Trần Viết Ngạc
Mùa hè 1966, một năm sau khi Mỹ đổ quân ở Đà Nẵng, tôi đang dạy ở Petrus Ký, về Huế thăm nhà. Sơn ở 11/8 Nguyễn Trường Tộ, gần cầu Phủ Cam, tôi ở 36 Phan Chu Trinh gần cầu Bến Ngự. Huế xơ xác sau phong trào đấu tranh của Phật giáo bị đàn áp. Không chỉ “ghế đá công viên dời ra đường phố” mà bàn thờ Phật cũng xuống đường. Bạn kẻ đi tù (NK), kẻ lên rừng (HP)… Sơn học với tôi từ hồi lớp Nhất trường tiểu học Trần Quốc Toản, Thành Nội Huế với thầy Phạm Văn Trâm. Lúc đó tên 4 chữ – Trịnh Xuân Công Sơn. Qua trường Pháp, Sơn phải trụt một lớp và mất một chữ lót…
Sáng sớm Sơn xách đàn đi bộ qua nhà tôi và đàn cho tôi nghe các bài mới sáng tác… Không còn Ướt mi, không còn Nhìn những mùa thu đi… chiến tranh đã đi vào nhạc của Sơn, lay động lòng người… Có những lúc đang đàn, thấy màn cửa rung bần bật, dù không nghe tiếng nổ nhưng cũng biết B52 đang trút bom ở đâu đó…
Tôi trở lại Sài Gòn với một tập nhạc viết tay của Sơn, đưa cho bạn bè trong CPS (Chương trình Phát triển Sinh hoạt Thanh Niên học đường) như Trần Đại Lộc, Đỗ Quý Toàn, Lê Đình Điểu… xem. Quá thú vị! CPS đồng ý mời Sơn vào Sài Gòn trình diễn những sáng tác mới mà sau này in trong tập Quê hương và thân phận. Tôi đánh điện cho Sơn: Vào Sài Gòn trình diễn, mọi chi phí đã có người lo. Tôi dùng dao lam cắt chữ trên giấy thủ công để làm poster cho buổi trình diễn, dán tại các trường đại học ở Sài Gòn, ra ronéo Mỹ Hiệp ở gần cổng xe lửa Trần Quý Cáp in các bản nhạc rời của Sơn để phát không cho thính giả. Buổi trình diễn tại trụ sở CPS, 96 Gia Long (nay là Thư viện Tổng hợp, trên nền cũ của Khám lớn Sài Gòn). Thi sĩ Tô Thùy Yên giới thiệu, có ca sĩ Phương Dung và Lệ Thu… Tất nhiên là có Dao Ánh đang là sinh viên, nhiều thính giả là sinh viên và sinh viên Phật tử như Cao Thị Quế Hương, Đỗ Thị Văn, Tuyết Hoa… Tất cả người tham dự đều ngồi trên nền nhà, chỉ trừ một vài thính giả lớn tuổi như Phạm Duy… ngồi trên một hàng ghế sát tường. Sơn đứng hát trên một bục gỗ nhỏ thấp với chiếc ghi ta mang từ Huế vào. Có những lúc thính giả cùng hát với Sơn… Dòng nhạc mở đầu Ca khúc Da vàng… đi vào lòng thính giả… mở đầu cho những buổi trình diễn tiếp theo ở 94 Công Lý, 4 Duy Tân (Tổng hội Sinh viên) trước khi lên Đà Lạt vào những ngay cuối hè để hát ở trường tư thục Việt Anh và giảng đường Spellman sang trọng của Viện Đại học Đà Lạt do hai chị em Thu Cúc và Quế Hương với danh nghĩa Nữ Hướng Đạo tổ chức. Buổi trình diễn trong những ngày hè cuối cùng 66 là ở quán cà phê Tao Nhân ở thành phố Phan Rang.
Xong buổi trình diễn ở CPS, phần thường của Sơn là con đường đi bộ về Cư xá Thanh Quan đường Hiền Vương với Dao Ánh…
Nhớ bạn,
1-4-2022