Đỗ Hồng Nhung
Trong công cuộc “sắp xếp giang sơn” lần này, 273 xã phường của TP. HCM được sáp nhập lại thành 102 đơn vị. Có phường mang tên Sài Gòn, Gia Định, Chợ Lớn – những địa danh thân quen làm bao cư dân thành phố bồi hồi xúc động.
Tên lành, tên đẹp, tên giàu sang, tên tân tiến
102 phường xã là con số siêu đẹp. Các bạn trẻ thường đọc là (có) một không hai, chỉ tính chất duy nhất, độc đáo, không tồn tại cá thể thứ hai giống hệt.
Các phường xã mới đều mang tên mảnh đất, ngôi làng, cây cầu, mái đình, khu chợ, ngã tư… gắn liền với sinh hoạt thường nhật của bao thế hệ người Sài Gòn hơn 300 năm qua. Cho nên điểm qua những cái tên ấy, ta có thể hiểu được đặc tính vùng đất và tâm tư người dân nơi đây.
Trước tiên, địa danh gửi gắm ước nguyện bình an. 34 phường xã, vừa tròn 1/3 tổng số, dùng từ tố “Bình” hoặc “An” trong tên gọi. Thành phố Thủ Đức (cũ) có đến 5 phường như thế: Hiệp Bình, Tam Bình, Long Bình, Bình Trưng, An Khánh. Nhưng nếu tính tỉ lệ thì Quận Bình Tân mới là vô địch: 4/5 phường không “bình” thì cũng “an”: Bình Tân, Bình Hưng Hòa, Bình Trị Đông, An Lạc. Quận 6, Bình Thạnh, Gò Vấp, huyện Bình Chánh, Cần Giờ, Củ Chi mỗi nơi cũng đặt 3 tên xã phường chứa yếu tố “Bình”, “An”. Tổng cộng 13/22 đơn vị quận, huyện cũ đã chọn tên xã phường mới “rất bình an” như thế.
Thứ hai là khát vọng phồn vinh. Có 19 phường xã mới, thuộc 12 quận huyện cũ, mang tên chứa từ tố “Phú” hoặc “Hưng”. Trong đó, “đại gia” nhất là địa bàn Quận Tân Phú cũ, với 3 phường Phú Thọ Hòa, Phú Thạnh, Tân Phú. Có 3 đơn vị hành chính “giàu toàn diện” khi chọn tên phường vừa “Phú” vừa “Hưng”: Phú Thuận, Tân Hưng (Quận 7); Phú Định, Chánh Hưng (Quận 8); An Phú, Đông Hưng Thuận (Quận 12).
Thứ ba là sở thích sành điệu, “tân thời”, ước mong không ngừng đổi mới, cập nhật. Có 18 phường xã mới thuộc địa bàn 8 quận huyện cũ được đặt tên chứa yếu tố “Tân”. Tân Bình “hiện đại” nhất với 5/6 phường “mới toanh” từ tên gọi: Tân Sơn, Tân Bình, Tân Hòa, Tân Sơn Hòa, Tân Sơn Nhất. Kế đến là Tân Phú và Quận 7, mỗi nơi có 3 phường tên “Tân __”.
Thứ tư là tình yêu cái đẹp, thích bản thân và quê hương luôn dễ nhìn, duyên dáng. Có 5 xã phường đẹp từ tên gọi: Tân Mỹ (Quận 7), Trung Mỹ Tây (Quận 12), Thạnh Mỹ Tây (Quận Bình Thạnh) và mỹ miều nhất chắc là Củ Chi với 2 “xã đẹp” Thái Mỹ, Bình Mỹ.
Thành phố bốn phương hội tụ, thơm thảo, thuận hòa
Là vùng đất bao dung, luôn dang rộng vòng tay cưu mang người nhập cư khắp mọi miền, Sài Gòn đề cao tinh thần đoàn kết, thái độ sống hòa nhã, thuận thảo. 11 phường xã mới thuộc 9 quận huyện cũ phản ánh lối sống này, khi mang yếu tố “Thuận” hoặc “Hòa” trong tên gọi. “Thuận” nhất là Quận 7 (Phú Thuận, Tân Thuận), “Hòa” nhất là Tân Bình (Tân Hòa, Tân Sơn Hòa).
Tính chất “tứ phương hội tụ” thể hiện rõ qua yếu tố “Hội” trong tên của 6 xã phường ở 3 địa phương. Trong đó, Gò Vấp “đông vui” nhất với 3 phường: Thông Tây Hội, An Hội Đông, An Hội Tây.
Những phường xã “2 trong 1”, “3 trong 1”
20 tên phường xã sau thể hiện mong ước “kép”, khi ghép 2 trong số 6 yếu tố kể trên: Bình Phú (Quận 6); Phú Thuận, Tân Hưng, Tân Thuận, Tân Mỹ (Quận 7); Hòa Hưng (Quận 10); Hòa Bình (Quận 11); An Phú, Đông Hưng Thuận (Quận 12); Tân Bình, Tân Hòa, Tân Sơn Hòa (Tân Bình); Tân Phú, Phú Thọ Hòa (Tân Phú); Bình Tân (Bình Tân); An Hội Đông, An Hội Tây (Gò Vấp); Bình Hưng (Bình Chánh); Bình Mỹ, Phú Hòa Đông (Củ Chi). Trong đó, Quận 7 dẫn đầu bảng xếp hạng “ước trọn combo”, “gì tôi cũng thích” khi 4/4 phường đều ghép hai yếu tố: vừa giàu vừa hòa thuận, vừa mới vừa đẹp, vừa mới vừa giàu…
Tuy nhiên, tên “2 trong 1” cũng chỉ là á hậu thôi. Vương miện hoa hậu tên đẹp xã phường thuộc về Tân An Hội (Củ Chi) và Bình Hưng Hòa (Bình Tân) khi 3/3 từ tố đều gửi gắm ước mong hoặc miêu tả đặc tính của thành phố.
Ngoài ra, từ tố Đông xuất hiện 9 lần, Tây 6 lần trong các tên phường xã.
Đức có mặt trong 4 tên xã phường, Xuân và Vĩnh mỗi từ xuất hiện 3 lần.
Quận 5 là đơn vị duy nhất đặt tên phường bằng “Chợ”: Chợ Lớn, Chợ Quán.
Có 3 cặp tên là nghịch đảo của nhau: Tân Bình – Bình Tân (đặt theo tên quận cũ), Đức Nhuận (Phú Nhuận) – Nhuận Đức (Củ Chi), Phước Long – Long Phước (Thủ Đức).
Thứ tự, con số cũng góp mặt trong 4 tên phường: Tân Sơn Nhất, Tân Sơn Nhì, Tam Bình, Bảy Hiền.
Mỗi tên xã, tên phường như một trang sử đời sống chờ bạn khám phá, bởi đó là:
Những địa danh trôi từ thuở xa xôi
Trôi bằng máu và trôi bằng nước mắt
Đã đọng lại thành tên người, tên đất.
(Đất nước – Nguyễn Khoa Điềm)
Lưu ý: Tôi chưa đủ trình độ và điều kiện để tra cứu cách viết Hán Việt của những tên gọi trên, nên có thể chúng mang nghĩa khác. Xin các cao nhân thâm Nho góp ý thêm.