Truyện ngắn Văn
Thư viện gạch đỏ nằm ở cuối con dốc, nép mình dưới những tán cây trụi lá của mùa đông Chicago. Bên ngoài, cái lạnh hanh khô thấm qua từng lớp áo như muốn gặm nhấm chút hơi ấm cuối cùng của con người. Nhưng chỉ cần bước qua cánh cửa gỗ nặng nề, mùi giấy cũ hòa cùng hơi ấm từ hệ thống sưởi đã lập tức bao lấy người ta như một cái ôm quen thuộc.
Tôi ghé vào đây mỗi chiều thứ Tư. Với một người định cư lâu năm như tôi, những dãy kệ sách tiếng Việt ở góc khuất là “mảnh hồn làng” giữa lòng thành phố xa lạ này. Nơi đây, chữ nghĩa không cần phải qua diễn dịch mới hiểu được; chúng ngấm thẳng vào cảm xúc như nước mưa ngấm vào đất khô.
Vừa thấy tôi bước vào, Ann, cô thủ thư nói ngay:
– Hôm nay có mấy quyển sách mới về. Chắc ông sẽ thích.
– Cảm ơn, Ann.
Tôi vẫn chọn cái bàn vừa gần cửa sổ, vừa gần những kệ sách tiếng Việt. Có hôm tôi chẳng đọc gì cả, chỉ ngồi nhìn ra cửa sổ. Dường như tôi đến đây, ngồi ở góc này, để tìm một cảm giác yên bình, thân thuộc hơn là để đọc sách.
Hôm ấy, tôi vô tình chạm vào một gáy sách quen thuộc đến mức tim tôi bỗng thắt lại. Đó là tập tùy bút của một tác giả tôi vô cùng yêu quý từ những năm còn ở quê nhà, người đã nuôi dưỡng tâm hồn tôi bằng văn chương suốt cả tuổi trẻ. Tôi đã đọc đi đọc lại những bài tùy bút của ông, đến mức gần như thuộc lòng nhiều đoạn văn.
Cuốn sách này đã thất lạc trong chuyến hải hành dài nhất trong đời, mười lăm năm trước. Tôi chỉ nhớ rằng mình đã bỏ nó vào ba lô cùng với ít lương khô trước khi bước lên thuyền.
Khi rời chiếc thuyền tả tơi, đặt chân lên đảo, tôi chỉ còn mỗi bộ quần áo ướt dính trên người. Lương khô đã cạn trước khi thuyền đến bờ. Cuốn sách cũng chìm dưới đáy biển lúc nào không rõ.
Sau đó, tôi không nhớ gì về cuốn sách ấy nữa. Cho đến khi tôi nhìn thấy nó ở đây.
Tôi mang cuốn sách ra chiếc bàn gần cửa sổ. Ánh sáng vàng đục của thư viện soi rõ những vết ố thời gian trên mặt giấy. Tôi đọc như người khát tìm thấy nước, cho đến trang 88.
Đó là đoạn tác giả viết về một buổi chiều cuối năm ở quê nhà, khi tiếng chuông chùa xa xăm quyện vào mùi khói bếp… Nhưng trang tiếp theo, lẽ ra phải là trang 89 – trang chứa đựng những dòng tinh túy nhất về nỗi nhớ – thì lại biến mất.
Một vết rách nham nhở, chạy dọc theo gáy sách. Trang 89 đã không còn. Như một nhịp cầu gãy đôi giữa dòng sông ký ức.
Tôi ngồi thừ người, cảm giác hụt hẫng âm ỉ trong lồng ngực. Tại sao lại là trang này? Tại sao lại là tác giả này? Tôi nhìn sang trang 90, nhưng mạch cảm xúc đã đứt lìa. Tác giả đã chuyển sang một chủ đề khác, bỏ mặc tôi đứng chơ vơ bên bờ vực của cái phần bị xé đi ấy.
***
Những chiều thứ Tư sau đó, tôi trở lại với một tâm thế khác. Không chỉ để đọc, mà như để đi tìm một lời giải đáp. Tôi bắt đầu rà soát những cuốn sách nằm lân cận trên kệ. Những tập thơ của Quang Dũng, những tản văn của Võ Phiến, những trước tác của Nguyễn Hiến Lê.
Và tôi nhận ra một sự thật kỳ lạ đến thắt lòng: Không chỉ mình cuốn tùy bút kia bị thương tổn. Rất nhiều cuốn sách ở đây bị mất đúng một trang. Tôi không biết những trang bị xé ấy viết gì. Nhưng chắc chắn phải là những dòng rất có ý nghĩa với người đã xé nó. Có thể là một đoạn văn đẹp. Một câu thơ buồn ly biệt. Hoặc chỉ vài dòng nào đó mà người khác đọc qua sẽ thấy bình thường, nhưng với họ lại là cả một quãng đời đã mất.
Ai đã làm việc này? Một kẻ ích kỷ muốn sở hữu cái đẹp cho riêng mình? Một tâm hồn quá đỗi yếu mềm, không chịu nổi sức nặng của ký ức nên phải xé bỏ nó đi để được bình yên?
Hay chỉ là một người muốn mang những trang sách ấy theo mình như mang theo một phần quê hương?
Một buổi chiều tuyết rơi nặng hạt, tôi ngồi ở chiếc bàn gỗ lớn gần cửa sổ. Một người đàn ông lớn tuổi đến ngồi đối diện. Ông đặt trước mặt một quyển sách cũ, rồi lấy từ túi áo ra một tờ giấy trắng và một cây bút máy. Suốt gần một giờ, ông hầu như không ngẩng đầu lên. Có lúc ông dừng lại rất lâu, nhắm mắt như cố nhớ điều gì, rồi mới cúi xuống viết tiếp.
Bàn tay ông không có vẻ gì là bàn tay của một người cả đời cầm bút. Nhìn những khớp xương ngón tay nổi lên và làn da đen sạm như màu thép, tôi có cảm tưởng là bàn tay ấy đã mở những kíp nổ, đã băng bó những vết thương, đã vuốt mắt những đồng đội của mình.
Việc viết, đối với ông ấy chắc không dễ dàng gì. Nhưng vì lý do nào đó, ông ấy vẫn cố gắng viết.
Viết xong, ông gấp tờ giấy làm đôi, mở cuốn sách, cẩn thận kẹp nó vào giữa hai mép giấy bị xé, rồi đứng dậy mang quyển sách trở lại đúng chỗ trên kệ. Ông lặng lẽ khoác áo ra về.
Tò mò, tôi bước đến lấy quyển sách ấy xuống.
Ở chỗ trang sách đã mất, có một tờ giấy viết tay được kẹp ngay ngắn. Nét chữ run run phủ kín cả hai mặt giấy. Tôi không biết những dòng ấy có đúng với trang đã mất hay không. Chỉ biết rằng ai đó đã cố lấp đầy khoảng trống mà một người khác để lại.
Giây phút ấy, tôi bỗng hiểu ra. Hóa ra, tôi không phải là người duy nhất đứng bên bờ vực của những trang sách rách.
Rồi tôi chợt nhận ra, đời mình cũng là một cuốn sách bị xé đúng trang 89. Cái trang nối giữa “ngày đi” và “ngày ở”. Tôi nhớ rất rõ những gì xảy ra trước đó ở Việt Nam, và cũng nhớ rất rõ cuộc sống của mình trên đất Mỹ. Chỉ có đoạn ở giữa là mờ dần theo năm tháng, như thể đã bị gió tuyết của cuộc đời xé mất.
***
Trở lại thư viện vào một chiều thứ Tư khác, tôi lấy từ túi xách ra một tờ giấy đánh máy. Tôi nhắm mắt, cố lục tìm trong trí nhớ những dòng văn của tác giả mà mình từng đọc đến thuộc lòng. Bằng bàn tay run run, tôi chép lại trang 89. Có những câu tôi còn nhớ gần như nguyên vẹn. Có những chỗ chỉ còn lại vài chữ rời rạc. Và cũng có những khoảng trống, tôi đành lấp đầy bằng chính nỗi nhớ của mình.
Tôi ngồi suốt cả buổi chiều chỉ để viết một trang giấy. Khi ngẩng lên, thư viện chỉ còn Ann, người thủ thư ngồi sau quầy. Ánh đèn vàng hắt xuống những chiếc bàn vắng người.
Tôi gấp tờ giấy làm đôi, kẹp nó vào đúng chỗ trang sách đã mất, rồi lặng lẽ đặt quyển sách trở lại vị trí cũ trên kệ.
Ann ngước mặt lên khi tôi đi ngang.
– Hôm nay ông cũng không mượn cuốn nào à?
– Không. Tôi thích ngồi đọc ở đây hơn.
Ann đứng dậy, lần lượt tắt các ngọn đèn.
Bước ra khỏi thư viện, cái lạnh của mùa đông Chicago đã lập tức ùa tới. Tôi kéo cao cổ áo rồi chậm rãi đi ngược con dốc.