V?n h?c mi?n Nam 54-75 (542): Nguy?n Hi?n Lê (k? 9)

B?y ngy trong ??ng Thp M??i

Ch??ng IX
M?T MI?N PHONG PH

Mi?n ??c Vng.

Hai th?i ??i.

R?t m?i m r?t c?.

Nh?ng v? c??p tru ? m?t n?i bin c??ng.

Tinh th?n i qu?c.

Cc “ng ??o”.

Sng hm sau, chng ti theo r?ch ??c Vng th??ng ?i vo ch? Tn Th?nh. R?ch r?ng ch?ng n?m ch?c th??c, u?n khc gi?a nh?ng r?ng sao v v??n xoi. Sao cao vt v th?ng t?p, t?a nh?ng cy so c p nn l trn ng?n. Xoi m?c st m n??c, tri r? xu?ng, chi cht v m?m m?m, lm chng ti mu?n v?i tay ln vu?t nh?. Nh c?a s?ch s?, c v??n tr?ng mai ho?c cc.

Cnh hoa b?ng l?ng m?ng v nh? nh? l?a, ph?n ph?t tm, l? t? bay trong gi, t? t? h? trn m?t n??c trong veo v l? ??. Th?c khng khc c?nh ?o Nguyn.

V?a ?i ti v?a ni:

– Ti ? ? ???c mi?n ny t lu. Dn tnh ?n h?u, r?t m?n ng??i ph??ng xa m ??i s?ng th an nhn, khc h?n thnh th?.

?y c?ng th??c c?nh ??ng Thp m r?t phong ph. C? vi tr?m th??c l?i c m?t ngi nh g?ch v nh?ng nh sn vch vn coi t?m th??ng v?y m m?i n?m gp c?ng ???c vi ba ngn gi? la, gi ba b?n ngn ??ng, h?n l??ng m?t cng ch?c cao c?p. Mi?n ny nh? v?y, th kh?p cnh ??ng Thp ??u c th? nh? v?y, ??t hoang cn nhi?u m dn t?c ta c? chen chc nhau trong mi?n h? du sng H?ng, th?c kh? qu.

– Ai mu?n chen chc ngoi ?? T?i s? di dn ch?a ???c t? ch?c.

– C?ng c l?. Nh?ng c s?ng chung v?i nng dn B?c Vi?t m?i th?y h? quy?n luy?n lu? tre c?a h? ra sao.

Hai n?m tr??c, ti d?t su ng??i b con ? B?c vo ?y. H? ngho, ti mu?n gip h? lm ?n, xu?t ti?n xe cho h? ?i r?i g?i g?m h? v?i m?t ng ch? ?i?n ? ?y ?? h? lm ru?ng.

Ti d?n h? ?i coi lng xm, ch? nh?ng cnh ??ng bt ngt, nh?ng ??ng la cht vt cho h? th?y. H? ??u tr?m tr? khen: “Ch! Ru?ng th?t l th?ng cnh c bay! Qu? l la ch?t thnh ni”.

Ti l?i d?t h? th?m nh?ng gia ?nh ngho nh?t ? ?y: b?a ?n lun lun c c c?m v c; qu?n o c vi ba b? b?ng hng. H? nh?n r?ng dn mi?n ny t khi bi?t ?i v rt, t l?m. V?y m trong s? su ng??i ch? c m?i m?t ng??i ch?u ? h?n trong ny, nay s?p thnh m?t th??ng gia nh?, cn n?m ng??i kia ?i lm m??n m?t hai n?m, d? ???c t ti?n r?i v? B?c th?m b con, ?nh cha, lu? tre, c?ng xm v khng v n?a, ch?u c?nh ?n khoai tr? c?m v b?n o ??p quanh n?m. H? n?ng lng v?i c? h??ng qu. Lm sao thay ??i ???c tinh th?n ? nh??

    

Chng ti b??c d??i m?t ci c?ng g? ph? ??y hoa tm. Ti b?o anh Bnh:

– Chng ta vo th?m m?t ti?u ?i?n ch? ? ?y. C? l m?t ng??i h?c r?ng v t?ng tr?i, ?a nhn h?n ?a ti?n, thch hoa ngang v?i thch sch.

Qua m?t ???ng lt g?ch, m?t khu v??n tr?ng ??y nh?ng ch?u ki?ng tr?ng lan, hu?, cc, h?ng, ti b??c ln m?t nh sn.

Ch? nhn kho?ng l?c tu?n m cn trng ki?n, ni?m n? ti?p chng ti ? ngay bn g?c mai.

C? pha tr m?i chng ti u?ng r?i h?i anh Bnh v? tnh hnh ngoi B?c. Chng ti bn v? v?n th?, sau cng ko cu chuy?n v? ??ng Thp. Ti h?i c?:

– C? ? ?y l?p nghi?p ? lu ch?a?

– G?n ba ch?c n?m r?i. Khi m?i ??n mi?n ny cn hoang vu, ?ng l n?i “kh? ho c gy”. Ba b?n tr?m th??c m?i g?p c?n nh l, chung quanh lau s?y um tm.

H?i ?y dn c? nhn nh l?m. Pht vi cng ??t ? sau nh, s? m?t vi gi? la l c d? la ?n su?t n?m. C nhi?u t?i n?i con nt c?m m?t cy ?inh ba nh? ?i ?m m?t lc v? c?ng ???c m?t xu c; ?n b ng?i r?a chn, th?y c l?i ngang, th??ng c?m dao chn ???c nh?ng con c lc l?n b?ng b?p chu?i. Mu?n ??i th?c ?n, ra ??ng b?t c, b?t trch, v l??m ra. Rau th c bng sng m?c kh?p n?i. C?i th c tre, s?y v trm l?t.

Anh Bnh h?i:

– Th?a c?, trm l?t l g?

– ?i ngoi ??ng ng??i ta th??ng th?y nh?ng khc cy trm v?n v?o vi lu d??i ??t g?n thnh than. C ng??i b?o cnh ??ng Thp ny h?i x?a l r?ng trm. Sau tr?n l?t n?m 1904, trm tr?c g?c b? vi xu?ng m?t l?p ph sa. Gi? thuy?t ? ch?a ?ng tin v l? g ch?a ??y m??i n?m sau, khi ti t?i ?y, nh?ng g?c trm ?y g?n thnh than r?i.

V?y v?n ?? ?n u?ng, c?i l?a, kh?i ph?i gi?i quy?t. Cn v?n ?? qu?n o? X? ny khng c ma rt. Kh h?u r?t d? ch?u, ti ? c cu v?nh:

M?t ngy ?? c? b?n ma:

Sng xun, tr?a h?, ?m l thu ?ng.

Hn th? bi?u th??ng ch? t? 25 ??n 30 ??, nn m?i n?m m?i ng??i ch? c?n hai b? qu?n o. ?ng m?t khung v?i, mua t t? ? Ch? Th? v? d?t trong m?t thng d? ?? b?n cho c? gia ?nh.

???ng giao thng khng ti?n l?i, ?i ?u c?ng ph?i dng ghe; qua Long Xuyn th m?t m?t ngy, ln Gia ??nh th m?t m?t tu?n, nn t ai ra kh?i lng. V?t d?c do ? b?t ?i, c? t?c b?o t?n ???c ??.

??i nhn qu. Su?t ngy cc ng gi ng?i nhai tr?u ho?c d?o xm ni chuy?n c? kim, ?i n?m ba n??c c?; cn thanh nin nam n? th ??c sch, quay t?, cu c, b?y chim ho?c t?p lm bnh tri.

Nh khng c hng ro m c?a ?m ngy ??u b? ng?. ??i Nghiu, Thu?n t? trong s? Tu ch?c c?ng ch? nh? v?y. ? l th?i dn c? th?a, ??t ?ai nhi?u, m?u sinh d? dng m con ng??i thu?n phc.

T? sau ??i chi?n 1, m?t s? ng??i n?p ??n xin kh?n ??t, m?i kho?nh hng ngn cng. Ch? ?? ??i t? b?n b?t ??u len l?i vo. Khng ??y m??i n?m sau, nh g?ch n?n ?c n?i ti?p nhau m?c ln, t nhi?u ?ng khi lm ??c m?t kho?ng tr?i, ti?ng my xay la vang ln cng v?i ca n trong kinh v ??ng th?i bn c?nh nh?ng l?m la ?? s?, nh tranh vch l xu?t hi?n, ch?t h?p, t?i t?m. Sng v?n minh c?ng t? Si Gn, Long Xuyn t?i Ch? Kinh, Ch? Th?, qua con sng Ti?n Giang v trn vo ?y; thi?u n? b? nh?ng hng Tn Chu ?en m b?n, b?n nh?ng hng Bombay s?c s? m m?ng dnh; cc c?u th ?ua nhau m?c ?? Ty, ht thu?c Ty, u?ng r??u Ty, x x? ti?ng Ty. H?t th?y ??u c v? v?i vng v m?t s? ng??i b? lng ln Si Gn. Ng??i ta b?t ??u th?y ngy ng?n m cng vi?c th nhi?u.

Nh?ng n?m 1928-1929, la ???c gi, ghe hng ng??c xui trn r?ch ny su?t ngy, bn ?? ??, t? ph?n son t?i c v?t, t? my may t?i my ht. Nh?ng bi v?ng c? v?ng v?ng t? m?t n??c ??a ln, khng pht no ng?t v trong m??i nh th b?n nh c ti?ng lch cch ??p my Singer. Qu? l m?t th?i c?c th?nh.

Th?nh khng bao lu th kinh t? kh?ng ho?ng. L?p sng kinh t? c?ng t? ph??ng Ty trn qua, ?nh ??m bi?t bao nhiu s?n nghi?p! Ch? ?i?n no c?ng nh?n m?t, cng nhi?u ru?ng cng lo, cng lm ru?ng cng l?. La t? m?t ??ng m?t gia xu?ng cn 8 c?c, ng??i ta ch r?, khng bn, t thng sau cn 7 c?c, 5 c?c; cu?i cng ch? cn 2-3 c?c. Gi la nh? v?y nn l??ng bc s?, k? s? m?i v lm ch? ???c n?m ch?c ??ng. C ng??i ? tro phng:

La bn hai ho dn m?u mo,

Quan ?n n?m ch?c v? ng?y la.

Nh c?a th trng l?, ?? ??c th ton l b?o v?t: t? th? kh?m xa c?, bn gh? b?ng nu 2, nh?ng trong nh?ng b? chn Giang Ty r?t c? ho?c Limoges r?t m?i, khch ch? th?y m?t th? “n??c tr?ng” t?c l n??c ?un si. Khng m?t ?i?n ch? no dm u?ng Trung Qu?c k ch??ng, Martel, Cognac, cn thu?c ht th khng ai th?y Camel, Lucky n?a, m ton th? thu?c tr?ng ngay ngoi bi, y nh? ru b?p v?y, th?c ?ng v?i hai cu:

?n nh? ?om ?m, thu?c nh? lng,

Khch t?i pha tr, th?y n??c trong.

Ch?a bao gi? ng??i ta ngho t?i m?c ?.

T?i ?i?n ch? c?ng ph?i b?n o v; xe h?i v tu thu? ??u cho n?m ?, ?i ?u th cu?c b? ho?c b?i xu?ng:

L?c so?n t?i r?i, ch?m v?i tm,

Ca n st ?, ngu?y cho tay.

M?t vi ng??i th?y gia s?n s?p b? t?ch bin, m??n dng n??c ho?c vin ??n ?? k?t li?u n?i kh?. Ti c lm m?t bi th? v?nh th?i ?y, nay ch? cn nh? hai cu:

Ti?ng sng h?i ??ng n? b?p b?p,

C?t c?u Bnh L?i nh?y ?ng ?ng.

– Th?a c?, lc ?y ch?c c? khng ph?i lo l?ng g nn m?i c gi?ng th? nh? v?y ???c.

– Ph?i, ti nh? tri tc, khng mu?n m? mang l?n, nn ch?u t ?nh h??ng c?a kinh t? kh?ng ho?ng v trong lng ny ch? c m?t mnh ti l ti?p t?c cho con h?c ? n??c ngoi ???c.

C?ng v cu?c kh?ng ho?ng ?y m s? khai ph mi?n ny m?i ng?ng l?i, n?u khng ch?c ? t?n pht mau l?m. Con ???ng xe h?i t? Cao Lnh ln H?ng Ng? m?i ??p ph?i b? d?. Dn ngho th nh n??c t?t ph?i ngho.

– Th?a c?, hi?n nay cnh ??ng ny khai ph vo su bao nhiu r?i?

– Trung bnh ???c m??i cy s?. N?u s? Thu? l?i ?o m?t con kinh t? Gy ln Ci Ci nh? d? ??nh th ch? trong n?m n?m, mi?n ny thnh ru?ng h?t.

H?u chuy?n c? m?t lc, chng ti xin co t?, ?i v? pha ch? Tn Th?nh ?? lm cng vi?c s?. Cng ?i, cng vo su, r?ch cng nh?, cng u?n khc, nh c?a cng ?ng ?c.

G?p nh?ng gi bi tc m ??i nn Ty, anh Bnh th?y l? m?t l?m, ch?m ch nhn. Ti b?o:

– C ng??i cn m?c m?t chi?c o di ta, m?t chi?c qu?n Ty, ??u ??i kh?n ?ng m chn ?i giy ban. Trng cch ?n m?c ?, ta hi?u ???c t nhi?u tnh tnh phi c? ? trong ny. H? n?a theo m?i, n?a theo c?; m?i th r?t m?i m c? th c?ng r?t c?.

M?t nh nho ? ?y, m c?ng l m?t nh cch m?ng, cho con qua h?c bn Php h?c tm, chn n?m tr?i, ??u k? s?, v? n??c g?p lc kinh t? kh?ng ho?ng, khng c vi?c lm. Ght s? ng?i khng, ng ta b?t c?u k? s? ph?i ?i ?u?i b v c?u khng dm tri l?i cha, ph?i ??i ci nn l, b?n b? ?? ?en, c?m ci roi ch?y theo ?n b. Vi?c ? ? ngoi B?c, ngay trong nh?ng gia ?nh r?t c?, c?ng khng khi no x?y ra. Trong nh?ng nh nh? v?y, gia hu?n r?t nghim m ch? Hn r?t ???c tr?ng d?ng. Ti ???c bi?t m?t ng huy?n ph?i n?m s?p ch?u ?n c?a cha, v m?t ng h??ng c? n? mu?n cho con l m?t c?u t Ty, h?c thm ch? Hn ?? ??c ???c b? ?m B?ng c?a L??ng Kh?i Siu.

– Th? th ch?c Ty h?c b? khinh r?.

– Khng. C?ng v?n tr?ng, song nh?ng gia ?nh c? cho con ci h?c Ty ch? ?? ki?m l?i v danh, cn Nho h?c m?i ?o luy?n ???c nhn cch.

Cnh ??ng Thp M??i m?i n?m ng?p b?n n?m thng, nui tru b r?t b?t ti?n. Dn cc mi?n Tn Ph, Tn Th?nh, An Phong ph?i mua tru ? Cao Min r?i la v?. Cch ?y n?a th? k?, tr?t t? khng ???c hon ton, ??n bt ? xa, t?i Ch? M?i ho?c Long Xuyn, lnh trng t khi m?o hi?m qua con sng Ti?n Giang, nn c? d?i ??t t? H?ng Ng? t?i Cao Lnh s?ng d??i m?t ch? ?? g?n nh? phong ki?n v ch? nh?ng v? h?o hn m?i dm lm ngh? bun tru.

Ni l bun ch? k th?c l c??p. Ng??i ta d?t m??i tn gia nhn, b?ng qua ??ng, ln t?n Svay Ring, gi?a ?m vo sc Th? 3, ??t vi c?n nh l cho dn chng trong xm l?i ? d?p l?a, r?i th?a c? la t?ng ?n tru ?i. T?t nhin l ng??i Th? ?u?i theo v hai bn k?ch chi?n ? trong ??ng. C khi ?n tru la v? hai, ba l?n, v mnh xu?ng c??p tru c?a Th? th Th? xu?ng c??p tru c?a mnh.

Cc ng gi b c? cn k? nhi?u chuy?n ?? mu rng r?n ? n?i bin c??ng ny. Ng??i c?m ??u cc ??ng c??p ??u v ngh? cao c??ng v c lng ngh?a hi?p: ch? c??p c?a Th?, khng h? c??p c?a ng??i mnh bao gi?; ??i v?i b?n ?n em tuy nghim kh?c, song c?ng thn m?t, t?n tm chia c?m s? o v?i h?, x? thn c?u h? lc lm nguy.

Tru la v? ???c r?i h? d?t ?i bn t?i nh?ng n?i khc nhau nh? Long Xuyn, C?n Th? Ch? hai, ba thng m?t chuy?n c?ng ?? cho c? b?n s?ng phong l?u.

Ngh? ? ngy nay khng cn n?a v ng??i ta ph?i gi?i ngh?, ho?c lm ru?ng ho?c ?i n?i khc bun tru m?t cch l??ng thi?n.

N?m 1938, ti cn g?p m?t c? gi h?i nh? lm ??u ??ng c??p tru. C? l con m?t v? cai t?ng m cai t?ng h?i cu?i th? k? tr??c nh? m?t v? vua nh? trong vng, h?ng hch v cng, c quy?n sinh st ??i v?i dn, khng khc chi lnh cha th?i phong ki?n. C? thng ch? Nho, gi?i v nh?t vng v gan d? khng ai b, c trn hai ch?c b? h? c? Vi?t l?n Th?. C? thch m?o hi?m nn l?a ngh? nguy nan ?, ???c ti?n th??ng gip ?? b con ngho kh?. Trong nh c? h?i x?a ngy no c?ng c ti?c tng, khch kh?a ra vo r?t ?ng v th??ng ??u g??m, ??u cn v?i nhau d??i bng xoi, trong nh?ng ?m tr?ng.

    

Khng hi?u c ph?i do ?nh h??ng cu?c kh?i nh?a c?a Thin h? D??ng khng m t? H?ng Ng? t?i Cao Lnh, lng no c?ng c vi ba nh i qu?c. Khi ch? ?? thu?c ??a ? v?ng vng r?i, nhi?u ng??i cn tnh xu?t d??ng m?u ?? ??i s?, khng ???c th ?n nh?n ? nh d?y con, lin l?c v?i ??ng ch.

Chng ti vo th?m m?t ng H??ng c? c tm huy?t, trong m?t ngi nh ngi r?ng c?t d??i tn sao v mi. Khi hay tin anh Bnh m?i ? B?c vo, ng h?i th?m v? c? D??ng B Tr?c v ni:

– H?i c? C? D??ng b? c??ng bch l?u tr ? Long Xuyn, ti th??ng l?i th?m c?, tr?ng c? nh? th?y h?c. C? ? nh ng N?m Khch ? Ci S?n, d?y ch? Nho v h?c ti?ng Php.

Trong ??ng ?ng Kinh Ngh?a Th?c cn hai c? n?a b? c??ng bch l?u tr ? Nam l c? Hu?n Quy?n ? B?n Tre v c? C? V ? Sa ?c. Hai th?y ???c bi?t hai c? ch??

Ti ?p:

– C? C? th?t l ng??i kh?ng khi. Ng??i ta k? chuy?n c l?n vin chnh tham bi?n Sa ?c m?i c? ra to b? 4, h?i c? c mu?n kh?n ru?ng khng, nh n??c s? cho c? m?t khu ??t. C? ?p khng. L?n khc l?i m?i ln, ng? mu?n tr? c?p c? m?i thng 10 ? 5. C? c?ng t? ch?i.

V s? t? ch?i ?y m?i c giai tho?i sau ny:

M?t l?n c? b? m?t ch lnh g?i l?i xt gi?y thu? thn. C? b?o:

– Ch v? ni v?i chnh tham bi?n ?ng cho ti. Nh n??c m?y n?m nay thi?u ti m?y tr?m b?c r?i.

c? mu?n ni Nh n??c bi?u c? m?i thng 10 ?, c? khng l?y th ??ng nn b?t c? ?ng thu? thn n?a. Ch lnh ng? ngc khng hi?u g c?, nh?ng th?y c? ?n ni ngang tng qu, lm thinh. C l? kh?p n??c, ch? c c? kh?i ?ng thu? thn, m?c d khng ???c mi?n.

– Ngang tng th qu? th?t ngang tng. Coi ci t??ng c?a c? c?ng bi?t ngay. N?m ngoi ti g?p c?, ? b?y ch?c tu?i m v?n cn qu?c th??c, m?t x??ng, m?t sng. Hai ci ??c s?c nh?t trong con ng??i c? l gi?ng ni v ci l?ng.

Gi?ng c? sang s?ng, vang m ?m cn l?ng c? th nh? m?t cy c?t. C? khng bao gi? khm l?ng v v?n t? khoe v?i ng??i thn:

– Chnh ci l?ng ti n khng cong ???c nn ti m?i b? Hong Cao Kh?i n sai lnh qu?t ti th ti ch?i l?i n, r?i n c?ng ch?ng lm cc g ti ???c.

M?t nh nho mi?n ny th??ng giao thi?p v?i c?. C? c lm bi th? v nh nho ? ho? l?i. ?? ti ??c cho hai th?y nghe.

– D?, xin ng cho bi?t:

– Bi c? C? nh? v?y:

Ngao ngn lng ti t?i l?i mai.

Lng ti, ti bi?t gi?i cng ai?

Ngn n?m c? qu?c h?n ch?a t?nh,

Hai ch? ??ng tm nt c?ng sai!

Mi l? chp th? ph?i tr??c m?t,

Coi ti?n nh? m?ng, b? ngoi tai.

Thi thi, bi?t ni chi cho h?t!

Cng ni cng thm n?i th? di.

V bi ho? l?i:

Kh phch th??ng nh? bu?i s?m mai,

???ng v?n minh ?, h?p chi ai?

??p vng t? ??t chn cho v?ng,

V? m?t giang san, bt dm sai?

C?p b?t tay khng ??ng ni khoc,

R?n theo tn ?u?c c?ng cng tai.

Anh em gi? l?y ni?m ha h?o,

Ni gi?ng v? sau phc l?c di.

??c bi trn, ta th?y g?n b?y ch?c tu?i m c? C? cn h?ng hi l?m. Th? c? bi?u l? r tm h?n c?a c?, khng ti hoa nh?ng kh?ng khi.

ng h??ng c? gi? chng ti l?i dng c?m, chng ti t? ch?i v m?c vi?c s?. ng sai gia nhn ??a chng ti vo ?nh lng Tn Th?nh gi?i thi?u chng ti v?i ng??i gi? ?nh ?? ???c coi b? x??ng c ?ao di trn th??c r??i m dn lng b?t ???c m?y ch?c n?m v? tr??c. H?i ?y nh?ng con c bi?n th??ng ng??c dng Ti?n Giang l?c vo ?y.

    

? ?nh ra, ti t?t vo th?m thnh th?t Cao ?i ?? anh Bnh bi?t m?t tn gio m?i ch?a lan ra B?c. Ti gi?ng cho anh ?y nghe:

– ??o Cao ?i m?i l?p m??i m?y n?m nay, th? g?n ?? cc gio ch?: Kh?ng, Lo, Ph?t, Gi-su v c? nh?ng thi nhn, v?n s? c lng trong s?ch, th??ng ng??i, nh?: Lon Tolstoi, Victor Hugo, c? L B?ch n?a v L B?ch ???c ng??i ??i coi l m?t v? tin ging phm.

Tn gio ? t? ch?c ?ng hong, bnh tr??ng kh nhanh, t?nh no c?ng l?p thnh th?t; to thnh ? Ty Ninh. Nh?ng ngy l?, tn ?? b?n ?? tr?ng, an chay, t?ng kinh theo m?t ?i?u ??u ??u, khng tr?m, b?ng, c? hai ti?ng l?i ng?t l?i.

Vo thnh th?t, chng ti ?? ngay ??n hnh m?t con m?t l?n treo ? trn bn th?. ?? th? c?ng nh? trong m?i cc ?nh, cha, nh?ng ch? ??ng ng?i cho tn ?? th phn bi?t bn nam v bn n?.

Anh Bnh h?i ng?c nhin v? ch? ng??i gi? thnh th?t, trong cu chuy?n, ni tr?ng khng v?i chng ti. Trong ??o c l? coi ai c?ng nh? anh em; khng phn bi?t gi tr?, sang hn, g?i nhau b?ng anh ch? h?t. ??i v?i chng ti cn l?, g?i anh th khng ti?n, g?i th?y th tri l?, nn ng??i th? thnh th?t ph?i dng cch x?ng h ?y.

? thnh th?t b??c ra, ti ni v?i anh Bnh:

– Theo Chu Duy Chi, tc gi? cu?n Trung Qu?c v?n ngh? t? tro s? l??c, th mi?n Nam Trung Hoa kh h?u mt m?, ??t ct ph nhiu, vi?c m?u sinh nh? nhng, nn dn gian th??ng ???c nhn h?, c th gi? khng t??ng, suy ngh? v? l? huy?n b c?a V? tr?, tm cch thot t?c tu tin. c t??ng t??ng c?a h? phong ph m c th?c t? th km, v?n ch??ng lng m?n pht ??t h?n v?n ch??ng t? th?c. Trang T? v Khu?t Nguyn ??u l ng??i ph??ng Nam, cn Kh?ng T? l ng??i ph??ng B?c.

Thuy?t ?y p d?ng vo n??c ta c?ng c ch? ?ng. Nh? ? Nam Vi?t ny, ??o Kh?ng khng pht tri?n m?nh b?ng ??o Ph?t.

Ngoi B?c lng no c?ng c cha, v ph? n? th??ng ?i l? Ph?t ??y, song t nh c bn th? Ph?t v s? ng??i ?n chay khng ?ng k?.

Anh Bnh m?m c??i:

– Anh qun r?ng dn qu B?c Vi?t su?t n?m ?n chay sao? “T? th?i rau mu?ng, t? th?i t??ng”.

– Ngay nh?ng nh giu ? thnh th? c?ng t ?n chay, t l?m, m c ?n th ch? ?n t?i cha, trong nh?ng d?p c h?i h, l? bi thi. Trong ny m??i gia ?nh th tm chn gia ?nh c bn th? Ph?t ho?c bn th? ng Thin 6 v nh no c?ng c ng??i ?n chay.

?i ghe trong cc kinh, r?ch, lc vo s?m t?i, ta th??ng th?y hai bn b?, c? vi ch?c th??c l?i hi?n nh?ng ?m ??, nh? nh? ?om ?m; ? l h??ng th?p tr??c m?i nh. C xm vang ln ti?ng t?ng kinh g m. C mi?n t?i ngy r?m, mng m?t, khng sao ki?m ???c ? ch? cc mn th?t, c. Nh no c?ng ?n chay v c nhi?u ng??i ?n chay tr??ng. C?nh ?y, ? B?c Vi?t tuy?t nhin khng th?y.

Cha chi?n v c? s? pht khng m?i n?m hng ?c v?n cu?n kinh. Nhi?u cha r?t giu, tuy khng ch?a vng nh? cc cha Cao Min nh?ng c nhi?u ru?ng ??t ring v l?c c?a Ph?t th d?i do l?m: tri cy qu ch?t ??y bn, bnh m?t ch?t t?, nhang ?n ??t khng h?t.

Ch?ng nh?ng cc tn gio pht ??t, t?i nh?ng ??o nh?ng nht c?ng c m?t m?t s? ?ng tn ??.

Khng m?t t?ng no trong n?m, m??i n?m m khng n?y ra m?t ng “??o”. H? khc ng??i m?t cht nh? cao qu, th?p qu, m?p qu, g?y qu ho?c c t hnh vi l? lng l thnh ng ??o r?i. Ch?ng h?n c ng ??o Cao, cao trn hai th??c, ?i t?i ?u tr? c?ng bu l?i ng; c ng ??o N?m, n?m su?t ngy, su?t n?m, ?n u?ng c?ng n?m, ti?p khch c?ng n?m; c ng ??o Cm, ng khng cm th?t ?u m khng bao gi? m? mi?ng ni, cha m? h?i c?ng khng ?p, ai tru t?c c?ng lm thinh; l?i c ng ??o ?i r?t ch?m, khoan thai b??c t?ng b??c m?t v c? ?ng ba b??c l?i ng?ng m?t cht, nh?ng hnh nh? c l?n b? ng ch? qu?n sai lnh qu?t, ??o ta ch?y te te v m?t ch?c ??o t? ?; r?i c “??o ?t” ch? ?n c?m v?i ?t, c “??o R?n” lun lun c m?t con r?n qu?n cnh tay, sau ch?t v r?n

K d? nh?t l ng ??o Ch ? mi?n ??c Vng. Anh em, b con khng cn ai, ??o ta s?ng nh? m?t chi?c ghe nh? m?c nt ? ko ln b?, ngy ngy ?i lm m??n, ho?c cho ghe, ho?c l?p nh. Tnh tnh sing n?ng v thu?n phc, ch? c m?i m?t t?t l th? Ch. ??o ta nui m?t con ch ??m, mua th?t cho n ?n, may o cho n b?n, m?i ngy hai l?n th?p h??ng cng n, nh?ng khng ph?i dng n vo vi?c tm vng ?u, m ch? ???c ci vui l th? n thi. Khi ch ch?t, ??o ta ?ng m?t ci hm (o quan nh?) v tng n long tr?ng nh? tng cha m?, c?ng ?? tang, c?ng khc lc th?m thi?t.

Khng sao k? h?t hnh vi ?in khng c?a b?n “??o” ?y. H?u h?t h? ??u v h?c, ngu xu?n m ???c nhi?u ng??i nghe v ph?c ch? v h? ???c ci thu?t ni p m?, ai mu?n hi?u cch no c?ng ???c. Tn ?? c?a h? c khi hng tr?m, hng ngn, cung ph?ng h? r?t tr?ng h?u, may qu?n o r?t sang cho h? b?n, n?u nh?ng mn r?t qu cho h? ?n, ?em ti?n b?c l?i cng cho h? tiu, li xe h?i l?i r??c h? v? nh, h?u h? h? nh? h?u h? vua cha, ch?m ch ghi chp l?i ni c?a h? nh? nh?ng l?i trong Thnh kinh; h? nh?n m?t l c? nh s? s?t, van l?y; h? m?m c??i l v? ch?ng hoan h? nh? ???c Tr?i ban ph??c l?n.

Nh ch?c trch bi?t r hnh vi c?a h?, nh?ng ngh? h? khng qu?y r?i s? tr? an, nn lm ng?, khng mu?n ??ng ch?m t?i lng m tn c?a dn, v dn cng m mu?i cng d? tr?. V? l?i h?i ?u m mua vi?c.

B?n “??o” ?y th??ng ???c sung s??ng trong su thng, nhi?u l?m l m?t, hai n?m r?i b?ng nhin khng ai nh?c t?i h? n?a; h? ?i ?u, s?ng hay cn, t?i sao m ?i, tuy?t nhin khng ai bi?t, ho?c bi?t m khng ni ra. t lu sau l?i xu?t hi?n nh?ng “ng ??o” khc, c?ng ch? th?nh trong m?t th?i ng?n.

Qu? th?t l ng??i mi?n Nam c lng tn ng??ng r?t m?nh, nh?ng b?o r?ng thi?u c th?c t? th ch?a ch?c ?ng h?n. N?u thi?u th sao c nh?ng k? kho l?i d?ng lng m tn c?a ??ng bo t?i b?c ??

——————————–

1

Th? nh?t (1914).

2

M?t th? g? qu c vn r?t ??p.

3

Lng Cao Min.

4

T?c ti hnh chnh c?a t?nh.

5

M??i ??ng h?i tr??c 1930 b?ng 1000 ? by gi? (1954).

6

M?t bn th? nh? ??t trn m?t ci tr? ? gi?a tr?i t?i gi?a sn, tr??c nh, ?? th? Tr?i Ph?t.

Comments are closed.