Bùi Chát
Tôi ở xưởng nhiều hơn ở nhà.
Nghĩ kỹ thì cũng không biết nên gọi đó là xưởng hay nhà. Tôi ăn uống ở xưởng, nhậu ở xưởng, đọc, viết ở xưởng, thỉnh thoảng ngủ ở xưởng, và làm hội họa đương nhiên cũng phải ở xưởng. Tranh chất quanh mình. Khô, ướt ngổn ngang. Có bức lâu đến mức tôi quên mất nó tồn tại. Đôi khi tôi thấy mình chỉ là người ở ké. Hội họa mới là chủ xưởng.
Thế nên tôi gọi nơi ấy là họa xá.
Chữ này không có trong từ điển. Không sao. Từ điển vốn không có nhiệm vụ đi theo hội họa.
Tên cuộc trưng bày là Mở xưởng – Họa hoằn họa xá. Tôi giữ nguyên hai chữ họa. Một chữ trong họa hoằn, một chữ trong họa xá. Chúng giống nhau về mặt chữ nhưng không giống nhau về số phận.
Họa hoằn là hiếm khi.
Họa xá là nơi ở.
Giữa cái hiếm khi và cái mỗi ngày là phần lớn đời sống của tôi.
Tôi chưa từng nghĩ hội họa là kết quả của cảm hứng.
Cảm hứng nghe giống một vị khách quý. Đến thì tốt, không đến thì cũng không sao. Hội họa không lịch sự như thế. Nó thường đến lúc mình đang loay hoay với một bức dang dở, đang bực bội vì một màu sắc không chịu ngồi yên, hoặc là đang định bỏ cuộc.
Một bức tranh thường bắt đầu khi ý định của tôi có dấu hiệu, nói đơn giản là chớm hỏng.
Tôi vẽ một đằng.
Bức tranh đi một nẻo.
Tôi sửa chỗ này.
Nó làm hỏng chỗ khác.
Tôi tiếp tục sửa.
Bức tranh lại chống.
Riết rồi, tôi cũng không còn biết ai mới là người quyết định.
Tôi chỉ biết mình vẫn cần phải ở lại.
Từ lâu tôi gọi cách làm việc ấy là Hội họa Tình huống (Solverism).
Tôi không định đặt tên cho một trường phái. Trường phái thường xuất hiện sau khi mọi chuyện đã xong. Tôi chỉ muốn gọi đúng điều đang diễn ra trước mắt mình. Hội họa, ít ra đối với tôi, không đi từ ý tưởng đến bức tranh. Nó đi từ tình huống này sang tình huống khác. Mỗi quyết định đều mở ra một vấn đề mới. Mỗi lời giải lại lập tức trở thành một câu hỏi khác. Nếu có một phương pháp thì đó là phương pháp không ngừng đối diện với cái mình vừa làm ra.
Bởi vậy, tôi ít khi xem một bức tranh là một vật hoàn chỉnh.
Tôi thích nó lúc còn đang lưỡng lự.
Lúc mà bức tranh đang còn sống.
Nó còn khả năng trở thành một cái gì khác.
Khả năng ấy quan trọng hơn kết quả.
Có lẽ vì vậy mà tôi không thích chữ hoàn thành. Một bức tranh chỉ tạm dừng ở chỗ mà tôi không còn nghĩ ra cách nào khác để tiếp tục. Hôm sau, hoặc năm sau, biết đâu tôi lại đổi ý. Tôi từng làm như vậy nhiều lần. Nhiều nhà phê bình bảo đó là sự thiếu dứt khoát. Tôi nghĩ ngược lại. Chính sự dứt khoát quá sớm mới dễ làm hội họa ngỏm trước tuổi.
Mọi người thường đến gallery để xem tranh.
Tôi mở xưởng vì muốn mọi người nhìn thấy một thứ khác.
Không phải nơi tôi làm việc.
Mà là nơi hội họa còn đang xảy ra.
Ở gallery, tranh đã được chọn.
Trong xưởng, tranh vẫn đang tự chọn lấy mình.
Tôi không can thiệp vào chuyện đó nhiều như người ta vẫn tưởng.
Việc của tôi chỉ là tiếp tục tạo ra tình huống, rồi xem nó dẫn mình đi đâu. Nghe hơi giống đánh bạc. Mà cũng đúng. Vẽ luôn có chút cờ bạc. Đặt xuống một màu, không ai biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Có khi mất sạch. Có khi được nhiều hơn mình nghĩ. Chuyện đáng nói là ngày hôm sau vẫn muốn chơi tiếp.
Có lẽ vì thế mà tôi thích từ họa hoằn.
Nó nhắc tôi nhớ rằng điều đáng giá không xuất hiện thường xuyên.
Muốn gặp một điều hiếm khi xảy ra thì phải có một nơi để chờ.
Đó là họa xá.
Cuộc trưng bày lần này vì thế không phải là dịp để tôi giới thiệu xưởng vẽ của mình. Xưởng chẳng có gì đặc biệt. Điều tôi muốn chia sẻ là quãng thời gian hội họa còn chưa chịu ổn định, còn đang thay đổi, còn có thể tự phủ nhận chính nó. Tôi vẫn tin rằng một bức tranh chỉ thật sự sống khi nó còn khả năng trở thành một bức tranh khác.
Nếu người xem bước vào đây và chỉ thấy tranh, có lẽ tôi chưa nên mở xưởng.
Còn nếu người xem rời triển lãm với cảm giác mình vừa bước qua một không gian mà mọi thứ vẫn còn đang tiếp tục diễn ra, thì cánh cửa của xưởng đã thực sự được mở.
Những thứ còn lại, xin cứ để hội họa tự lo.
____________
Thông tin triển lãm
Tên triển lãm: Mở Xưởng Họa hoằn Họa xá
Nghệ sĩ: Bùi Chát
Chất liệu: Sơn dầu trên canvas
Số lượng tác phẩm: 37
Thời gian: 16.08.2026 – 30.09.2026
Khai mạc: 17g, ngày 16.08.2026
Địa điểm: Họa hoằn Họa xá
24 Đường số 1, Melosa Garden, Phường Long Trường, TP. Hồ Chí Minh