Nguyễn Hồng Lam
Nhân sinh tự cổ thùy vô tử
Lưu thủ đan tâm chiếu hãn thanh
(Văn Thiên Tường)
Đức Thượng công Tả quân Lê Văn Duyệt mất vào đêm 30 tháng 7 năm Nhâm Thìn (tức 28/8/1832 dương lịch). Lễ giỗ của Đức Tả quân sẽ diễn ra vào đúng ngày này theo nghi thức tế lễ Tiểu cung đình triều Nguyễn. Với người dân Sài Gòn – Gia Định, suốt 194 năm qua, đây vẫn là một trong những đại lễ – dịp tưởng nhớ một bậc Thượng đẳng Thần. Trong nghi thức tế lễ có hát bội (thường là các vở tuồng cổ đề cao trung nghĩa như San Hậu, Phụng Nghi Đình…), thu hút đông đảo người dân đến dâng hương.
Lễ giỗ Đức Tả quân diễn ra trong 3 ngày 30 tháng 7 và 1, 2 tháng 8 Âm lịch:
– Ngày 30/7 Âm lịch: Lễ Tiên thường (nghi lễ xây chầu – đại bội…). Năm nay do tháng 7 Âm lịch chỉ có 29 ngày nên lễ Tiên thường chuyển sang 29/7 Âm lịch (nhằm ngày 10/9/2026).
– Ngày mùng 1/8 Âm lịch (11/9/2026): Lễ Chánh giỗ (ngày giỗ chính).
– Ngày mùng 2/8 Âm lịch (12/9/2026): Lễ Hậu thường.
Sáng nay 10/9/2026, rất đông lãnh đạo các cơ quan ban ngành Trung ương, TP Hồ Chí Minh đã đến dự, gửi hương, hoa, lễ phẩm tưởng nhớ Đức Tả quân. Hơn 70 đình thần quanh khu vực TP Hồ Chí Minh cũng dâng lễ phẩm về cúng lễ, kính Đức Tả quân như “Thành Hoàng” đức vọng nhất của một dải làng mạc, hương ấp phương Nam từ Bà Rịa đến Hà Tiên. Nhiều lãnh đạo đương nhiệm và qua các thời kỳ của các cơ quan ban ngành đoàn thể của TP Hồ Chí Minh, trong đó đoàn phường Sài Gòn do ông Bùi Xuân Cường, nguyên Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, Bí thư Phường dẫn đầu, đã nghiêm trang đến dự lễ giỗ tại Lăng Ông Bà Chiểu, thể hiện sự tôn kính và tri ân sâu sắc đối với những công lao to lớn của Đức Thượng công trong lịch sử mở cõi, trấn giữ và xây dựng vùng đất Nam Bộ. Cụ Nguyễn Đình Tư, nhà viết sử đại lão thành 106 tuổi cũng khăn đóng áo lương đích thân cùng rất đông người dân đến Lăng thắp hương chiêm bái…
Bức tượng Đức Tả quân Lê Văn Duyệt đặt trong Lăng Ông Bà Chiểu được đúc bằng đồng, cao 2,7m, nặng 2,8 tấn, do điêu khắc gia Phạm Văn Hạng thực hiện. Tượng mô tả ông theo đúng chân dung Lê Văn Duyệt được vẽ trên tờ giấy bạc của miền Nam trước 1975. Trong đó, Đức Tả quân là người có khuôn mặt sáng, nhân từ, cái nhìn cương quyết, thấu thị. Thanh gươm đặt ngang trước bụng giới thiệu ông là một võ tướng, sự nghiệp gắn với những võ công hiển hách.
Sinh thời, dù thân hình mảnh khảnh, mày râu nhẵn nhụi, có phần ẻo lả, giọng nói không mang âm hùm khí hổ, Lê Văn Duyệt vẫn đã sớm bộc lộ hùng tâm tráng chí. Ở tuổi 15, ông từng tuyên bố: “Sinh ở đời loạn, không dựng cờ đánh trống đại tướng, chép công danh vào sử sách không phải là bậc trượng phu!”.
Với tư cách là Tổng trấn Gia Định thành dưới triều nhà Nguyễn, Lê Văn Duyệt đã có công lớn trong việc ổn định an ninh chính trị, củng cố biên cương, khai hoang lập ấp, đào kênh, thúc đẩy giao thương kinh tế giúp vùng đất phương Nam trở thành một trung tâm phồn thịnh.
Ông là vị quan thanh liêm, chính trực, hết lòng vì dân vì nước; nhất tâm bảo vệ quyền lợi của người dân cần lao, người cô thân, yếu thế. Ông cương quyết trừng phạt hà khắc những kẻ lạm quyền, đục khoét, bách hại nhân dân nhưng lại khoan dung rộng lượng với kẻ lầm đường lạc lối; nhân từ và hào sảng cứu giúp bách tính lầm than; bao bọc nạn dân, kẻ tật nguyền không nơi nương tựa… Hùng tâm của ông có sức mạnh thu phục lòng người nhưng chính sách của ông cũng thành gai trong mắt nhiều kẻ quyền thế bại hoại, nhất là với những kẻ mang nặng dã tâm, ngay cả thuở sinh tiền tại thế lẫn hàng trăm năm hậu thế.
Ông mất đã gần hai thế kỷ, lòng dân vẫn công tâm bái vọng, tôn thờ. Lãnh đạo Đảng, chính quyền TP Hồ Chí Minh đã thấu hiểu và tiếp nối lòng dân, năm nào cũng thay mặt và cùng nhân dân thành kính thắp hương dâng lễ, thể hiện sự tôn kính sâu sắc đối với một nhân vật lịch sử mang tính biểu tượng của đạo đức công bộc và lòng yêu nước.
Người ta tự cổ ai không chết
Lưu dấu lòng trung với sử xanh!
Những cơn gió độc “tủng tủng tranh tranh” mang lời gào thét từ phía ngu muội và vô ơn chỉ có thể làm vẩn đục đôi chút không khí mùa thu, nhưng không sao có thể xô đổ nỗi một tượng đài lịch sử trong lòng dân đã tạc!
