Văn Việt tuyển chọn
Họa sĩ và nhà bất đồng chính kiến người Nga Semyon Skrepetsky, tên thật là Skrepetsky đã bị bắn chết hôm thứ Ba 16.6 tại thị trấn Biała Podlaska, miền đông Ba Lan, ở tuổi 44. Ông nổi tiếng với những bức tranh biếm họa táo bạo, thậm chí cay độc, về Tổng thống Nga Vladimir Putin và lãnh đạo Chechnya Ramzan Kadyrov. (Xin xem: Lê Thọ Bình, Tiếng súng ở Biała Podlaska: Nét cọ tự do và khúc vĩ thanh đẫm máu của một nghệ sĩ lưu vong, Văn Việt 19.6.2026).
Skrepetsky tham gia cuộc biểu tình nhân Ngày nước Nga 12 tháng 6 bên ngoài đại sứ quán Nga ở Berlin; bốn ngày sau ông bị giết.
Hai chữ Latin trên bức tranh: CARCER (nhà tù, ngục thất) POPULORUM (của dân chúng, của các dân tộc), Nhà tù của các dân tộc. Cụm từ Nhà tù của các dân tộc chỉ Đế quốc Nga do áp bức các sắc tộc không phải Nga. Sau này, cụm từ ấy cũng được dùng để phê phán Liên Xô hoặc nước Nga hiện đại trong những bối cảnh nhất định. Sáu khuôn mặt há hốc miệng giống các nạn nhân hoặc những người bị câm lặng, mô phỏng khuôn mặt trong bức tranh Tiếng thét nổi tiếng của Edvard Munch. Lớn nhất và chiếm vị trí trung tâm là hình ảnh Putin đầu tỏa hào quang với dây thép gai chằng chịt, tay cầm thay vì thánh giá lại là biểu tượng búa liềm còn đỏ sắc máu.
Di sản vĩ đại của văn hóa Nga. Tổng thống Nga Vladimir Putin với đôi tai lớn, đứng trên bối cảnh trông giống Quảng trường Đỏ ở Moscow, cây đàn balalaika truyền thống của Nga thò ra sau mông.
Đỉnh cao của sự ổn định.
Yorick đáng thương. Trong kịch của Shakespeare, Hamlet cầm sọ Yorick và suy ngẫm về cái chết. Trong tranh này, Putin áp tai vào chiếc sọ, như thể đang lắng nghe hoặc đối thoại với cái chết.
Adolf Hitler (góc trên bên trái), Joseph Stalin (góc trên bên phải) và Vladimir Putin (ở giữa, đang xay thịt lính).
Tác phẩm châm biếm về sự hoài niệm của một bộ phận người Nga đối với sự vĩ đại trong quá khứ và những tác động tiêu cực của nó. Hình ảnh trong tranh mô tả một cảnh tượng ảm đạm với hình ảnh Stalin quan sát qua cửa sổ trong khi những người khác đang uống rượu hoặc ngủ say.
Bức tranh mô tả Putin ngồi buồn bã bên bờ sông. Bức tranh là nhân sự kiện tàu tuần dương “Moskva” của Nga bị đánh chìm.
Vladimir Putin trong trang phục màu đỏ, cầm một tờ giấy có dòng chữ tiếng Nga Всеобщая могилизация / Все на убой! (Huy động tổng lực!), nhưng họa sĩ đã đổi chữ б (b) thành chữ г (g) để biến từ Мобилизация (Huy động) thành Могилизация. Từ này bắt nguồn từ Могила nghĩa là Ngôi mộ. Do đó, cụm từ này được dịch châm biếm là: “Huy động toàn dân xuống mồ“. Все на убой!: Dịch nghĩa là “Tất cả ra lò mổ!“ (hoặc “Tất cả đi nộp mạng“).
Hàng chữ trên đầu: Родина-мать зовет! (“Tổ quốc-Mẹ hiền kêu gọi!“). Đây là khẩu hiệu tuyên truyền vô cùng nổi tiếng của Liên Xô từ Chiến tranh Thế giới thứ hai, nhằm kêu gọi người dân đứng lên bảo vệ đất nước. Trong bức tranh này, tác giả đã cố tình thay đổi chữ Т cuối cùng bằng ký hiệu hình cây thánh giá (hoặc chiếc rìu/ngôi mộ) để tạo không khí tang tóc, chết chóc.
Bối cảnh của tác phẩm bao gồm hàng rào dây thép gai và các chòi canh gác, ám chỉ đến các trại tập trung hoặc nhà tù.
Con tàu Nga thô sơ, cũ kỹ, rách nát, trôi dạt trên đó chen chúc những nhân vật chủ chốt trên chính trường Nga hay bạn cánh hẩu với lãnh đạo Nga: Vladimir Putin, Ramzan Kadyrov, Alexander Lukashenko,…. Biểu cảm của các nhân vật được đẩy lên mức cường điệu, từ la hét, hoảng loạn cho đến ngơ ngác, thể hiện sự mất phương hướng và thiếu đồng nhất trên cùng một “con thuyền” vận mệnh.
Lễ mừng đám tang mô tả cảnh dân làng ăn mừng cái chết của một người lính, khi cha mẹ nhận được tiền đền bù từ nhà nước để mua một chiếc ô tô mới.
Vladimir Putin đang trao huân chương cho người lính đã chết trong chiến tranh xâm lược Ukraine. Người chết không còn toàn vẹn thi thể. Chính Putin tay cầm cái sọ, một số số thân nhân cầm các phần cơ thể khác nhưng đáng chú ý có người cầm ảnh Stalin.
Putin trao huân chương cho một cái sọ binh lính. Đằng sau là tua tủa sọ người cắm trên những con sào vào một biểu ngữ màu đỏ giương cao với dòng chữ: “Деды ваевале!!! Можем повторить”.
“Деды ваевале!!!” lẽ ra phải viết đúng là “Деды ваевале!!!” (“Các ông/các cụ đã chiến đấu”). Đây là một khẩu hiệu tôn vinh các cựu chiến binh Liên Xô đã hy sinh và chiến đấu trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại (Thế chiến II). Trong tranh, tác giả cố tình viết sai chữ “воевали” thành “ваевале” để nhại lại giọng điệu mù quáng, thiếu hiểu biết.
Tương tự, “Можым пафтарить” lẽ ra phải viết đúng là “Можем повторить” (“Chúng ta có thể lặp lại”). Khẩu hiệu này xuất phát từ một dòng chữ do lính Liên Xô viết trên bức tường tòa nhà Quốc hội Đức (Reichstag) vào năm 1945 sau khi đánh bại Đức Quốc xã. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nó đã bị biến tướng thành một khẩu hiệu mang tính hiếu chiến, đe dọa phương Tây bằng sức mạnh quân sự. Trong tranh, từ “можем” bị viết sai thành “можым”, và “повторить” bị viết sai thành “пафтарить”.
Tác phẩm mô tả nhân vật trông giống Vladimir Putin đang mỉm cười và giơ ngón tay cái, hai bên là các nhân vật ma quái cầm liềm và búa.
Bức tranh vẽ Đại thi hào người Nga Alexander Pushkin đang bế Putin trong vóc dáng một hài nhi đang còn sờ ti mẹ, châm biếm việc các giá trị văn hóa cổ điển bị biến tướng hoặc lợi dụng trong bối cảnh chính trị hiện đại.
Stalin tháo chân ra khỏi ủng, nhưng trong ủng lại thò ra Putin. Bốn nhân vật còn lại mặc áo tù nhân; hai người è đầu è cổ làm ghế cho Stalin ngồi, hai người còn lại quỳ chắp tay sùng kính.
Các nhân vật trong tranh được cho là Vladimir Putin, Thượng Phụ Kirill của Nga, và lực lượng an ninh OMON; dưới đáy tháp là người dân chịu khổ, đang ngồi đè lên một chiếc chai thủy tinh – hình ảnh ẩn dụ châm biếm phổ biến trong văn hóa mạng tại Nga, ám chỉ sự bạo lực, ép buộc và áp bức nặng nề đối với người dân thấp cổ bé họng.
Chân dung Putin vẽ hồi tháng Hai, với khuôn mặt vỡ nát và cái đầu rỗng, chứa đầy gián và cả cứt (phía trên có một gã đang cởi quần ị vào đầu Putin).
Bức tự họa của Skrepetsky với những cây nấm của Lenin.
Khuôn mặt lợn của hai ông kễnh đeo đầy huân chương gọi nhớ Trại súc vật của G. Orwell.
Joseph Stalin đang bế Vladimir Putin như một đứa trẻ. Đây là tác phẩm cuối cùng của Semyon Skrepetsky.