường Sinh. Bên trong vắng tanh. Cổng đóng im ỉm. Lò Trung gợi ý:

– Sao ta không nghĩ ngay đến cái biệt thự liền kề mà tay Trường mua cho em ở thị xã? Chẳng phải cậu đã kể hôm trước: Bọn họ đang vận động cho em thành Trưởng phòng Giáo dục, vậy thì bà Trưởng phòng mới…

Thế cay đắng ngắt lời:

– Anh thôi nói kiểu đó đi!

– Vậy cậu muốn tôi nói thế nào? Bịa đặt là em từ chối món quà hậu hĩnh thưởng công của bọn ấy?

Thế lấy tay bịt tai. Lò Trung ái ngại, lắc đầu.

– Thôi đi, cậu không thể làm đà điểu chúi đầu trong cát trốn sự thật được đâu! Với lại, mấy năm qua, mang tiếng là yêu em, nhưng cậu có thèm ngó ngàng tới cuộc sống của em ra sao đâu… Cậu đã bỏ mặc cho số phận em trôi nổi… Yêu gì mà thế? Cũng may, em chưa bị bọn cá mập thuồng luồng nuốt chửng…

Thế quay đi, anh ôm mặt như vừa bị đánh một cú thật đau đớn. Lò Trung tỏ ra ân hận, anh bước tới gần bạn, đặt nhẹ tay lên vai Thế.

– Cái buồn, cái đau của cậu cũng là của tôi, bạn ạ… Cậu vượt qua được, tôi sẽ thưởng cho cậu toàn bộ bản thảo các truyện cổ dân gian Thái mới nhất do tôi sưu tầm được, để cậu khai thác cho điện ảnh của cậu. Được chưa nào?

Thế lầm lũi quay người khỏi trường bước đi, Lò Trung bước theo.

Trong một căn phòng rộng chia làm hai khu vực: phòng đầu tiên có biển VĂN NGHỆ, phòng thứ hai biển HOA HẬU. Cả hai phòng đều có mấy tốp người đang tập dượt. Ở phòng VĂN NGHỆ, có một nhạc sĩ địa phương đang dạy các cô gái mặc quần áo Thái bài hát “Ngôi sao Khun Lù Nàng Ủa” (tác giả Cầm Bích): “Trên không trung bao la ánh sao trời sáng ngàn trùng – có sao Lù Khun với nàng Ủa…” Một bức tranh lớn vẽ bầu trời tối đen, và hai ngôi sao thật to: một ngôi tỏa sáng rực rỡ, có nụ cười tươi tắn, còn ngôi sao kia mờ tối, có cặp mắt rơi lệ. Trường bước vào, nhạc sĩ đứng dậy chào, các cô gái câm bặt.

– Ấy, các nghệ sĩ cứ tập tự nhiên đi… Bài hát này tôi thích lắm – Chỉ tay vào các cô gái – Các sao nọong có biết sự tích về bài hát này không?

Mấy cô gái ngượng nghịu lắc đầu. Trường bĩu môi:

– Con em người Thái mà không biết thì buồn quá! Nghe đây: Nó là từ truyện thơ Thái kể về tình yêu đắm đuối của chàng Khun Lù và nàng Ủa. Nhưng hai người là chị em họ nên theo lệ Mường không được kết duyên vợ chồng, hai người quyết cùng chết để sẽ lấy được nhau trên mường trời. Nhưng Then trời lại lấy Ủa làm vợ và ban cho Khun Lù các cung nữ. Rồi hồn của họ biến thành sao Khun Lù sao Nàng Ủa. Ngôi sao sáng là hồn nàng Ủa sung sướng toại nguyện. Ngôi sao mờ là hồn Khun Lù thất tình tuyệt vọng… Hay thế, mùi mẫn thế! Cái cô Ủa này đúng là sáng suốt! – Trường chỉ tay vào bức tranh – Kia là tấm gương sống, từ tinh hoa nghệ thuật! Tôi có ý định mời một đạo diễn Trung ương về xây dựng thành vở nhạc kịch, tha hồ thu hút khách đến với nhà hàng Hoa Ban… Các em sẽ là diễn viên ngôi sao đấy nhé! Sáng hơn sao Nàng Ủa! Còn bài hát này là bước đầu thử thách tài năng đó! Cố gắng lên!

Mấy cô gái đồng thanh: “Vâng ạ!” Trường bước vào phòng trong, có mấy cô gái mặc trang phục Dao, Mông, Thái cách điệu. Một người huấn luyện đang nói gì đó với các cô. Trường vỗ tay từ xa: “Chào các Hoa Hậu miền núi xinh đẹp, các Hoa hậu quốc tế tương lai nhé!”

Huấn luyện viên:

– À anh Trường, tôi đang định lên anh xin phép về xuôi ít ngày… Quê tôi hiện đang bị ngập lụt ghê quá sau cơn bão, cả gia đình liêu xiêu, vợ con mong tôi về…

– Thế anh không biết là trên này nhiều nơi còn ngập lụt kinh hơn dưới xuôi à? Anh về thì giải quyết được cái gì nữa? Hợp đồng anh đã ký rồi đó, bút sa gà chết, anh có nỡ để vợ con thêm nheo nhóc sau bão vì phải đền bù do phá Hợp đồng không?

Huấn luyện viên tái dại mặt:

– Vâng, vâng, tôi biết, nhưng mà…

Trường vỗ vai anh ta:

– Coi như là một sự hy sinh cao cả vì sự nghiệp văn hóa miền núi… Cuộc thi Hoa hậu xứ núi độc đáo nhất xưa nay sắp được tổ chức tại tỉnh, tôi đặt rất nhiều tin tưởng ở anh… Gái có công chồng chẳng phụ, chúng tôi đã cho mua một ngôi nhà sàn cổ toàn gỗ quý nhất rừng Tây Bắc dành làm quà tặng anh đấy… – Quay sang các cô gái diêm dúa – Và các em, sau cuộc thi người đẹp chưa từng có này, nhiều công ty thời trang – truyền thông – quảng cáo lớn sẽ săn đón các em, và các em sẽ vĩnh viễn thoát khỏi cảnh sống lam lũ của đồng bào các em… Nghe rõ chưa?

Mấy cô gái cúi đầu.

Thế và Lò Trung đến một Biệt thự. Lò Trung gõ cửa. Một cậu bé 13 tuổi ló đầu ra.

– Bác hỏi ai ạ? Ơ, chú Trung phải không ạ? Lâu lắm mới gặp chú…

– Cháu là… con đầu của mẹ Lay à?

– Vâng

– Thế mẹ và em đâu?

– Em gái mẹ gửi cô giáo Bắc cùng trường trông hộ, còn mẹ thì đi từ sáng hôm qua…

–  Mẹ có bảo bao giờ về? – Thế hỏi ngay.

– Mẹ chỉ để lại tiền trong hộp kia, bảo ra ăn cơm hàng, và trông nhà thôi…

– Thế cháu không mời khách vào nhà à? – Lò Trung hơi cau mày.

– Cháu quên mất! Mời bác và chú vào nhà sơi nước ạ!

– Thế mới là con cô giáo chứ! Cám ơn cháu!

Hai người vào nhà. Chú bé lễ mễ ôm ra phích nước.

– Nhà cháu chỉ có nước phích từ tối hôm kia thôi, mẹ dặn không được tự động đun nước ạ… Mẹ để cho cháu bình nước lọc.

– Không sao, các chú không khát. Thế mẹ có bảo đi đâu không? – Lò Trung hỏi dò.

– Mẹ chỉ bảo lên vùng bị ngập lụt nặng… Cả thị xã đều biết là xã Chiềng Pha!

Thế và Lò Trung bất giác nhìn nhau.

– Các chú đã đến nơi đó chưa? Cô giáo chủ nhiệm cháu kể có cả một lớp học bằng tuổi cháu bị vùi đất, chết hết… Thương quá… Lớp cháu đứa nào cũng khóc…

Thế tiếp lời:

– Mấy hôm trước, các chú có lên chỗ đó… Chú phải đính chính chút: cả một lớp học bị vùi chết hết là ở rất xa, cách Chiềng Pha mấy trăm cây số kia… Nhưng ở Chiềng Pha cũng nhiều cảnh đau lòng lắm, các chú người lớn là đàn ông mà cũng nhiều lần phải khóc cạn nước mắt…

– À, các chú lên để ủng hộ bà con vùng lũ lụt…

– Cháu không nên nói là “ủng hộ”, mà phải nói là “cứu trợ”, hay giản dị là “giúp đỡ”… Các chú đến đó để ghi hình tư liệu làm phim phóng sự… – Lò Trung chỉnh lại.

– Phóng sự là gì ạ?

– Là thế này: ống kính của các chú ghi lại trực tiếp những gì đang diễn ra trước mắt, càng cụ thể và càng nhiều càng tốt, sau đó về tổng hợp lại thành phim cho nhiều người cùng được xem, cùng cảm nhận như người đã chứng kiến và ghi lại hình ảnh đó…

Cậu bé ngơ ngác. Lò Trung tiếp lời Thế:

– Để cháu dễ hình dung hơn nhé: các chú đã đến tận nơi vùng lũ hoành hành, và nén đau lòng để ghi lại một cách chân thật những nỗi tang thương của bà con mình, như nhà ngập đến mái, lớp học bị vùi trong giờ học, các chú bộ đội biên phòng bới đất thận trọng để tìm từng bạn nhỏ của cháu, vừa bới đất vừa khóc… Phóng sự là thế cháu à…

Cậu bé gật đầu, ánh mắt long lanh rớm ướt.

– Chú mới kể mà cháu đã muốn khóc rồi… Thế thì cháu muốn làm nhà quay phim phóng sự lắm, các chú giới thiệu cháu đi học quay phim nhé?

Thế gật đầu:

– Vậy trước mắt cháu phải học cho giỏi các môn học đã…

– Và điều quan trọng nhất là, một nhà quay phim tương lai như cháu phải biết yêu rừng, căm ghét kẻ phá rừng. Họ chính là những con Thuồng luồng ác gây nên cảnh lũ lụt khắp vùng rừng núi nước ta… Chú đã bàn với lãnh đạo Sở chú làm việc với Ban giám hiệu các trường tổ chức thêm nhiều buổi ngoại khóa về Kiến thức bảo vệ Rừng… – Lò Trung tiếp lời.

Cậu bé gật đầu lia lịa.

– Thế thì thích quá! Các bạn lớp cháu chắc cũng rất thích!

Lò Trung nhìn đồng hồ.

– À, cho chú hỏi cháu… – Ngập ngừng một lát – Thế nhà cháu đây thường có nhiều khách tới thăm không?

– Không ạ. Mẹ chẳng mời thầy cô giáo nào của trường đến nhà. Chỉ thỉnh thoảng có bà con trong bản cháu đi chợ Thị xã ghé qua, cho nhà cháu rau sạch thịt sạch…

– Còn những ai nữa? – Lò Trung hỏi ngay.

– À, còn có chú Trường chủ doanh nghiệp khai thác chế biến gỗ, công ty Rừng Xanh… Chú ấy hay đến vào ban đêm, sáng sớm hôm sau lại biến như phù thủy ấy… Chẳng bao giờ nói chuyện với chúng cháu thân mật như các chú vừa rồi… Cháu cảm thấy ông ta xa lạ thế nào ấy…

Lò Trung chỉ tay vào các đồ đạc vật dụng sang trọng trong nhà.

– Thế các đồ đạc này là do ai mua sắm?

– Mẹ cháu chỉ mua có cái tủ đựng quần áo bằng nhựa kia thôi, còn tất cả đều do chú Trường cho nhân viên công ty mang đến…

– Cám ơn cháu! Các chú tạm biệt cháu, hẹn gặp lại, và ghi nhớ cái nguyện vọng trở thành nhà quay phim của cháu! Nếu mẹ về, bảo có chú Lò Trung và chú Thế nhà báo đến thăm. Nếu mẹ có hỏi là các chú trò chuyện gì với con, thì cháu chỉ cần bảo: Mẹ tìm các chú ấy mà hỏi, nhé? – Trung nháy mắt với cậu bé.

Ở một quán cà phê bụi góc Thị xã, Thế trầm ngâm:

– Vậy là, em lên Chiềng Pha rồi…

– Thế là điều đáng mừng chứ, sao cậu lại có vẻ ảo não vậy?

– Anh đoán mò! Tôi đâu ảo não. Tôi đang nghĩ: Em đang làm gì trên đó?…

– Cậu hay có ý nghĩ vớ vẩn! Còn làm gì ngoài chuyện cứu giúp đồng bào đang hoạn nạn?

– Ừ thì thế! Nhưng cụ thể là làm gì?… Tôi đang hình dung em…

– Cậu nên bớt trí tượng tượng lan man đi cho tôi nhờ! Ngày mai ta lại lên trên đó chuyến nữa, may ra cậu bớt thói xấu tưởng tượng… Có phải cậu rất mong gặp lại em?

Thế vặc lại:

– Anh là người hay suy diễn lung tung thì có!

Lò Trung chỉ tay ra ngoài:

– Cậu có biết chỗ ta đang ngồi là chỗ nào không? – Thế ngơ ngác muốn hỏi – Đây là  góc Thị xã mà 10 năm trước đã bị tàn phá bởi một trận lũ quét, lũ ống, gây thiệt hại hàng trăm tỷ đồng, 306 ngôi nhà gạch nhà sàn bị cuốn trôi, 45 người đã thiệt mạng…

Thế gật đầu:

– Tôi được biết qua báo chí và truyền hình… Cũng năm đó, một người đàn anh trong nghề của tôi, đồng hương với anh đó, đã bị tai nạn đổ xe thảm khốc tại đèo Chiềng Pung đầu tỉnh… Bởi hậu quả của những cơn lũ rừng, sau nhiều năm tháng dài đốt phá rừng triền miên vô tội vạ! Anh xem: cứ mỗi năm, những con suối Tây Bắc ngày một trở nên ngầu đục hung dữ hơn bởi rừng dần biến mất…

– Tôi sẽ lục tìm cho cậu mấy cảnh quay tư liệu đặc biệt do phóng viên truyền hình trên này ghi được về những đàn kiến rừng khổng lồ đang ùn ùn bỏ tổ ra đi…

– Chúng báo hiệu cho những cơn lũ rừng khủng khiếp sẽ tới, những cơn lũ mang tên lũ ống, lũ tràn, lũ quét, lũ đầu mùa, lũ muộn… Anh định bảo thế chứ gì? Tôi cũng có quay được những cảnh đó!

– Khá đấy! Song những cái tên lũ ống, lũ tràn, lũ quét, lũ đầu mùa, lũ muộn mà cậu sưu tầm được, muốn hiểu và cảm trực tiếp về chúng, cậu còn phải vác máy lên Rừng vài chục lần nữa kia!

– Không cần đến anh phải khiêu khích thế! Và nếu Sở các anh không mời tôi lên nữa, tôi cũng sẽ tự lên…

– Gớm, người ngợm gì mà dễ tự ái!

Thế chống tay lên cằm, nhìn vào cốc cà phê đen gần cạn.

Tại Công ty “Rừng Xanh”, Giám đốc Trường ngồi trước một chiếc bàn gỗ lớn, trên một chiếc ghế gỗ quý có ngai chạm rồng sang trọng đang mở cặp tài liệu công văn. Một thanh niên gõ cửa. Trường: “Mời vào!”

– Báo cáo anh… Hôm qua theo lệnh anh, em đến nhà chị Lay và mấy nhà lân cận dò hỏi chị ấy đi đâu. Thằng cu con cho biết chị ấy đã lên vùng lũ Chiềng Pha…

Trường ngẩng phắt đầu lên.

– Lên đó làm gì?… À, chắc lại theo mấy đoàn cứu trợ, và theo trào lưu… Thế thằng cu có nói bao giờ mẹ về?

– Không ạ. Nó còn bảo, có hai người lớn cũng tới hỏi như thế: Bao giờ mẹ về…

– Mày có hỏi là những ai?

– Tất nhiên ạ. Nó bảo một người là ở Sở khoa học gì đó, còn một người là nhà báo ở Hà Nội lên…

Trường bặm môi lại.

– Thôi được! Bây giờ cậu tiếp tục tới nhà chị Lay theo dõi xem, hai tay đó có đến lần nào nữa hay không?

Trường giở điện thoại ra bấm số gọi.

– “A lô! Cho tôi gặp Giám đốc Sở văn hóa… – Xin anh đợi một chút ạ” – Trường ngắm  chiếc nhẫn chạm ngọc trên ngón tay, xoay xoay nó – “Xin lỗi ai gọi đấy? – Anh Phùng à! Em Trường Rừng Xanh đây! – A, giám đốc năng động nhất của Tỉnh nhà! Có việc gì thế chú em? – Vâng, nhớ anh thôi. Và muốn hỏi anh chút: Bên văn hóa ta có biết tay Lò Trung Sở Khoa học Công nghệ và tay Thế ở Hà Nội lên làm phim về bão lũ trên ta không? – Giám đốc rảnh rỗi thời gian quá nhỉ? Lạ gì, mấy năm trước đạo diễn Thế có lên làm phim về rừng đầu nguồn do Sở Lò Trung mời. Còn lần này thì mình không biết. Họ có tư cách pháp nhân để làm, không phải báo cáo bên Sở văn hóa đâu! Sao, có gì lạ à? – Không đâu, em cũng thấy phấn khởi, bởi lần này họ làm phóng sự không chỉ về các thảm họa mà chủ yếu về nguyên nhân gây thảm họa! Đó là việc rất cần thiết anh ạ… Nhưng có điều… Theo em được biết, họ còn có ý đồ khác… – Cậu cứ nói thẳng ra đi, không ngại – Thế này, mời anh chiều tối nay ra nhà hàng đặc sản Hoa Ban em vừa hoàn thiện, em xin hỏi thêm về thiết kế ngôi nhà anh sắp dựng, đồng thời sẽ trao đổi cụ thể chuyện của họ… để giúp họ giải đen, anh nhé? – Cậu cứ vẽ vời cầu kỳ! Được, tớ sẽ cố gắng tới, xin ké thêm một cậu đàn em bên Sở xây dựng nhé? – Anh mời cả tiểu đoàn Sở anh và Sở khác tới thì càng thêm vinh dự cho Công ty em đấy…”

Cúp máy, Trường mỉm cười bí hiểm.

Tại Nhà hàng Hoa Ban hôm nay có tiệc chiêu đãi. Thực khách trên hai mâm tiệc. Trường và Phùng ngồi cạnh nhau. Trường giơ chai rượu Tây hiệu Napoleon lên.

– Báo cáo lãnh đạo, em để dành cái này hai năm rồi, hôm nay nhân dịp anh giới thiệu em với anh Khung bên Sở xây dựng, em mới đưa ra.

Khung ở mâm bên giơ tay vẫy vẫy. Phùng phẩy tay rồi nói với Trường:

– Cậu thực khéo vẽ chuyện, lần nào mà chẳng rượu Tây…

– Cũng là Tây, nhưng Tây này đặc biệt vì có nút Lier ạ.

Phùng cầm chai rượu ngắm nghía gật gù, rồi đưa lại cho Trường. Anh ta mở nút và cẩn thận rót cho các chén hai mâm. Phùng chủ động cầm chén giơ lên.

– Nào, ta “Au hoảnh” nhé, chúc mừng lòng hiếu khách của Giám đốc Rừng Xanh!

Mọi người ồn ã cụng ly. Trường hăng hái:

– Nếu là lẩu men lá thì mới “Au hoảnh” anh ơi, còn loại này thì phải là “Xăng puốc xăng”! “Máu trả máu” (sang pour sang)!

Mọi người lại đồng thanh “Xăng puốc xăng”. Trong lúc mọi người ăn uống say sưa, Trường vỗ tay. Mấy cô gái Thái ăn vận đẹp bước ra tiếp khách. Trường ghé tai Phùng.

– Em vừa tuyển được mấy bé xinh như mộng, hát hay múa giỏi để thành lập Đội văn nghệ đặc biệt của Công ty, lát nữa anh thưởng thức nhé, chúng chuyên nghiệp không kém văn công Trung ương đâu!

– Không ngờ nhà doanh nghiệp lớn lại giàu tâm hồn nghệ sĩ thế này! Cậu có khác gì vua xứ Thái tự trị xưa kia lập được mấy Ban xòe tuyệt diệu, để nhiều cô xòe đã đi biểu diễn ở Kinh đô ánh sáng Pa-ri cơ đấy! – Phùng vẻ kính nể:

– Thế thì em cũng đang học hỏi ông vua ấy đây anh!

Trường vẫy tay, một cô gái xinh nhất bước tới bên Phùng, đòi uống rượu kiểu chéo tay. Phùng cười:

– Chà chà, các em được giám đốc Rừng Xanh huấn luyện khéo thế này từ bao giờ vậy?

Các cô gái Thái biểu diễn tiết mục vỗ mông của người Kh’ Mú trên sân khấu nhỏ. Phùng vỗ tay cười hoan hỉ, Trường lại ghé tai Phùng:

– Khi nào khai trương nhà mới của anh, em xin đăng cai mấy tiết mục chào mừng, có tiết mục này anh nhé… À, em đã chuẩn bị cho đàn anh hai chục cây gỗ nghiến làm cột, lâu đài của anh sẽ không kém nhà chúa đất mường Thái xưa đâu anh…

– Cậu tận tâm với mình quá, ơn nghĩa này biết lấy gì trả được? – Phùng cảm động.

– Đàn anh khách sáo quá! Mấy thứ lặt vặt đó có là gì so với công lao của đàn anh đối với sự nghiệp bảo tồn phát triển văn hóa các dân tộc ít người… Và bảo vệ an ninh vùng rừng núi biên giới…

– Cậu nói về chuyện an ninh, tớ mới nhớ đến điều cậu nói lúc chiều…

– Đàn anh quả là rất nhạy cảm, tỉnh táo… Mấy hôm nay, đàn em em đã theo dõi mọi hành động của hai tay kia… Trước khi báo cáo với bên an ninh văn hóa, em thấy có trách nhiệm phải báo cáo anh thẩm định đã, kẻo oan người tử tế… Em cảm thấy hai người dưới danh nghĩa làm phim phóng sự lần này…

– Cậu cứ nói thẳng, không sợ gì cả! Đã có tôi… – Phùng sốt ruột.

– Hình như họ có mưu đồ thu thập tư liệu nhằm khui ra những mặt tiêu cực của tỉnh ta, dìm đi những thành công, tích cực hiển nhiên của lãnh đạo và nhân dân tỉnh, không phải với thiện ý xây dựng mà nhằm bôi nhọ tỉnh trên các phương tiện truyền thông – cả truyền thông nước ngoài… Đó cũng là mục đích của các lực lượng thù địch…

– Cậu nói rõ hơn xem nào? Cái gì mà tiêu cực, mưu đồ, bôi nhọ?… Cậu có thù oán cá nhân gì với họ không đấy?

– Một kẻ hai bàn tay trắng lập nghiệp trên này từ lòng yêu miền núi tận xương tủy, cơ ngơi cả ngàn tỷ, cớ gì mà em phải ghen ghét thù oán với mấy tay nhà báo nhà khoa học luôn thủng túi đó, hở anh? Em sẵn sàng tài trợ cho chúng hàng chục tỷ đồng để làm các chương trình truyền hình phục vụ đồng bào miền núi, nhưng phải trên cơ sở tâm hồn trong sáng, không hề vẩn đục cái tư tưởng chống phá các sự nghiệp phát triển kinh tế – xã hội tỉnh ta! Em đã gắn đời mình với sự sống còn của tỉnh, sao anh lại hỏi thế ạ? Nếu anh cảm thấy nghi ngờ em, hoặc sợ hai tên đó, em buộc đành phải báo cáo vượt cấp vậy…

– Ấy ấy, cậu đã vội tự ái rồi đấy à! Tớ nói vậy xuất phát từ tính khoa học cần có của vấn đề, và tin rằng không khác biệt với cậu trong những ý tưởng hướng thiện – đặc biệt là liên quan đến lợi ích của tỉnh nhà…

Phùng giơ tay ra bắt tay Trường.

– Cám ơn cậu và Công ty Rừng Xanh đã cung cấp tin tức quý giá cho chúng tôi – những người đang trên tuyến đầu của mặt trận văn hóa tư tưởng ở vùng kinh tế xã hội phức tạp này… Chứng tỏ cậu đã đứng cùng chiến tuyến của chúng tôi…

Trường làm bộ giận dỗi:

– Sao anh cứ nói “chúng tôi”, “Chúng tôi”! Phải là “Chúng ta”, anh nhé?

– Ôi! Cậu đáo để thật đấy! Phải rồi, tôi xin lỗi, “Chúng Ta”, được chưa nào?

Thế và Lò Trung lại đèo nhau trên xe máy, kèm đồ nghề lỉnh kỉnh. Lò Trung vẫn cầm lái. Thế băn khoăn: “10 ngày rồi, tình hình trong ấy ra sao nhỉ?” – “Điện thoại của người cơ quan tôi trực lũ tối qua báo nước đã rút hết, nhưng tang thương lắm…” – “Còn em, vẫn trong đó hay đã ra rồi?” Lò Trung không nói gì, vặn tay ga rồ lên. Bỗng có một chiếc xe Sit-đờ-ca phóng nhanh tới, trên có ba chiến sĩ Công an. Tiếng loa lẫn tiếng động cơ máy: “Đề nghị hai anh Lò Trung và Nguyễn Yên Thế dừng xe!” Thế quay lại nghe. “Loa gọi gì thế nhỉ?” Tiếng loa rành rọt nhắc lại, Lò Trung phanh xe lại: “Các anh ấy gọi chúng ta đó!”

Xe Sit-đờ-ca xích tới. Một anh công an bước xuống.

– Đề nghị hai anh cho xem căn cước công dân.

Thế và Lò Trung lục lấy giấy tờ đưa cho anh công an.

– Còn đây là Công lệnh cử đi công tác vùng lũ của chúng tôi, và thẻ nhà báo của anh Thế.

Anh công an xem xong, nghiêm giọng:

– Những giấy tờ này xác minh các anh đúng là những đối tượng mà chúng tôi cần tìm. Chúng tôi có lệnh mời các anh về Công an tỉnh làm việc, nhằm làm sáng tỏ vài vấn đề có liên quan đến an ninh địa phương…

Hai người quay xe rồi phóng đi trước. Xe công an đi sát theo sau.

Đồn Công an. Một sĩ quan ngồi trước hai người.

– Hai nhà báo thông cảm… Tình hình vùng núi này mấy năm qua nảy sinh nhiều phức tạp, tàn dư phỉ ngóc dậy, rồi việc truyền Đạo trái phép, các đường dây buôn bán ma túy ngày một liều lĩnh và tinh vi… Vì có một báo cáo gửi lên, nên chúng tôi buộc phải thẩm tra theo quy định. Anh Lò Trung, cán bộ nghiên cứu văn hóa thì chúng tôi nắm rõ, là người được các đồng chí ở Ban Dân tộc Tỉnh quý mến, bởi đã giúp tỉnh rất nhiều trong các sự nghiệp di dân tái định cư, khai thác truyền bá văn hóa dân tộc ít người… Còn anh Thế thì đã cùng anh Lò Trung thực hiện phim “Rừng đầu nguồn”, chúng tôi rất thích. Và tuần trước, chúng tôi đã có tin về công việc của hai anh. Chúng tôi rất khâm phục tinh thần xả thân vì đồng bào dân tộc của các nhà báo, và xác định ngay những điều viết trong trình báo này là vu cáo với động cơ không tốt, chúng tôi xin tìm hiểu sau. Một lần nữa mong các anh thông cảm cho chúng tôi, và chúc các anh vẫn đủ nhiệt huyết, lòng dũng cảm để tiếp tục trở lại nơi mà cả tỉnh đang lo lắng quan tâm…

Sĩ quan đứng lên trịnh trọng bắt tay hai người.

– Bây giờ hai anh lại quay lên xã Chiềng Pha chứ?

– Thú thực với anh, kế hoạch của chúng tôi hiện giờ là tới vùng xa hơn của tỉnh, xã Chiềng Cơi, cũng bị ảnh hưởng bão lũ không kém Chiềng Pha… Nhưng kế hoạch đó tạm hoãn, cần phải về Chiềng Pha để tìm một người… – Lò Trung trả lời.

– Nếu không có gì bí mật, và cần tới sự giúp đỡ của chúng tôi, anh có thể cho biết tìm ai?

Thế nhìn nhanh Lò Trung. Lò Trung:

– Chẳng dấu anh, chúng tôi tìm cô giáo Cầm Thị Lay… Cô ấy đã rời nhà ba hôm nay, theo cậu con đầu nói, là vào Chiềng Pha…

– Chà, Có phải là cô giáo Hoa hậu, người tình của giám đốc Công ty Rừng Xanh? Cô này à?

Thế bất động, còn Lò Trung gật đầu.

– Đồng chí mới biết Cầm Thị Lay là người tình của anh Trường, nhưng chắc chưa rõ: cô ấy còn là người nghiên cứu văn hóa dân gian Thái nghiệp dư, đã cộng tác với đạo diễn Thế đây làm bộ phim “Rừng đầu nguồn” mà anh vừa nhắc đến…

– Vậy thì lạ quá, một cô giáo người Thái yêu rừng như thế là lại cặp bồ với tay giám đốc của một Công ty mà nhiều người dân thị xã vẫn gọi là Công ty phá Rừng Xanh…

– Đồng chí sĩ quan ạ, đồng chí đã không phí thời gian để xác minh sự thật về chúng tôi. Đồng bào Thái trên này ở cuốn Mo Hồn có kể lại chuyện về người mang bụng xấu hại người và hại rừng thiêng thì sẽ bị đày xuống Hạ giới để Then Xội trừng trị đích đáng… – Lò Trung nói rành rọt

– Và thưa đồng chí, đồng bào dưới xuôi lại hay kể về Quả Báo, kẻ gieo Nhân xấu sẽ nhận được kết cục tương xứng mà họ tạo nghiệp… Cám ơn đồng chí! –  Thế tiếp luôn.

    Lò Trung vẫn cầm lái đèo Thế. Lò Trung bảo:

– Giá như cậu nói thêm với anh sĩ quan cái lý lẽ của người dưới xuôi: “Gậy ông đập lưng ông”, và người Thái trên này bảo rằng: “Phạ báu khả kốn sư tai oan, Phạ báu hả ư kốn chan yên dú” – nghĩa là “Trời không giết người ngay chết oan, Trời không tha cho kẻ gian yên ổn”. Để anh ấy có thêm dữ liệu khi trả lời người nào đó muốn hại chúng mình. Mà là ai được nhỉ?

– Thôi, rõ rồi, còn ai vào đây nữa – ngoài kẻ đánh hơi được chúng ta đang lên án việc phá rừng…

– Nếu vậy, cũng là kẻ tình địch của cậu nữa…

– Anh đừng chuyện nọ xọ chuyện kia, được chưa!

– Nhưng sự thật cay đắng là thế, lẩn tránh sao được…

– Nếu vậy thì anh buộc tôi phải tạm lẩn tránh anh…

– Thôi được, cho cậu lẩn tránh… tới lúc ta tìm được dấu tích của em…

Hai người im lặng hồi lâu. Chiếc xe vất vả đi vào vùng lũ đất đá sụt lở Chiềng Pha.

Thế vác máy ghi hình liên tục chẳng rời vi-zơ như không muốn bỏ sót chút gì của vùng đất ngổn ngang và hoang tàn sau bão lũ. Mấy đoàn cứu trợ tới từng nhà trao quà, tiền cho bà con. Một vài người dân đang trèo lên mái nhà sửa lại nhà đã bị bão đánh tơi tả, xơ xác. Trong một ngôi nhà còn bùn nhão, một cô gái ngồi ôm con nhỏ khóc. Trên bàn, có bức ảnh người thanh niên viền băng tang…

Hai người vào nhà người mẹ trẻ có con đang ở BV Bạch Mai. Thấy hai anh, chị sáng mắt lên. Lò Trung từ tốn tìm cách trả lời:

– Chị đừng lo. Cháu hiện ở bệnh viện ở Thủ đô, đang được các bác sĩ giỏi nhất trong nước và nước ngoài chăm sóc chữa trị… (Tiếng Thái)

Ở một nhà khác đang ngổn ngang, hai người xắn tay áo giúp gia đình dọn dẹp. Xong, Lò Trung mới hỏi.

– Ông bà có biết một cô giáo ở thị xã vào bản ta không ạ? Tên là Cầm Thị Lay (Tiếng Thái).

Vợ chồng người Thái lắc đầu. Một đứa trẻ láu táu chạy đến Trung.

– Thế thì cháu biết, cô giáo ở thị xã vào. Cháu đã cùng cô ấy bới đất tìm các nạn nhân… Cháu cũng suýt chết, may được các chú Biên phòng moi ra kịp…

– Cháu biết tên cô ấy chứ? – Thế vội hỏi.

Đứa trẻ lắc đầu.

– Cô ấy cho cháu quà rồi bảo mai phải đi, hẹn sẽ quay lại…

Lò Trung hỏi tiếng Thái:

– Cô ấy đi lúc nào, cháu?

– Sớm hôm kia ạ. Mấy đêm cô ấy ngủ trên tấm phản kia kìa (Tiếng Thái).

Trung dịch lại cho Thế. Hai người nhìn nhau.

Lò Trung và Thế bước đến ngôi biệt thự liền kề của Lay. Nhà khóa cửa. Trung thấy vài người hàng xóm, bước đến hỏi. Họ đều lắc đầu.

Hai người bước vội đến trường của Lay. Họ bước qua cổng trường. Sân trường vắng tanh. Có tiếng đọc bài đồng thanh từ một lớp học vẳng ra. Họ bước đến phòng đề biển HIỆU TRƯỞNG.   Họ gõ cửa. Cô Hiệu trưởng mở cửa. Lò Trung:

– Chào cô giáo.

– Vâng. Chào các anh. Các anh cần gì ạ? – Cô ngỡ ra một lúc – Ơ, anh Lò Trung phải không ạ? Gớm lâu quá nhà Khoa học mới đến chỗ thầy trò chúng tôi. Mời các anh vào ạ.

Cô tíu tít pha nước. Lò Trung:

– Xin giới thiệu với cô giáo: Đây là anh Thế, nhà báo đạo diễn bạn tôi… Tác giả của bộ phim “Rừng đầu nguồn” mà cơ quan chúng tôi đã tặng trường ta…

– Ôi, vinh dự quá! Biết tiếng từ lâu bây giờ mới được gặp mặt… Chúng tôi đã xem phim của anh nhiều lần rồi, và cho các em xem trong buổi những ngoại khóa về Địa lý, Lịch sử địa phương…

– Cám ơn các thầy cô giáo…

– Đợt này bão lũ lớn ở tỉnh ta, cơ quan tôi lại mời anh Thế lên thực hiện tiếp một bộ phim nữa về Rừng…

– Quý hóa quá… Nhưng chắc bây giờ là về Rừng đầu nguồn bị tàn phá, đúng không ạ?

Lò Trung trình bày:

– Cám ơn các thầy cô giáo đã đồng cảm với chúng tôi… Xin không làm mất thời gian của cô giáo, hôm nay chúng tôi tìm cô vì một chuyện… Có liên quan mật thiết tới công việc chúng tôi đang tiến hành… – Hiệu trưởng chăm chú nghe – Cô giáo Cầm Thị Lay là người đã cộng tác với chúng tôi trong bộ phim lần trước, lần này cũng có ý định mời cô ấy… Nhưng mấy hôm nay, ở nhiều nơi, chúng tôi không thể tìm được Lay…

Hiệu trưởng lấy ngay ra một tờ giấy:

– Ồ! Các anh xem, đây là lá đơn xin tạm nghỉ của cô Lay vì chuyện riêng gia đình ở quê…

Thế vội cầm rồi đọc qua: “ĐƠN XIN TẠM NGHỈ. Kính gửi Ban Giám hiệu trường PTCS Mường Sinh…”

– Không phải chuyện riêng gia đình đâu! Cô Lay đã lên vùng lũ Chiềng Pha mấy ngày nay rồi… – Lò Trung nói ngay.

– Thế ư? Việc hệ trọng và có ý nghĩa như thế, sao cô ấy không cho nhà trường biết? Hóa ra là vậy…

– Nhưng hôm qua, chúng tôi trên Chiềng Pha thì được biết Lay đã về từ hôm trước…

Hiệu trưởng gật đầu:

– Có, chúng tôi vừa được biết cô ấy đã về nhà sau mấy ngày xa lớp…

– Thế Lay chưa trở lại trường à?

– Cô ấy mới chỉ bắn tin qua một cô bạn thân cùng trường là đã làm đơn lên Phòng Giáo dục thị xã, xin được chuyển công tác tới một xã vùng sâu vùng xa… Biết đâu, đó cũng là điều may… May cho cô ấy…

– Xã nào thế ạ? – Lò Trung vội hỏi.

Hiệu trưởng lại lắc đầu:

– Cái này thì các anh phải hỏi Phòng Giáo dục thôi…

Mọi người chợt lặng đi hồi lâu.

– Thú thực với các anh, cô Lay là người khiến chúng tôi vừa giận lại vừa thương… – Trung và Thế chăm chú chờ đợi – Cô ấy là giáo viên giỏi, lại rất am hiểu phong tục tập quán địa phương, về văn hóa văn học đồng bào Thái và các dân tộc ít người… Trước Hội đồng giáo viên, cô ấy vẫn tự nhận là học trò của nhà Thái học Lò Trung…

– Ôi chà, cô ấy quá lời rồi… – Lò Trung vội cải chính – Có nhiều thực tế ở bản mường Thái, tôi còn phải hỏi cô ấy đó…

– Biết Lay dính dáng tới mấy doanh nghiệp khai thác chế biến gỗ, thực chất là phá rừng, chúng tôi có lựa lời khuyên can… Nhưng hoàn cảnh cô ấy éo le quá, nhà trường không thể giúp đỡ nổi… Thấy Lay cam chịu sống như vợ chồng với tay Trường giám đốc Cty Rừng Xanh, mà có yêu thương gì đâu, chúng tôi chỉ biết gạt thầm nước mắt… – Hiệu trưởng nghẹn lời – Nhiều đồ gỗ quý, vật dụng đắt tiền cô ấy mang đến trường, bảo là doanh nghiệp Rừng Xanh tặng phòng thí nghiệm, thư viện, từ chối sao được khi trường còn nghèo nàn? Khốn khổ… Mời các anh ra đây chút… – Hiệu trưởng mở cửa dẫn hai người sang phòng họp Hội đồng giáo viên – Các anh xem, cái bộ bàn ghế sang trọng như vua chúa kia họ tặng, nào ai nỡ ngồi lên! Các thầy cô giáo nghèo chúng tôi cũng giàu lòng tự trọng chứ, cũng thừa biết đó là máu của rừng chứ! Mà rừng còn đâu nữa mà Rừng Xanh với Rừng Vàng! Hình như cô Lay cũng biết điều đó, nên thời gian qua trở nên trầm lặng, ít nói cười, ít giao du, không còn hăng hái tham gia các sinh hoạt ngoại khóa trường như trước… Chúng tôi hiểu: Lay cũng đau lòng, cũng ân hận, song cô ấy không biết làm cách nào…

Thế đứng lặng, mặt anh tái đi. Lò Trung thoáng thấy thế. Lò Trung:

– Vâng, vâng. Rất cám ơn cô Hiệu trưởng đã tiếp chúng tôi, và cho biết thông tin về cô Lay. Bây giờ, chúng tôi sẽ tới phòng Giáo dục…

– Chào các anh! Chúc các anh thành công bộ phim mới… Và tìm ra cách gì giúp cô Lay đáng thương của chúng tôi… – Hiệu trưởng lộ vẻ lo âu.

Phòng Giáo dục Thị xã là mấy dãy nhà cấp 4 cũ kỹ. Bà cán bộ tổ chức mở tập công văn giấy tờ, lấy ra một tờ giấy chữ viết tay nắn nót.

– Đây rồi ạ. Cô Cầm Thị Lay làm đơn tha thiết xin được chuyển tới một vùng sâu vùng xa gian khổ nhất của tỉnh, và nếu là vùng mới bị ảnh hưởng bão lũ nặng nhất thì càng tốt… Chúng tôi lúc đầu cũng thấy ngạc nhiên, bởi ai cũng muốn về thị xã hay gần thị xã, mà cô ấy vốn là giáo viên dạy giỏi nhiều năm liền, lại có nhà cửa khang trang ở trung tâm thị xã… Nghe đồn, cô Lay còn trong danh sách đầu bảng tranh cử Trưởng phòng Giáo dục cơ đấy! Chẳng hiểu lý do gì… Nhưng xem ra, đó cũng là tinh thần chung hôm nay được khơi dậy: “Đâu cần thanh niên có – Đâu khó có thanh niên”. Cô Lay ra trường đã lâu, song vẫn giữ được cái ngọn lửa thanh xuân đó thì thực quý! – Bà ta đưa tờ giấy cho Thế, anh cầm lên xem lướt qua – Phòng chúng tôi đã tạo mọi điều kiện cho cô Lay được toại nguyện… Và đang làm báo cáo lên Tỉnh một tấm gương nhà giáo mẫu mực…

Lò Trung ngắt lời:

– Ở đâu ạ?

Bà Tổ chức ngơ ngác:

– Cái gì ở đâu?…

– Cô Lay được chuyển đến chỗ nào ạ?

– À, nơi chuyển vùng của cô Lay ấy à?

Bà Tổ chức lại giương mục kỉnh lục lọi tìm Công văn một lúc.

– Đây rồi! Xã Chiềng Cơi, huyện Mường Mùn. Cách thị xã hai trăm cây số… Nhận quyết định xong, nghe đâu cô ấy lên đường luôn. Nhiệt huyết tuổi trẻ quý thế chứ!

– Chị làm ơn cho chụp lại mấy giấy tờ này được không ạ? – Thế cầm tờ công văn.

– Ấy, đây là những tài liêu nội bộ, coi như tài liệu mật của cơ quan, mong các anh thông cảm cho ạ! Cho các anh xem khi chưa có sự đồng ý của thủ trưởng, coi như tôi đã linh động, thông cảm lắm rồi…

Chiếc xe du lịch bóng lộn phóng tới trước nhà Lay. Trường và mấy đàn em đeo kính đen nhảy xuống, họ ào đến trước cửa. Trường lóng ngóng lục tìm chìa khóa. Cửa mở toang. Mấy người bước vào nhà. Ngôi nhà đồ đạc nguyên vẹn như lúc Thế và Lò Trung đến. Trường đứng như khúc gỗ. Một đàn em rụt rè hỏi:

– Đại ca có cần chúng em kiểm lại các đồ đạc trong nhà không?

Bất ngờ Trường gầm lên.

– Cút đi! Kiểm kiểm cái mả mẹ chúng mày à! Chúng mày cút hết đi!…

Cả bọn len lét nhìn nhau rồi lặng lẽ rút ra ngoài nhà. Trường đứng trân trân giữa nhà lúc lâu, rồi ngồi bệt xuống nền nhà. Anh ta ôm đầu. Lời thư của Lay như búa bổ đầu Trường: Anh Trường! Em biết ơn anh, khi em rơi xuống vực thẳm, anh đã cưu mang mấy mẹ con em mấy năm qua… Nhưng bây giờ em phải xin lỗi anh, vô cùng xin lỗi, bởi em không hề yêu anh, không đồng tình với cuộc tận diệt rừng của anh mà vẫn chấp nhận tình cảm của anh… Mấy ngày trên vùng lũ Chiềng Pha, em đã khóc cho bao số phận đau thương và khóc cho cả bản thân vì đã có tội trong các thảm họa đó… Nói vậy chắc anh hiểu… Em để lại tất cả những đồ đạc anh trang bị cho cuộc sống của mẹ con em, em chỉ mang theo những gì của em, để lên làm cô giáo ở một vùng lũ nặng nhất tỉnh, như một cách em bù đắp lại phần nào tội lỗi mình đã gây ra, bù đắp cho cả anh nữa… Có thể anh sẽ bực tức nguyền rủa em, xé tan bức thư này, nhưng biết đâu sẽ có lúc anh nhớ lại nỗi đau lòng của em… và có thể bắt đầu biết xót thương cho đồng bào miền núi đang khốn khổ bởi nạn triệt phá rừng… Vĩnh biệt anh!

Trường từ từ ngẩng đầu lên, như một kẻ vô hồn, mắt ngầu đỏ song mất đi sự giận dữ mà chỉ còn nỗi buồn và sự hoang mang không thể lý giải nổi.

Lò Trung cầm lái chiếc xe bán tải cũ kỹ. Thế ngồi ngang Trung, tay cầm máy quay chĩa ra phía trước.

– Từ thị xã lên tới chỗ em hơn hai trăm cây số đó, chuẩn bị tinh thần đạo diễn nhé!

– Tôi biết rồi… Qua nhiều nơi đã và đang tàn phá rừng…

– Hy vọng cậu sẽ có thêm nhiều tư liệu quay giá trị cho phim! Này, ông Lân giám đốc vốn quý cậu, đang mong có phim độc, lại hình như cũng láng máng biết chuyện tình cảm của cậu, nên khi tôi ngỏ lời mượn xe cơ quan, ông ấy gật đầu ngay… Hai thằng đỡ lỉnh kỉnh xe đò…

Thế lặng yên nhìn ra bên ngoài xe. Cảnh vật lướt qua. Một số cảnh điển hình của đường Tây Bắc gập ghềnh hiểm trở sương mù, đèo, suối, vực sâu… Hình ảnh Lay chập chờn bên suối Tông mà lần đầu Thế gặp. Lay trong trang phục Thái rực rỡ hôm ra mắt phim. Lay ngồi bên suối đầu nguồn, đưa cho anh chiếc khăn Piêu, rồi họ ôm nhau trong nước mắt… Hình ảnh cô gái Thái giống Lay chìm trong nước xanh như ngọc bích, rồi làn nước chuyển dần sang màu đỏ máu… Anh dụi mắt.

Trung dừng xe. Hai người bước xuống. Thế giơ máy ghi cảnh phố Huyện miền núi đơn sơ nằm trong một thung lũng rộng. Hai người bước qua cổng sơ sài có biển đề PHÒNG GIÁO DỤC HUYỆN MƯỜNG MÙN. Đến căn phòng có biển TRƯỞNG PHÒNG, Lò Trung gõ cửa. Mở cửa là một người đàn ông đứng tuổi. Lò Trung:

– Chào thầy! Chúng tôi ở Sở Khoa học Công nghệ tỉnh…

– Vâng, xin mời các đồng chí!

Trưởng phòng GD rót nước mời khách.

– Cám ơn các nhà báo ở Trung ương và Tỉnh đã quan tâm tới huyện vùng sâu vùng xa này… Trận lũ quét vừa qua đã cuốn trôi sạch mấy bản xã Chiềng Cơi, các anh ạ. Thê thảm quá! Chưa bao giờ vùng cao này xảy ra lũ lụt kinh khủng thế. Lúc còn bé, tôi được nghe ông bà kể: đầu thế kỷ trước chỉ có một cơn lũ duy nhất làm ngập hai bản, nhưng chỉ ngập đến vườn thôi, đâu ngập tới mái nhà hàng chục bản như vừa rồi cuốn trôi hết tất cả trâu bò gà lợn, vật dụng làm nương…

Lò Trung nóng ruột:

– Vâng thưa thầy, chúng tôi nhất định phải về Chiềng Cơi… Nhưng bây giờ, chúng tôi muốn được thầy cho biết tin về cô giáo Cầm Thị Lay mới được điều chuyển về Huyện nhà?

– Ồ, cô Cầm Thị Lay à! Cô ấy từ một trường điểm nổi tiếng của thị xã tình nguyện về đây với bà con, cả tuần nay các thầy cô giáo ở Huyện còn xôn xao bàn tán, ca ngợi hết lời đó…

– Vậy cô Lay được các đồng chí phân về trường nào ạ? – Thế hồi hộp.

– Chính tôi cũng ngỡ ngàng… Cô Lay nhất quyết đòi về trường Phổ thông cơ sở Chiềng Cơi, trường có cả một lớp học bị sập núi vùi chết 25 em học sinh… Khi ký quyết định, tôi không cầm được nước mắt thương và cảm phục cô ấy… Nếu các anh lên đó, tôi sẽ trực tiếp dẫn đi… Phòng giáo dục còn nợ cô ấy một lời cảm ơn… Từ hôm đó quá bận bịu nên chưa lên đó được, tôi áy náy lắm…

Lò Trung vất vả điều khiển vô lăng ô tô trên những đoạn đường còn dấu vết sạt lở, đầy bùn chưa kịp khô… Trưởng phòng than thở:

– Chiềng Cơi không ngờ bị nặng thế. Nhưng ít đoàn cứu trợ tìm đến, cũng bởi xa xôi hẻo lánh… Các nhà báo cần truyền thông thật nhiều về hoạn nạn ở Chiềng Cơi…

Xe ô tô dừng lại ở một đống đất đá lớn. Lò Trung thốt lên:

– Bó tay rồi. Giờ chỉ có thể bay…

– Dân kể: vùng này sạt lở nhiều lắm, đường tắc cả tuần nay… Các nhà báo theo tôi, chỉ còn cách này – Trưởng phòng nói rồi xăm xắm đi trước, hai người thiểu não bước theo. Họ tới một ngôi nhà sàn lớn đầu bản.

– Bản này nước rút đầu tiên. Tôi lên mượn thứ có thể trị được đường núi Chiềng Cơi… – Rồi ông bước lên sàn nhanh như một con sóc.

Hai xe máy Min Khơ, Lò Trung đèo Thế và đồ nghề. Còn ông Trương phòng đi một mình. Họ tiến vào vùng lũ qua những đoạn đường nham nhở lầy lội đầy nguy hiểm, bên vực sâu hun hút.

Trước mắt ba người hiện ra một quang cảnh khủng khiếp sau bão, lũ quét và lũ ống. Nơi đang dọn dẹp, nơi dựng lại nhà tạm, nơi đang chuyển quan tài đi…

Thế vừa đi vừa giơ máy quay ghi hình. Trưởng phòng giáo dục Huyện và Lò Trung thỉnh thoảng dừng lại chờ Thế. Trưởng phòng hỏi một người dân gì đó, người ấy gật đầu đi dẫn đường, họ lại đi sâu vào bản. Người dân chỉ tay ra, nói với Trưởng phòng mấy điều. Trưởng phòng lau nước mắt. Họ chậm rãi bước đi trên đất đá lổn nhổn.

Cổng trường xiêu vẹo hiện ra: TRƯỜNG PHỔ THÔNG CƠ SỞ XÃ CHIỀNG CƠI, Trưởng phòng:

– Các nhà báo ơi! Đây là lớp học ở sát núi bị vùi lấp tất cả, không cứu được em nào…

Thâý rõ là đống đất đá đã được đào bới nhiều để tìm người. Vi-zơ chợt thoáng nhòa đi trong mắt Thế. Anh kín đáo chùi mắt. Ba người đi vào trong trường. Dân bản và các thầy cô giáo đang sửa lại các lớp học đã tan hoang. Mấy người thấy Trưởng phòng chào bằng tiếng Thái, ông chào lại và trò chuyện.

– Bao giờ ta có thể trở lại việc dạy học, thầy hiệu trưởng? – Trưởng phòng hỏi.

– Chắc phải lâu nữa, thầy ơi! Trường lớp sách vở tan hoang thế này… Hơn nữa, các em đâu còn bụng dạ nào để vào lớp… Nhà nào cũng có người mất tích, đau ốm… Nhà nào cũng thiệt hại của cải ít nhiều, có nhà mất trắng cho lũ… Cũng may đã hết cảnh màn trời chiếu đất, vì bà con mình biết đùm bọc nhau… Nhưng ai cũng vất vả quá rồi… Tội cho lũ trẻ mất học quá nhiều…

– Các nhà báo tỉnh và trung ương đây sẽ cùng Phòng Giáo dục chúng tôi tập trung kêu gọi giúp mau chóng phục hồi trường sở, để các em sớm trở về học cho kịp chương trình…

Hiệu trưởng vui vẻ:

– Vâng thế thì quý hóa quá ạ. Hiện đã có nhiều bộ sách Giáo Khoa cũ – mới các nơi chuyển về xã, song có điều lại đủ loại Giáo khoa khác nhau, nhiều bộ không đúng với chương trình của trường đang theo đuổi… Khổ thế!

Trưởng phòng:

– À, thầy hiệu trưởng, tôi có ký quyết định điều cô giáo Cầm Thị Lay về trường ta. Cô ấy đã ổn định công việc chưa ạ?

Hiệu trưởng cười như mếu:

– Các thầy bảo làm sao cô ấy có thể ổn định công việc được, giữa tai họa ngổn ngang này? – Nhìn vẻ mặt hoang mang lo lắng của ba người, Hiệu trưởng tiếp – Thực ra, cô ấy đang cùng bà con và học trò tìm cách ổn định cuộc sống nơi này trước, rồi sẽ ổn định việc học hành…

– Hôm nay cô ấy có tới trường không ạ?

Hiệu trưởng:

– Mọi hôm, cô ấy đều ra. Nhưng hôm nay báo là năm đứa con đều lăn ra ốm, đứa sốt cao vì nhiễm trùng, đứa đau bụng, đứa bị ngứa khắp người, có đứa phải đưa lên trạm xá cấp cứu… Kể ra chúng chịu đựng nổi qua đận vừa rồi cũng là điều đáng khâm phục…

Lò Trung thốt lên:

– Năm đứa con? Cô ấy chỉ có hai con nhỏ, một trai một gái thôi mà?

Hiệu trưởng:

– Ô, hóa ra các vị không biết thật à? Cô ấy đem hai con về đây làm học sinh của trường, đồng thời lại nhận nuôi ba đứa trẻ của một gia đình bị lũ cuốn mất tích khi đi nương…

Mọi người lặng đi hồi lâu. Hiệu trưởng nói khẽ:

– Ba hôm trước, cô ấy lên xã làm thủ tục xin nuôi ba đứa trẻ mồ côi, họ hàng thì ở xa mà cũng khó khăn lắm… Sau đó, cô ấy dẫn cả ba đứa trẻ này đến trường, báo cáo với Ban giám hiệu và đăng ký cho chúng vào ba lớp khác nhau…

– Các con chào thầy hiệu trưởng đi!

Ba đứa trẻ 12, 10 và 8 tuổi, hai gái một trai khoanh tay đồng thanh chào: “Con chào thầy hiệu trưởng ạ!”

– Chào các con. Mà cứ chào là “Thầy” thôi nhé! – Với Lay – Thế nào cô giáo, thủ tục xin con nuôi xong xuôi cả rồi chứ? Hôm nay đưa các con tới trường nhận lớp à?

– Thưa thầy, mọi thủ tục hành chính rắc rối may đã xong cả… Mà chưa xong, thậm chí không bao giờ xong thì mấy đứa trẻ này cũng là con của em…

Hiệu trưởng cười khà khà:

– Khá lắm! Tôi rất quý trọng khí khái của cô… Nhưng tôi hơi lo cho cô… Thân cô giáo cấp Một lo cho hai con nhỏ ở vùng núi nghèo này đã vất vả lắm rồi, còn lo thêm ba đứa trẻ này nữa… Chúng đều phải bỏ học dở chừng, vì bố mẹ quá nghèo… Giờ lại mồ côi cả cha mẹ…

– Em xin thưa lại với thầy, đây là ba đứa con em, chứ không phải là trẻ mồ côi nữa đâu ạ…

Hiệu trưởng giật mình.

– Xin lỗi cô Lay, tôi buột miệng theo thói quen… Lẽ ra tôi không nên nói điều đó trước mặt ba… ba con em… Cô yên tâm, cả nhà trường này lâu nay đều đã coi học sinh của mình là con em ruột thịt… Bây giờ lại có thêm tình cảm thầy trò mẹ con của cô… Chúng ta đã là một gia đình lớn rồi, no đói sướng khổ có nhau…

Lay rơm rớm nước mắt.

– Em cám ơn thầy hiệu trưởng và các thầy cô ở trường mới… Cám ơn bà con Chiềng Cơi…

Nói xong cô òa khóc. Ông Hiệu trưởng cũng lau nước mắt. Bọn trẻ thấy mẹ khóc cũng ôm chầm lấy mẹ, òa lên khóc…

… Thế, Lò Trung và ông Trưởng phòng đều lấy khăn thấm nước mắt.

Hiệu trưởng dẫn mấy người đến một ngôi nhà sàn cũ, có mấy người dân Thái còn trên mái nhà sửa lại mái bằng mấy tấm lá tranh. Hiệu trưởng:

– Đó là nhà của ba đứa trẻ, nó đã đổ sụp sau bão lũ, cô Lay thuê thợ sửa lại đó. Nhà trường chúng tôi có trợ giúp phần nào để nó trở lại hình hài thế này, dù cô ấy không hề yêu cầu…

Trưởng phòng gật đầu:

– Quý quá! Thầy trò các anh chị ở các vùng sâu vùng xa quả là những tấm gương về tình nghĩa cho nhiều trường ở thị trấn – thị xã…

Hiệu trưởng:

– Cô Lay mới gửi Ban giám hiệu kế hoạch phục hồi nghề dệt thổ cẩm – khăn Piêu vùng này, trước hết là cho các trò gái, để nhà trường trình lên xã lên huyện đó!

Mọi người bước tới cầu thang nhà sàn. Hiệu trưởng gọi to: “Cô giáo Lay có nhà không?” Tiếng Lay vọng xuống: “Có ạ. Em đang bận cháu! Mời thầy lên ạ”

Mấy người bước lên sàn, vào ngôi nhà sàn trống huếch một bên đầu hồi, và có người thợ đang ngồi trên đó lợp lại. Lay đang ngồi bên đệm đắp khăn lạnh cho một đứa bé, đứng bật dậy.

– Anh Lò Trung! Anh Thế…

Thế và Lay như hai bức tượng đá trân trân nhìn nhau.

Hiệu trưởng:

– Tôi dẫn khách quý thăm gia đình mới của cô giáo đây… Nào, hai vị sao cứ như cả nghìn năm mới gặp lại nhau thế?

Lay luống cuống.

– Nhà cửa còn bề bộn quá… Mời các thầy và các anh ngồi tạm ạ

Lò Trung:

– Lay à, trong kế hoạch ban đầu, Chiềng Cơi là địa điểm bọn anh phải đến trước tiên cho bộ phim đang thực hiện, nhưng bây giờ mới đến được… Không ngờ gặp em ở đây…

Trưởng phòng:

– Ồ, cái Duyên số nó lạ thế đấy!

Thế bước tới chỗ mấy đứa bé đang đắp chăn nằm trên mấy cái đệm rải ở sàn nứa, đếm nhẩm: “Một, hai, ba, bốn… Còn một bé nữa…

– Con đang nằm ở Trạm xá ạ, bị tiêu chảy cấp từ sau hôm lũ… – Lay đến sau lưng anh.

– Anh biết cả rồi…

– Em định lo cho lũ trẻ ổn thỏa bước đầu xong đã, rồi mới viết thư cho các anh…

– Lẽ ra em nên báo ngay… Em sẽ không phải đơn thương độc mã, không vất vả quá sức thế này…

– Bà con và anh chị em giáo viên trên này chu đáo, tình cảm lắm… Em có vất vả gì đâu…

– Nhưng em đã coi bọn anh như người ngoài…

Lay liếc nhìn Thế tình tứ.

– Thôi, anh đừng nói gì nữa…

Cậu bé đang nằm, hất chăn ra kêu lên.

– Ôi, chú Thế, chú Lò Trung! Cháu lại gặp các chú rồi.

Lò Trung và Thế bước đến ngồi sụp xuống cậu bé. Lò Trung cười:

– Thế nào, trợ lý của mẹ Lay, người hùng chống lũ tí hon, cháu mà cũng phải nằm bẹp thế này sao?

– Cháu đã bảo chẳng sao cả, nhưng mẹ cứ bắt nằm đấy!

– Phải rồi, cần khỏe để học làm nhà quay phim! Cháu chưa nguội ước mơ đấy chứ?

Lay đứng nhìn mấy chú cháu trò chuyện, cô mỉm cười vui sướng.

Ánh lửa sàn bập bùng. Bữa tiệc rượu đơn sơ trên sàn nứa, vài chai rượu men lá. Lay “khắp” Thái một bài hát buồn mà Thế từng được nghe hồi giải phóng lòng hồ sông Đà:

Cánh hoa ban cuối mùa

Trái sim chua, em muốn hái

Nhưng không hái được

Chồng em không cho, em vẫn cứ ăn

Ăn quả sim cuối mùa ở trên đồi

Em ăn cả nắng, cả gió, cả mặt trời

Mưa rừng cuốn đi những quả sim rơi

Cơn lũ đầu mùa là anh 

Cơn lũ cuối mùa là em  (Hát tiếng Thái)

Lò Trung ngồi cạnh Thế, ghé tai dịch nghĩa cho Thế câu cuối.

– Cơn lũ đầu mùa là anh. Cơn lũ cuối mùa là em… Cô ấy muốn nhắn gửi cho riêng cậu đó, chàng thi sĩ ngơ ngẩn ạ…

Ánh mắt Thế long lanh trong ánh lửa, bắt gặp ánh mắt nồng nàn của Lay đang đắm đuối nhìn anh.