Nguyên Hưng
Số đông dân ta, đến giờ, vẫn “mê man bất tỉnh” trước những bức tranh như của William-Adolphe Bouguereau (1825-1905). Cho “như vậy mới là nghệ thuật”, “như vậy mới là đẹp”… Còn trước tranh của Lucian Freud (1922-2011), không chỉ đại chúng, mà có không ít “nghệ nhà ta”, cũng dị ứng, cho là “không đẹp”, “phản nghệ thuật”, thậm chí là “bệnh hoạn”…!
Cách nhìn nhận như vậy, thực tế, đã rất lạc hậu. Nhiều khi còn cho thấy sự thiếu trưởng thành về mặt tinh thần.
Rất ít người biết, ở thời của mình, Bouguereau được xem là một trong số những họa sĩ vĩ đại nhất của thế giới nghệ thuật Kinh viện, đồng thời ông cũng nhận được nhiều lời chê bai từ phía những nghệ sĩ cấp tiến (avant-garde). Từ đầu những năm 1920, với sự thắng thế của chủ nghĩa hiện đại, tên tuổi Bouguereau bị vùi sâu trong quên lãng. Mãi đến đầu những năm 1980, trong điều kiện hậu-hiện đại ngày càng phát triển, “thừa nhận mọi hiện hữu với lý do tự nó”, tên tuổi Bouguereau mới được phục hồi…
Theo các nhà phê bình đương đại, nghệ thuật của Bouguereau, là nghệ thuật của sự “lý tưởng hoá” hay “lãng mạn hoá” tất nhiên có ý nghĩa và giá trị riêng. Tuy nhiên, sự quá đề cao, cho “đó mới là nghệ thuật”, nó giam hãm công chúng nghệ thuật trong những khuôn mẫu giả tạo về nghệ thuật và về cái đẹp, trở thành một thách thức đối với sự tăng tiến các nhận thức về giá trị con người, và về nghệ thuật. Nó làm nghèo nàn đời sống tinh thần, thậm chí làm méo mó nhân cách…!
Nghệ thuật của Lucian Freud ngược lại. Ban đầu bị phản đối, nhưng càng về sau, sự chân thực đến tận cùng với cái “nhầy nhụa và buồn nôn của hiện sinh” nơi ông, đã được đón nhận như là những giá trị lớn lao góp phần nuôi dưỡng các giá trị nhân đạo đích thực, thậm chí là góp phần nuôi dưỡng cái tính Người nơi con người… Với Lucian Freud, con người, không phải chỉ mang vác gánh nặng của thân xác, mà cùng với gánh nặng của thân xác, còn là gánh nặng của thân phận. Thương yêu chính mình và người khác, cần phải bắt đầu từ sự thừa nhận những gì con người vốn là. Nó thúc đẩy tự do nhân tính…
Hãy nhìn lại xem, ở các xã hội văn minh phát triển hơn, người ta ngày càng đề cao những cái đẹp tinh thần hơn là vật chất. Họ ngày càng quay lưng lại với những cái đẹp theo kiểu lý tưởng hoá hay lãng mạn hoá hình thức bên ngoài của con người. Bởi, nó có tác dụng tha hoá. Nó che mờ lý trí và lương tri. Nó đồ vật hoá con người-nhất là đối với phụ nữ…!
Ở Việt Nam, do không được phổ cập đúng mức, dẫn đến sự hiểu biết không đầy đủ hay không đúng về nghệ thuật hiện đại, về tinh thần nghệ thuật hiện đại, thực sự, đã cản trở sự phát triển con người cả về văn hoá lẫn đạo đức…
La Vague (Ngọn sóng), 1896. William-Adolphe Bouguereau
Au Bord du Ruisseau (Bên dòng suối), 1875. William-Adolphe Bouguereau
