Đối thoại giữa hai tấm hình

Hà Sĩ Phu

Bạn hỏi: Tại sao tại nhà Hà Sĩ Phu, dưới chân dung nhà ái quốc Phan Châu Trinh lại treo bức tranh lớn “Thảo luận về Thần khúc với Dante” của ba nghệ sĩ Trung Quốc Đái Dô Đô, Lý Thiết Tử và Trương An (Dai Dudu, Li Tiezi và Zhang An)?

Đấy là cuộc đối thoại giữa tiếng nói của người Trung Quốc và lời đáp trả của nhà Cách mạng kiệt xuất của Việt Nam Phan Châu Trinh. Tấm hình do ba nghệ sĩ người Trung Quốc, tưởng tượng có sự họp mặt của những người nổi tiếng của toàn nhân loại, từ cổ đại đến ngày nay, trong đó người Trung Quốc khá nhiều, còn Việt Nam không có ai. Người Trung Quốc coi Việt Nam là “một quận huyện lạc hậu và tráo trở, cần dạy cho chúng một bài học”, không có ai xứng đáng để nhân loại phải nhớ!

Nhưng người Việt Nam dạy cho họ biết rằng: Việt Nam có một nhà Cách mạng kiệt xuất PHAN CHÂU TRINH đã khai trí cho cả nhân loại biết hai điều hệ trọng:

* Một là, sở dĩ có chế độ Thực dân vì giữa các dân tộc còn chênh lệch về TẦM VĂN MINH. Các dân tộc thuộc địa lạc hậu phải khôn ngoan để nâng tầm văn minh của mình thì rồi sẽ có độc lập. Cách tốt nhất để nâng tầm văn minh là lợi dụng ngay sự văn minh của nước đang cai trị mình, chứ vội vàng mượn sức người khác để lật đổ ngay kẻ thống trị thì chỉ là mua lấy kẻ thống trị khác mà thôi. (Thực tiễn Việt Nam và các nước thuộc địa trên toàn thế giới đã chứng minh cho luận điểm khoa học này).

* Hai là đất nước muốn Tự do – Hạnh phúc thì phải có Dân chủ. Muốn Dân chủ thì phải chấp nhận những ý kiến đối lập giữa TẢ và HỮU. Chỉ có một phía thì sẽ rất dễ thành Độc tài và không tự sửa được sai lầm của mình. Đối lập không phải là thù địch, mà chính là nhu cầu, là ân nhân giúp nhau hoàn thiện! Bản thân Phan Châu Trinh đã cố gắng tạo sự liên kết và hợp tác giữa cánh TẢ và cánh HỮU nhưng không thành, khi dân trí và ý thức xã hội còn thấp thì tâm l‎ý nghi kị và hiếu thắng còn nặng lắm.

Hai ý tưởng cơ bản ấy của Phan Châu Trinh đáng để dạy không chỉ cho dân Việt Nam, mà dạy cho cả nước Trung Hoa và cho nhiều nước sau này nữa.

Cuộc đối thoại giữa hai tấm hình trong nhà Hà Sĩ Phu là như vậy!

H.S.P. (10/4/2023)