Không ch? Vinh x?a

Huy ??c

Khng bao gi? l qu tr? ?? vi?t l?i l?ch s? c?a m?t vng ??t. Nh?ng khi g?p 700 trang sch Tm D?u Vinh X?a, ti ??c, gi nh? cu?n sch ra ??i khi m ph?n l?n nh?ng ng??i Vinh tha h??ng t? tr??c 1954 cn s?ng. R?i, t? an ?i, cc th? h? k? ti?p, d ? qu hay ? xa, ?ang s?ng v?i m?t ph?n Vinh X?a s? th?y cu?n sch ny nh? l m?t trong nh?ng mn qu qu gi nh?t m ng??i Ngh? t?ng cho ng??i Ngh?.

Cu?n sch b?t ??u t? n?m 1804, khi Gia Long giao cho T? qun L V?n Duy?t chuy?n l? s? Ngh? An t? Lam Thnh – Ph Th?ch v? Vinh. V, trong 80 n?m, cho d ?? ba y?u t? th? – ? – thnh, Vinh v?n khng pht tri?n ???c.

Cho d, ng??i Ngh? chi?m v? tr nng c?t trong phong tro V?n Thn nh?ng, thay v bnh Ty, h? ? st T? l ch? y?u. V, thng 8-1885, ch? m?t tr?n ?nh gip l c ng??i Php d? dng chi?m thnh Ngh? An.

Jean Dupuis, ???c m t? l m?t th??ng gia, ??ng th?i l m?t tn th?c dn kht ti?ng hi?u chi?n nh?ng hnh ??ng c?a ng ???c vi?t: T?i ?y, ng d?ng ln m?t chi?c l?u ?? thu mua v kinh doanh g?. Chi?c l?u B?n Th?y c?a J. Dupius ? m? ??u cho m?t tro l?u ??u t? m?nh m? vo Vinh.

N?m n?m sau, 1889, t? m?t n?i c kho?ng 5000 ng??i t?ng ln 12.000 ng??i Vi?t, 40 ng??i u v 161 ng??i Hoa.

N?m 1905, khnh thnh ga Vinh, t? ?, ng??i Ngh? c ???ng xe l?a thng th??ng v?i H N?i [n?m 1928 ???ng s?t ?i t?i ?ng H; 1936 th thng ton qu?c]. N?m 1920, Vinh c sn bay v vo ngy 25-4-1933 c t?i 21 chi?c my bay cng h? xu?ng sn bay Tr??ng Thi.

Vinh c?a tr??c 1945 l m?t trung tm cng nghi?p v?i Dim B?n Th?y, ?i?n Vinh, G? Vinh, Th?t H?p Lapique, Xe L?a Tr??ng Thi S?n l??ng ?i?n m Vinh tiu th? n?m 1936 l?n g?p ?i ? N?ng, g?p 5 l?n Quy Nh?n, g?p 10 l?n H?i An v g?p 6 l?n Lo. In ?n c?ng pht tri?n t?i m?c, c? T?n ? Nguy?n Kh?c Hi?u, ??nh k?, m b?n th?o vo Vinh in ? nh in t? V??ng ?nh Chu.

Khng ch? c cc c? s? kinh t?, xt th?y x? Ngh? l ??t h?c, n?m 1920, m?t n?m sau khi tr??ng thi H??ng ?ng c?a, Ton quy?n Php cho l?p Tr??ng Qu?c H?c Vinh. ? Vinh lc ?y c c? nh th??ng cho ng??i u c c? nh th??ng cho ng??i b?n x?, c ta n dn s?, v?n ha, bng ? ??u pht tri?n

N?m 1940, Vinh c 20.000 dn, th c 481 ng??i u, 38 ng??i ?n, hng ngn ng??i Hoa [Dn s? Vinh hi?n g?p 17 l?n nh?ng h?u nh? khng c ngo?i ki?u ??nh c?; trong 31.000 dn ngo?i (t?nh) ki?u, dn H T?nh chi?m 76,41%]. Tr??c n?m 1945, Vinh c 235 cng s?, 324 to nh cao t?ng, 1.263 bi?t th? c?a th? dn. T?t c? ??u ???c xy d?ng theo ki?n trc Php v Chu u [?y l s? li?u chnh xc ???c Vi?t Minh th?ng k ?? lm nhi?m v? tiu th? khng chi?n ??u n?m 1947].

N?m 1947, ga Vinh, h? th?ng ???ng s?t, k? c? c?u Yn Xun b? ph h?y nh?m tiu th? khng chi?n [??n 1964 m?i khi ph?c ???c]. Cc cng trnh ??p nh?t ? Vinh ??u b? ph h?y.

Sng 16-10-2022, t?i C Ph 175 Ty S?n, H N?i, sau khi nghe nh nghin c?u Ph?m Xun C?n thuy?t trnh, Trung t??ng Nguy?n Qu?c Th??c, ng??i ? t?ng h?c tr??ng Ty ? Vinh, ni: 50 b?c ?nh c?a nhm Vinh X?a tri?n lm nh?c l?i nh?ng k ?c c?a ti ? Vinh. Ngy x?a Vinh ??p th?t, nh?ng ? l ci ??p c?a th?c dn Php. Chng ta ?ang xy d?ng l?i ?ng hong h?n, to ??p h?n.

Khng ph?i t?t c? s? ph?n vinh ?y l c?a th?c dn. Mi tr??ng t? do kinh doanh ? Vinh ? gip r?t nhi?u ng??i Vi?t thnh ??t trn r?t nhi?u l?nh v?c, vo n?m 1925, m?t ng??i Vi?t, ng Ph?m V?n Phi ? c 43 t cc lo?i, kinh doanh trong l?nh v?c v?n t?i.

Vinh cn c r?t nhi?u ??n th?, cha chi?n, mi?u m?o c?a ng??i Vi?t nh? : V Mi?u, V?n Mi?u, nh th? C?u R?m, cha Di?c, cha C?n Linh, cha T?p Phc, Thnh C? Vinh Nh?ng nay ch? cn V Mi?u, ??n H?ng S?n, cha Di?c C? ch? cn ph? tch c?a tam quan; V?n Mi?u Vinh ch? cn m?y v ko lm kho c?a cng ty In. Thnh C? cn 3 c?a chnh. Nhi?u cng trnh nh? cha T?p Phc m?i b? ??p ph cu?i n?m 1970

Sau s? ki?n Lan t?a Vinh x?a – H N?i 2022, Nguyn B? tr??ng B? V?n ha Thng tin L Don H?p vi?t trn trang Facebook c?a ng: Tr??c 1945, n?n bo ch Vinh pht tri?n m?nh v?i 17 t? bo, 2 T?p ch c?a Ng??i Vi?t, Ng??i Hoa v Ng??i Php ho?t ??ng r?t chuyn nghi?p v si ??ng. Vinh l m?t thnh ph? ?a s?c mu v?n ho. Ti cmt bn d??i, Ngy nay, n?u xt theo cc tiu chu?n bo ch, Vinh khng c t? bo no.

Ngh? An l qu h??ng c?a nh?ng ng??i C?ng s?n. Khng c g qu h?n ??c l?p, t? do. B?o l?c cch m?ng ? t?p h?p ???c nh?ng ng??i dn Vi?t Nam nn nng ginh ??c l?p. Nh?ng, chnh con ???ng b?o l?c l?i l con ???ng di nh?t, lu nh?t. Ti?n trnh ?i t?i ??c l?p, th?ng nh?t ?y m?t t?i 30 n?m v thm 15 n?m chi?n tranh Bin gi?i.

N??c ??c l?p m dn khng c t? do h?nh phc, ??c l?p ?y c?ng khng c ngh?a, cng ??c Tm D?u Vinh X?a cng nh? tuyn b? ny c?a Ch? t?ch H? Ch Minh. Nh? s? ph?n nghi?t ng sau Cch m?ng c?a Tr?nh V?n Ng?n, m?t doanh nhn ho hoa v giu c nh?t nh ? Vinh th?i thu?c Php.

Tm D?u Vinh X?a l m?t cu?n sch kh?o c?u thu?n ty khoa h?c. Trong r?t nhi?u c?ng ??ng m?ng, c?ng ??ng Vinh X?a v?i ng??i d?n d?t l nh nghin c?u Ph?m Xun C?n, ? lm ???c nhi?u vi?c v cng gi tr?. Tm D?u Vinh X?a khng ph?i l l?ch s? ??ng b?, nhn dn thnh ph? Vinh. Nh?ng ??c Tm D?u Vinh X?a khng ch? hi?u h?n l?ch s? ??ng b?, nhn dn thnh ph? Vinh m cn hi?u ??y ?? h?n m?t ch?ng ???ng l?ch s? m dn t?c ny n?m tr?i.

PS: Cc b?n tm sch xin lin h? tr?c ti?p tc gi? Ph?m Xun C?n v nhm VINH X?A…










Ngu?n: FB Huy ??c

Comments are closed.