PEN America, ngày 5.10.2026 https://pen.org/report/book-bans-spotlight-2026/
Bản dịch sử dụng AI
Sách bị cấm ở Mỹ: Kết quả khảo sát toàn quốc năm học 2025-2026 cho thấy tình trạng sách vở bị hạn chế trong các trường công lập vẫn tiếp diễn.
11.982 cuốn sách bị cấm trong các trường công lập, năm học 2025-2026
Gần 12.000 (11.982) cuốn sách đã bị cấm trong các trường công lập trong năm học 2025-2026, theo Chỉ mục Cấm sách trong Trường học của tổ chức PEN America.
Đây là số lượng lệnh cấm sách được ghi nhận cao nhất trong một năm kể từ khi PEN America bắt đầu theo dõi việc cấm sách vào năm 2021.
Những phát hiện chính
7.370 tựa sách độc lập bị cấm tại các trường công lập trong năm học 2025-26
Năm nay chứng kiến số lượng kỷ lục các tựa sách độc lập bị cấm — 7.370 tựa sách — tác động đến các tác phẩm sáng tạo của hơn 4.000 tác giả, họa sĩ minh họa và dịch giả. Hơn 4.500 trong số này là những tựa sách chưa từng được ghi nhận trước đây trong Chỉ mục Cấm sách Học đường của PEN America (PEN America’s Index of School Book Bans). Đây là số lượng tựa sách mới bổ sung vào chỉ mục nhiều nhất trong một năm, cho thấy cuộc khủng hoảng cấm sách vẫn tiếp tục mở rộng. Năm học này cũng ghi nhận số lượng khu học chánh (114) cấm sách trong một năm học cao nhất từ trước đến nay.
Theo các xu hướng từ những năm trước, sách dành cho thanh thiếu niên (YA) chiếm phần lớn trong số các tựa sách bị gỡ bỏ (hơn một nửa tổng số lệnh cấm) và tiểu thuyết là thể loại sách phổ biến bị cấm nhiều nhất (hơn 80% tổng số lệnh cấm). Đáng chú ý là hai xu hướng này cũng giao thoa với nhau. Hơn 90% số đầu sách dành cho thanh thiếu niên bị cấm trong năm học 2025-2026 là tiểu thuyết, khiến các độc giả trẻ tuổi bị tước đoạt những cuốn sách giúp họ nuôi dưỡng tình yêu đọc sách.
Số vụ cấm sách giáo khoa ở trường học năm học 2025-2026 theo từng tiểu bang
Phần lớn các lệnh cấm sách được ghi nhận trong năm học này đến từ chỉ hai tiểu bang: Texas và Florida. Cả hai tiểu bang này đã trở thành hình mẫu cho việc kiểm duyệt giáo dục, nơi các nhóm lợi ích đặc biệt, luật tiểu bang và các chính trị gia cùng nhau gây áp lực lên các khu học đường để hạn chế và loại bỏ quyền tiếp cận sách. Hai tiểu bang này cũng có hồ sơ đầy đủ nhất về các lệnh cấm sách, nhờ vào các yêu cầu cung cấp hồ sơ công khai từ các tổ chức cơ sở, Dự án Tự do Đọc sách Florida và Dự án Tự do Đọc sách Texas.
Các xu hướng bổ sung
Áp lực chính trị
Như những năm gần đây, hai áp lực chính tiếp tục thúc đẩy phong trào cấm sách giáo khoa: luật pháp tiểu bang và ảnh hưởng của các nhóm có tổ chức. Chiến dịch này cũng tiếp tục được các nhà lãnh đạo chính phủ được bầu hoặc bổ nhiệm ủng hộ và khuếch đại, những người đang có tác động rất lớn đến việc tiếp cận văn học trong trường học.
Tại Texas, tác động của SB 13, một đạo luật cấm sách được thông qua vào năm 2025, thể hiện rõ rệt, và khiến Texas trở thành tiểu bang có nhiều lệnh cấm nhất, với hơn 8.000 lệnh theo phân tích của PEN America. Trên tất cả các tiểu bang, lệnh cấm ở 72% số học khu mà chúng tôi theo dõi có thể được quy cho luật pháp tiểu bang, hoặc do chính sách xem xét sách của trường viện dẫn luật tiểu bang, sách bị cấm bởi các ủy ban như những ủy ban được quy định bởi SB 13, hoặc do lý do cấm sách của một học khu cụ thể viện dẫn luật tiểu bang.
Áp lực chính trị không chỉ giới hạn ở luật pháp: các chính trị gia ngày càng gây sức ép lên các học khu để cấm sách bằng cách gửi thư đe dọa, đưa các nhà quản lý ra điều trần, hoặc các biện pháp khác dẫn đến việc tuân thủ quá mức. Ví dụ, tại Florida vào tháng 5 năm 2025, hai người được bổ nhiệm chính trị, Tổng chưởng lý và Ủy viên Giáo dục, đã cáo buộc Trường công lập Quận Hillsborough vi phạm luật tiểu bang và yêu cầu hiệu trưởng học khu phải ra trình diện trước Hội đồng Giáo dục tiểu bang. Phiên điều trần diễn ra vào tháng sau đó bao gồm một thành viên hội đồng tuyên bố rằng các chuyên gia truyền thông của học khu là “những kẻ lạm dụng trẻ em”. Phiên điều trần đáng sợ này đã dẫn đến việc ngay lập tức loại bỏ sách khỏi học khu.
Trong những tháng tiếp theo, tác động của phiên điều trần lan rộng, dẫn đến việc cấm sách trên toàn tiểu bang. Một số quận khác ở Florida cũng làm theo, loại bỏ cùng danh sách 55 đầu sách mà Hillsborough bị gây áp lực phải loại bỏ. Chiến dịch gây áp lực của các quan chức đối với một quận cụ thể đã trở thành lời cảnh báo rộng hơn cho tất cả các quận khác về việc loại bỏ các đầu sách, để không phải đối mặt với sự giám sát tương tự. Vào tháng 7 năm 2025, sách trong danh sách của Hillsborough đã bị loại bỏ ít nhất 40 lần trên 10 quận. Đến tháng 6 năm 2026, một năm sau phiên điều trần, con số đó đã tăng lên ít nhất 165 lệnh cấm trên 18 quận, theo nghiên cứu và phân tích của PEN America.
Nhận thấy sự thành công rõ rệt của các chiến dịch hăm dọa này, các quan chức ở Florida và Texas đã tăng cường sử dụng chúng trong những tháng gần đây.
Trí tuệ nhân tạo lựa chọn sách để cấm
Năm nay, một xu hướng đáng chú ý khác là vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc đẩy nhanh các lệnh cấm sách. Điều này không hoàn toàn mới, nhưng đang trở nên phổ biến hơn. Khi các học khu phản ứng với các chỉ thị mơ hồ và không rõ ràng từ các sở giáo dục và luật pháp tiểu bang, các nhà quản lý học khu ngày càng chuyển sang sử dụng AI để đánh giá các cuốn sách cần loại bỏ.
Các yêu cầu cung cấp hồ sơ công khai do Dự án Tự do Đọc sách Texas thu thập và chia sẻ với PEN America cho thấy điều gì xảy ra khi trí tuệ nhân tạo (AI) được tham khảo thay vì các chuyên gia. Những hồ sơ này cho thấy AI tạo sinh/chatbot AI tạo sinh liên tục đề xuất loại bỏ sách, không phải vì những cuốn sách đó tục tĩu theo tiêu chuẩn pháp lý hiện hành, mà là vì các quận khác đã cấm chúng. Hiện tượng sử dụng AI để hướng dẫn việc loại bỏ sách sẽ làm trầm trọng thêm hiệu ứng domino của việc cấm sách vốn đã đi quá xa.
Các gợi ý từ trí tuệ nhân tạo được cung cấp làm ví dụ bởi Học khu độc lập McAllen ở Texas để đáp ứng yêu cầu cung cấp hồ sơ công khai:
Hai ví dụ về kết quả đầu ra của AI khi được yêu cầu cấm sách:
Bằng cách sử dụng từ khóa và tìm kiếm trên web đối với các cuốn sách thường bị cấm, các công cụ AI thu thập danh sách các tựa sách mà không xem xét đến sắc thái, ngữ cảnh hoặc mục đích, đẩy nhanh quá trình kiểm duyệt. Điều này đã xảy ra ở Texas khi nhiều học khu cố gắng tuân thủ SB 13, đạo luật quy định cấm các tài liệu có nội dung “không đứng đắn” hoặc “thô tục”. Một số học khu đã phản hồi bằng cách ký hợp đồng lớn với Bookmarked, một “công ty chuyên về thông tin sách”, để giúp các học khu “ngừng quản lý rủi ro” – nghĩa là, họ đã thuê ngoài các quyết định về việc tiếp cận văn học lẽ ra phải dựa trên nhu cầu và giá trị của cộng đồng.
Việc gỡ bỏ Manga và tiểu thuyết đồ họa
Xu hướng thứ ba trong năm học này là việc cấm đoán tràn lan các tiểu thuyết đồ họa, đặc biệt là truyện tranh manga. Manga, một thể loại tiểu thuyết đồ họa của Nhật Bản, rất dễ tiếp cận và ngày càng phổ biến. Giống như các cuốn sách có nhân vật và bản sắc đa dạng, sự thay đổi lớn về mức độ phổ biến của manga đã vấp phải sự phản đối từ những người muốn kiểm duyệt sách. Và cũng như tiểu thuyết đồ họa và các văn bản minh họa khác, các hình ảnh trong truyện tranh manga thường bị tách khỏi ngữ cảnh, với những thách thức thường nhắm vào các hình ảnh miêu tả tình dục, bạo lực và bản dạng giới. “Tách rời ngữ cảnh “, hay việc xem xét các hình ảnh mà không quan tâm đến toàn bộ cuốn sách, là một chiến thuật phổ biến trong các chiến dịch thông tin sai lệch chống lại truyện tranh manga, với những người ủng hộ kiểm duyệt cho rằng chúng “không phù hợp” hoặc “khiêu dâm”.
Các họa sĩ truyện tranh Nhật Bản Atsushi Ohkubo (loạt truyện Fire Force và Soul Eater), Hajime Isayama (loạt truyện Attack on Titan), Rumiko Takahashi (loạt truyện Inuyasha, Inuyasha Ani-Manga và Ranma 1/2) và Yusei Matsui (loạt truyện Assassination Classroom) đều xuất hiện trong danh sách các tác giả bị cấm nhiều nhất của PEN America. Tác phẩm của các tác giả này thường bị nhắm mục tiêu để gỡ bỏ toàn bộ loạt truyện, có nghĩa là tất cả các tập trong một loạt truyện đều bị gỡ bỏ cùng một lúc — trong một số trường hợp ảnh hưởng đến hơn 20 hoặc 50 tựa sách khác nhau.
Ghi chú dữ liệu
Trong năm học 2025-2026, Texas và Florida chứng kiến số lượng lệnh cấm sách nhiều nhất, nhưng cũng cung cấp dữ liệu toàn diện nhất, nhờ vào việc các Dự án Tự do Đọc sách của Texas và Florida đã đệ trình các yêu cầu về hồ sơ công khai. Tuy nhiên, ở tất cả các tiểu bang, con số chúng tôi đưa ra đều thấp hơn thực tế, vì các trường hợp cấm sách thường không được báo cáo và ngày càng khó chứng minh nếu thiếu sự minh bạch từ các học khu. Những con số này cũng không tính đến nhiều báo cáo về việc kiểm duyệt ngầm, bao gồm cả việc hạn chế mua sách giáo khoa và việc “loại bỏ” có chủ đích các đầu sách chưa nhận được khiếu nại.
Những tựa sách bị cấm lần đầu tiên
Một số đầu sách lần đầu tiên xuất hiện trong Danh mục Sách bị cấm ở trường học của PEN America trong năm học 2025-2026, bao gồm các tiểu thuyết kinh điển, sách chuyển thể từ trò chơi, tiểu thuyết ăn khách và truyện dành cho thanh thiếu niên về tuổi mới lớn, truyện tranh manga và một tuyển tập về nữ quyền:
– Đây là chúng ta: Chủ nghĩa nữ quyền cho thế giới thực tế – Tác giả: Kelly Jensen
– Romeo và/hoặc Juliet: Một cuộc phiêu lưu với nhiều lựa chọn do Ryan North sáng tác.
– Hãy thư giãn hơn (Be More Chill) – Tác giả: Ned Vizzini
– Tokyo Ghoul của Sui Ishida
– Đêm Sáng Nhất của Jennifer L. Armentrout
– Những cánh đồng củ dền: Ký ức về một mùa hè thứ mười sáu của Gary Paulsen
– Thỏ và Robot của Andrew Smith
– Truyện ngắn của Alexandra Bracken
– Những bài học về Hóa học của Bonnie Garmus
– Jane Eyre của Charlotte Bron Bộ truyện tranh Attack on Titan, tập 34 của tác giả Hajime Isayama.
Các tựa sách và tác giả bị cấm nhiều nhất
Năm học 2025-2026 cũng bao gồm nhiều sách và tác giả đã bị cấm nhiều lần trong năm năm qua.
Danh sách sách bị cấm nhiều nhất trong năm học 2025-2026 bao gồm nhiều tựa sách nổi tiếng bị cấm lặp lại: Sold của Patricia McCormick; Speak của Laurie Halse Anderson; một số tác phẩm của Ellen Hopkins như Crank và Identical; The Handmaid’s Tale của Margaret Atwood; và Looking for Alaska của John Green.
Nhiều tác giả vẫn tiếp tục trải qua hiệu ứng “Chữ A Đỏ” khi các tác phẩm cũ của họ bị nhắm mục tiêu sau khi một tựa sách cụ thể bị cấm, bao gồm Stephen King, Sarah J. Maas, Jodi Picoult, Tiffany D. Jackson, Alice Oseman, Angie Thomas, các tác giả truyện tranh Atsushi Ohkubo và Hajime Isayama, và nhiều người khác.
Như đã trình bày trong báo cáo trước, phân tích của chúng tôi về hàng nghìn cuốn sách bị cấm trong năm năm qua luôn chỉ ra rằng các nỗ lực loại bỏ truyện và sách khỏi trường học chủ yếu nhắm vào các cuốn sách về chủng tộc và phân biệt chủng tộc, người hoặc nhân vật LGBTQ+, người hoặc nhân vật da màu và tình dục.
Thư viện trường học giúp phổ biến kiến thức và ý tưởng, đảm bảo sách luôn sẵn có cho tất cả mọi người bất kể tư tưởng cá nhân hay chính trị, và mở ra cánh cửa đến những câu chuyện cung cấp thông tin, thách thức và phản ánh thực tế của thế giới cho người đọc. Việc cấm sách cản trở quyền tự do đọc, cắt giảm khả năng tiếp cận của học sinh với sự đa dạng về quan điểm, tiếng nói, góc nhìn và văn học mà các em xứng đáng được tiếp cận. Báo cáo này nâng cao nhận thức về các xu hướng ngày càng leo thang và phát triển đằng sau phong trào cấm sách để chúng ta có thể chống lại những nỗ lực này tốt hơn.
Lời cảm ơn
Báo cáo này được viết bởi các chuyên gia của Chương trình Tự do Đọc sách, Tiến sĩ Philomena Polefrone, quản lý cấp cao và Giám đốc Kasey Meehan. Báo cáo này dựa trên Chỉ số Cấm Sách Học đường của chúng tôi, điều này không thể thực hiện được nếu không có sự hỗ trợ từ một số đồng nghiệp của PEN America và các chuyên gia tư vấn bên ngoài. Việc thu thập và phân tích dữ liệu được dẫn dắt và hoàn thành bởi Tiến sĩ Tasslyn Magnusson, cố vấn cấp cao và Yuliana Tamayo Latorre, trợ lý chương trình, với sự hỗ trợ thiết yếu từ McKenna Samson, quản lý; Madison Markham, điều phối viên chương trình; Daniel Cruz, trợ lý đặc biệt cho các Chương trình Tự do Ngôn luận Hoa Kỳ và một số chuyên gia tư vấn bên ngoài: Sanobar Chagani và Nat Gove. Báo cáo đã được xem xét và biên tập bởi Jonathan Friedman, Giám đốc điều hành của Sy Syms, Chương trình Tự do Ngôn luận Hoa Kỳ.
Chúng tôi cũng xin cảm ơn các đối tác quan trọng trong công việc này. Các yêu cầu cung cấp hồ sơ công khai và thông tin từ Dự án Tự do Đọc sách Florida và Dự án Tự do Đọc sách Texas đã phát hiện ra hàng nghìn lệnh cấm sách ở các tiểu bang này. Các Dự án Tự do Đọc sách ở Texas và Florida, cùng với Quỹ Annie, Let Utah Read, và các báo cáo tin tức về kiểm duyệt của Kelly Jensen, đã truyền cảm hứng và cung cấp thông tin sâu sắc cho báo cáo này.
PEN America xin bày tỏ lòng biết ơn đối với sự hỗ trợ từ Quỹ Endeavor, Quỹ Henry Luce, Quỹ Spencer và Quỹ Long Ridge, nhờ đó mà báo cáo này mới được thực hiện.
Cuối cùng, chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến nhiều tác giả, giáo viên, thủ thư, phụ huynh, học sinh và người dân đang đấu tranh chống lại lệnh cấm sách, lên tiếng trong cộng đồng và nâng cao nhận thức về những vấn đề này. Chúng tôi tự hào được sát cánh cùng các bạn trong việc bảo vệ quyền tự do đọc sách.