Lê Thọ Bình
Vào một buổi sáng đầu hè oi ả, sự bình yên vốn có của Biała Podlaska, thị trấn nhỏ miền đông Ba Lan, nơi những bóng cây sồi già đổ dài xuống vùng biên thùy giáp ranh Belarus, đã bị xé toạc bởi năm phát súng chát chúa. Tại một bãi đậu xe lặng lẽ trên đường Terebelska, cách Lãnh sự quán Belarus chưa đầy 600 mét, một người đàn ông ngã gục trên vũng máu. Khi tiếng chim buổi sớm trở lại, trái tim của người nghệ sĩ ấy đã vĩnh viễn ngừng đập.
Nạn nhân là Robert Kuzovkov, 44 tuổi, người được thế giới biết đến rộng rãi qua nghệ danh Semyon Skrepetsky. Ông là một nghệ sĩ, một nhà phê bình, và trên hết, là một trong những tiếng nói đối kháng kiên chống lại Điện Kremlin.
Vụ ám sát mang đậm màu sắc của một cuộc hành quyết chính trị tàn nhẫn, không chỉ cướp đi sinh mạng của một con người, mà còn thổi bùng lên nỗi lo ngại sâu sắc về những cánh tay nối dài mang bóng tối cường quyền nhắm vào các tiếng nói tự do ngay trên thánh đường dân chủ châu Âu.
Bức ảnh được chụp tại Berlin vào ngày 12 tháng 6 năm 2026, chỉ bốn ngày trước khi Semyon Skrepetsky bị ám sát tại Ba Lan. Trong ảnh, ông đang đứng cạnh một bức tranh châm biếm Putin đang được Stalin bế. (Văn Việt chú thích)
1- Bản án hình sự thực thi giữa ban ngày
Theo các báo cáo chính thức từ Văn phòng Công tố khu vực Lublin được các hãng thông tấn lớn như The Independent và BBC dẫn lời, vụ tấn công diễn ra vô cùng chớp nhoáng, lạnh lùng và không cho nạn nhân bất kỳ một cơ hội sống sót nào.
Vào sáng thứ Hai, ngày 15 tháng 6 năm 2026 vừa qua, khi ông Skrepetsky đang rảo bước trên con đường quen thuộc gần nơi tị nạn, một kẻ lạ mặt đã áp sát từ phía sau. Hung thủ nổ súng ngay lập tức. Hai phát đạn đầu tiên găm thẳng vào ngực và lưng khiến nam nghệ sĩ đổ gục xuống mặt đường nhựa. Giữa tiếng la hét của những nhân chứng tình cờ, kẻ thủ ác vẫn giữ một cái đầu lạnh đến tàn nhẫn.
Ông Marcin Kozak, người phát ngôn của Văn phòng Công tố Lublin, bàng hoàng thuật lại: “Khi nạn nhân đã hoàn toàn mất khả năng kháng cự và ngã xuống đất, hung thủ tiến lại gần hơn ở khoảng cách cực cận, lạnh lùng bồi thêm ba phát đạn nữa vào vùng đầu và ngực trước khi biến mất vào các ngõ hẻm”.
Robert Kuzovkov tử vong tại chỗ. Tại hiện trường, các chuyên gia pháp y thu giữ được năm vỏ đạn 9mm Luger, những mảnh kim loại lạnh ngắt chấm dứt cuộc đời của một người nghệ sĩ tài hoa.
Ngay trong ngày, lực lượng an ninh Ba Lan đã thiết lập các trạm kiểm soát nghiêm ngặt và bắt giữ hai công dân Belarus (33 và 37 tuổi) ngay gần khu vực Lãnh sự quán Belarus. Dù chưa có lời buộc tội chính thức, các điều tra viên đang khẩn trương làm rõ liệu hai đối tượng này có phải là những kẻ dẫn đường, cung cấp hậu cần cho một mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia hay không.
2- Nỗi sợ hãi của quyền lực
Semyon Skrepetsky không chọn cho mình một cuộc đời ẩn dật an yên. Ông chọn đứng ở đầu sóng ngọn gió, biến cọ vẽ và sắc màu thành những vũ khí sắc bén nhất để lột trần bản chất của bạo quyền.
Sinh thời, ông nổi tiếng với phong cách hội họa siêu thực, châm biếm sâu cay và đầy tính thức tỉnh. Các tác phẩm của ông trực diện, gai góc, lột tả trần trụi những biểu tượng quyền lực tối cao bằng sự can đảm hiếm có.
Tác phẩm mang tính biểu tượng và cũng là “bản án” đẩy ông vào tầm ngắm của những thế lực đen tối chính là bức tranh mô phỏng phong cách tranh thánh Do Thái u tối.
Trong tranh, nhà độc tài Xô Viết Joseph Stalin đang bồng bế một “đứa trẻ” mang gương mặt của Vladimir Putin. Bức tranh như một lời tự sự lịch sử đớn đau, vạch trần cội nguồn tư tưởng mà Skrepetsky cho rằng nước Nga đương đại đang kế thừa.
Bên cạnh đó, những bức biếm họa biến Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko thành hình ảnh Adolf Hitler tay cầm xô khoai tây, hay khắc họa lãnh đạo Chechnya Ramzan Kadyrov cùng con trai với chiếc mõm lợn, đã biến ông thành cái gai nhọn trong mắt các chế độ độc tài.
Năm 2021, trước làn sóng đàn áp khốc liệt tại quê nhà, Skrepetsky buộc phải tháo chạy khỏi nước Nga để tránh một bản án tù đày được định sẵn. Ông chọn Biała Podlaska, một thị trấn nhỏ chỉ cách biên giới Belarus vỏn vẹn 40km, làm nơi nương náu. Khi ngọn lửa chiến tranh bùng phát tại Ukraine vào năm 2022, người nghệ sĩ ấy đã công khai đốt đi tấm hộ chiếu Nga của mình.
Đó không chỉ là hành động từ bỏ một cuốn sổ bọc da, đó là lời đoạn tuyệt tận cùng với một chế độ mà ông không còn nhận diện làm tổ quốc.
3- Những lời đe doạ và bản lĩnh kiên cường
Cái chết của Skrepetsky là một bi kịch đau đớn, nhưng đáng phẫn nộ thay, nó đã được dự báo từ trước qua những góc tối trên không gian mạng. Trong những tuần cuối đời, nam nghệ sĩ liên tục chia sẻ với bạn bè và người hâm mộ rằng mạng sống của mình đang treo trên sợi tóc.
Các nhóm tin tặc ủng hộ chính quyền Chechnya đã dò ra địa chỉ nhà và IP của ông tại Ba Lan. Những cuộc gọi nặc danh, những dòng tin nhắn khủng bố dồn dập gửi đến với những lời đe dọa bạo lực và cưỡng hiếp man rợ nhắm vào ông và gia đình. Chúng ra tối hậu thư buộc ông phải xóa bỏ các tác phẩm và quỳ gối xin lỗi trong vòng hai ngày.
Nhưng, người đàn ông ấy đã chọn đứng thẳng.
Bất chấp hiểm nguy rình rập, Skrepetsky vẫn miệt mài cống hiến cho lý tưởng của mình. Chỉ bốn ngày trước khi những viên đạn nghiệt ngã tìm đến ông, vào ngày 12 tháng 6, ngày Quốc khánh Nga, người ta vẫn thấy ông xuất hiện đầy hiên ngang trong cuộc biểu tình trước Đại sứ quán Nga tại Berlin (Đức).
Ông mặc chiếc áo phông in hình biếm họa chính trị, kéo lê lá cờ Nga dưới chân và giơ cao bức tranh Stalin bế Putin giữa quảng trường. Đầu năm nay, ông cũng đã đến Ý, đứng sát cánh cùng ban nhạc Pussy Riot để cất cao tiếng nói phản chiến tại Venice Biennale. Ông sống như một ngọn lửa, rực cháy và kiêu hãnh cho đến tận giây phút bị dập tắt bởi họng súng vô hình.
4- Hồi chuông cảnh tỉnh cho lục địa già
Vụ sát hại Semyon Skrepetsky không phải là một sự kiện đơn lẻ, mà là chương mới nhất trong một biên niên sử đẫm máu kéo dài hơn hai thập kỷ của những linh hồn lưu vong tại châu Âu.
Nó khơi dậy nỗi đau và ký ức kinh hoàng về những cái chết tức tưởi của cựu điệp viên Alexander Litvinenko bằng chất phóng xạ Polonium tại London năm 2006, vụ mưu sát cha con Sergei Skripal bằng chất độc Novichok năm 2018, vụ bắn chết cựu chỉ huy Zelimkhan Khangoshvili ngay giữa công viên Berlin năm 2019, hay vụ tấn công thô bạo bằng búa nhắm vào Leonid Volkov tại Lithuania cách đây không lâu.
Mỗi một sinh mạng nằm xuống trên đất châu Âu là một vết rách hoen rỉ trên tấm khiên bảo vệ nhân quyền của các quốc gia phương Tây. Vụ nổ súng ngay tại Ba Lan, quốc gia cửa ngõ của NATO, xảy ra đúng thời điểm các nhà lãnh đạo thế giới đang họp bàn về tương lai hòa bình tại Hội nghị Thượng đỉnh G7, như một lời thách thức ngạo nghễ của cường quyền đối với luật pháp quốc tế.
Ngay sau thảm kịch, ông Bartosz Grodecki, người đứng đầu Cục An ninh Quốc gia Ba Lan (BBN), đã ra tuyên bố: “Nếu bản chất chính trị của vụ giết người này được xác nhận, chúng ta đang phải đối mặt với một biểu hiện leo thang mới của chủ nghĩa khủng bố nhà nước xuyên biên giới. Ba Lan kiên quyết không để lãnh thổ của mình trở thành pháp trường thanh trừng của nước ngoài.”
Bà Pina Picierno, Phó Chủ tịch Nghị viện Châu Âu, cũng bày tỏ niềm tiếc thương sâu sắc và nhấn mạnh rằng việc bảo vệ những người tị nạn chính trị như Skrepetsky chính là bảo vệ mặt cốt lõi của nền dân chủ châu Âu. Ngay sau vụ ám sát, toàn bộ gia đình của cố nghệ sĩ đã được lực lượng an ninh Ba Lan di dời đến một địa điểm bí mật dưới sự bảo vệ nghiêm ngặt 24/7. Nhưng sự bảo vệ ấy giờ đây đã quá muộn màng đối với Robert Kuzovkov.
5- Lời Kết
Năm phát đạn ở Biała Podlaska đã tiễn đưa một con người vào lòng đất mẹ, nhưng chúng bất lực trong việc tiêu diệt một tư tưởng. Semyon Skrepetsky đã nằm xuống khi tuổi đời còn dang dở, khi những bức tranh của ông vẫn còn ướt màu toan và khát vọng về một quê hương tự do vẫn còn cháy bỏng trong tim.
Người nghệ sĩ ấy ra đi, nhưng những nét cọ châm biếm, những bức tranh đầy can đảm của ông sẽ còn lưu lại trong bảo tàng của lịch sử như một minh chứng bất tử về lòng dũng cảm.
Ông không còn nữa, nhưng ngọn lửa tự do mà ông thắp lên bằng chính máu và nghệ thuật của mình sẽ tiếp tục soi rọi cho cuộc đấu tranh của những người ở lại, nhắc nhở thế giới rằng: Súng đạn có thể kết thúc một thể xác, nhưng không bao giờ có thể cầm tù được những linh hồn tự do.