Nguyễn Phú Yên
c. Trên bốn vùng chiến thuật
Chiến tranh ngày càng mở rộng trên khắp lãnh thổ. Khởi đầu cuộc chiến, người lính phải có mặt ở những nơi rừng núi xa xôi:
Tôi là lính xa nhà đi trấn sơn khê
Hai mùa mưa mây mù che nẻo đường về
Đêm rừng núi lạnh buốt mái pônsô
Súng cầm canh nhịp từng giờ
Trái châu chiếu xuyên cành lá…
(Hoài Linh, Lính nghĩ gì)
Ôi ước mơ nhiều cũng thế thôi
Đời chỉ làm bạn cùng sương gió
Nghe gió đêm từng cơn ru cô đơn
Biết cho chăng đêm nay
Chiến tranh đem thân trai nơi rừng sâu
Đời chỉ ân ái với cánh thư hồng ấp yêu.
Rừng là rừng chập chùng
Giá lạnh trai chiến trường
Đêm nay xa quê hương
Xa lìa tiếng nói người thương…
(Lam Phương, Biết đến bao giờ)
Trong không gian xa vắng, người lính cảm thấy cô đơn hơn bao giờ hết vì giữa tiền đồn heo hút chỉ có mình anh, hoặc có chăng thì chung quanh đồng đội thưa thớt mà muông thú thì có ở khắp nơi:
Rồi từng xuân đến bắt anh giã từ ấu thơ
Rồi xuân chiến chinh
Phút giao mùa chỉ còn anh với anh…
Ngày đầu một năm
Giữa tiền đồn heo hút xa xăm
Có người lính trẻ
Đón mùa xuân bằng phiên gác sớm
Lại một lần xuân
Trên miền xa cát đá khô cằn…
(Trần Thiện Thanh, Phút giao mùa)
Ở chốn xa xôi ấy, người lính sẽ nhớ về mẹ già ngày đêm khắc khoải đợi trông con:
Mẹ ơi biên cương giờ đây
Trời không mưa nhưng nhiều mây
Nửa đêm nghe chim muông hú trong rừng hoang
Nghe gió rung cây đổ lá vàng
Sương xuống mênh mang…
Mẹ ơi quê hương lầm than
Làm trai hai vai nợ mang
Ngồi đây trong sương khuya trắng trên đầu non
Con biết quê xa mẹ mong chờ
Tin chiến không còn…
(Anh Bằng, Nửa đêm biên giới)
Ở một nơi cô tịch và quạnh quẽ như thế, người lính gần như không còn biết đến ý niệm thời gian:
Đồn anh đóng ven rừng mai
Nếu mai không nở anh đâu biết xuân về hay chưa.
Chờ em một cánh thư xuân, nhớ thương gom đầy
Cho chiến sĩ vui miền xa xôi…
(Trần Thiện Thanh, Đồn vắng chiều xuân)
Không chỉ ở một nơi cố định, người lính có thể bị điều động khắp nơi khi có nhu cầu về quân số để tăng cường cho một vùng đất, hoặc ở tiền đồn hay trong những trận đánh ác liệt:
Giờ này anh ở đâu?
Quang Trung nắng cháy da người
Giờ này anh ở đâu?
Dục Mỹ hay Lam Sơn?
Giờ này anh ở đâu?
Đồng Đế nắng mưa thao trường
Anh ở đâu? Ú u ù … Anh ở đâu?
Giờ này anh ở đâu?
Pleiku gió núi biên thùy
Giờ này anh ở đâu?
Miền Trung hỏa tuyến địa đầu
Giờ này anh ở đâu?
Miền Tây tiếng sét U Minh rừng
Anh ở đâu? (ú u ù)… Anh ở đâu?
(Khánh Băng, Giờ này anh ở đâu)
Anh giờ ở đâu,
Đồi núi cao nguyên hay cuối miền sông Hậu?
Đêm nay ở đó gió lạnh không
Sương khuya có giăng giăng đầy?
Phương này em với những lời nguyện cầu
Cho người đi sẽ có ngày trở về
Cho tình ta thắm thiết tựa ngày đầu
Xin cho chúng mình còn nhau.
(Phan Trần, Cho người vào cuộc chiến)
Nói với người thân, họ không quên nhắc đến cuộc đời bôn ba của mình trên khắp mọi nẻo đường:
Đời anh đã bao phen
Gió sương gót chân in chiến trường
Làm quen với đêm canh
Gió lộng với mưa khuya núi rừng
Đời tôi ngày ngày
Khi chiều chết trên đường phố
Giọng ca nhịp đàn
Mong gửi tám hướng tâm tư
Dù xa nhau em ơi, lòng ta luôn nhớ đời
Vì chờ mong còn dài.
Mai nay anh đi rồi, làm sao tôi ngăn được
Thà vui đi cho trót đêm nay
Nhiều lần mình trắng bàn tay
Như chuyện xa xưa ấy
Xin đừng nhớ hay buồn.
Đôi ta không sống vì nhau khi kẻ ở người đi,
Thôi thương tiếc mà chi
Đường về ngõ tối hai nơi, có phải vì sao rơi
Đêm hò hẹn hết rồi.
(Trúc Phương, Chuyện chúng mình)
Với người lính có thể gọi kỳ nghỉ phép là những ngày hạnh phúc. Nhưng đôi khi vì chinh chiến phải ngược xuôi trên những nẻo đường, họ chưa thể về thăm người thân yêu:
Vọng gác đêm trường, bâng khuâng tôi nhớ
Chiều chia tay em gái nhỏ
Đếm thời gian trôi, từ ngày ra đơn vị
Tôi bôn ba khắp miền chiến thuật
Chưa một lần về thăm phố phường…
(Ngân Giang, Đêm trên đỉnh sầu)
Họ không nguôi mong được về thăm gia đình, bạn bè, được vui chơi phố thị. Và giây phút đó có lần cũng trở thành hiện thực:
Mình về thành phố đây rồi
Chốn ăn chốn vui lạ mặt người
Cho bõ gian lao ngần này phép rong chơi
Rũ phong sương đầy áo
Mà lòng nghe ước muốn lên cao…
(Trúc Phương, Người về thành phố)
Nghiêng bóng dài đèn soi bước chân
Dìu em qua thị trấn sau những ngày đánh trận…
Đêm mua vui cùng quay
Dưới ánh đèn nhạt màu son
Câu ca tiếng nhạc nay vẫn còn
Môi run với rượu say mềm
Qua làn hơi khói thuốc bàn tay
Một ngày vui nào hay…
(Huy Phong, Thị trấn về đêm)
Sài Gòn thứ bảy còn ai mong chờ
Một người lính trẻ về thăm kinh đô
Người lính chiến ấy là tôi
Lần đi khi nắng chưa vơi
Gởi trọn nỗi thương cuộc đời…
(Anh Bằng, Sài Gòn thứ bảy)
Anh hai mươi vào quân ngũ
Em mười sáu đến vũ trường
Biết ai thương hoài tuổi xuân
Chúng ta mái đầu còn xanh
Anh về rồi mai xa vắng
Hãy vui cho trọn một đêm
Thôi đừng thầm trách đời ta lỡ làng.
(Y Vũ & Trúc Sơn, Những tâm hồn hoang lạnh)
Đó là những ngày an vui để có thể nghĩ đến một bóng hồng nào đó. Với chàng trai này thì gặp người yêu, với chàng trai kia thì chỉ là dịp để làm quen cô gái:
Từ xa tôi về phép hai mươi bốn giờ
Tìm người thương trong người thương
Chân nghe quen từng viên sỏi đường nhà
Chiều nghiêng nghiêng nắng đổ
Và người yêu đứng chờ ngoài đầu ngõ bao giờ…
(Trúc Phương, Hai mươi bốn giờ phép)
Chiều nhìn qua đầu ngõ, dâng dâng niềm thương nhớ
Dáng xinh xinh một người
Ðược nghỉ năm ngày phép, mất hai hôm làm quen
Em mới cho mình biết tên.
Cuộc đời chinh chiến, quanh năm với bưng biền
Thì gót liễu mong manh, làm sao bước song hành…
Đời anh đây đó mười phương
Gặp em anh đã thương càng thương
Thương đôi môi đầy nhựa sống
Thương tia mắt dào dạt sóng
Tuổi ngọc xuân son, nét ngà uốn trăng tròn…
(Hoài Linh, Căn nhà màu tím)
Nhưng ngày vui rồi cũng qua mau, họ lại trở về với chiến trường và bom đạn. Trong các cuộc chiến đấu làm sao tránh khỏi những lúc bị thương tích, phải chuyển về hậu phương điều trị. Nhưng khi bệnh đã qua khỏi, họ phải trở về đơn vị tiếp tục cầm súng, tiếp tục cuộc đời chinh nhân đôi khi không thể chia sẻ cho ai. Và như thế họ vẫn còn phải trải qua bao gian lao, phải đối diện trước bao hiểm nguy với bao nhiêu bãi mìn, hầm chông, bao nhiêu súng nổ đạn bay:
Tôi trở lại vùng hành quân
Vùng xa xôi đá sỏi biết buồn
Ba tháng hậu phương yên bình
Tuy vết thương chưa lành hẳn
Tôi lại đi giữa lạnh sang đông
Đời tôi chinh chiến quanh năm
Yêu lúc băng rừng như mộng tình nhân
Kiếp chúng tôi như kiếp sông dài
Trôi đi miệt mài nào ai biết cho ai.
(Trần Thiện Thanh, Mùa xuân lá khô)
Trước mặt anh hầm chông bãi mìn
Rừng núi ngàn trùng, đồng hoang rêu xanh
Đêm ngày réo gọi tên anh…
Dù nghe dù nghe sấm nổ trên đầu
Sấm nổ trên đầu
Sao hơn nhan sắc nhiệm mầu của em…
(Trầm Tử Thiêng, Vùng trước mặt)
Mưa, mưa mãi thấm lòng
Người trai nơi sa trường
Hạt mưa vui như hồi vỗ tay ca.
Mưa, nhưng vẫn ấm lòng người trai đi xa nhà
Mưa cho tình thương mến thêm đậm đà.
Hạt mưa trên poncho, hạt mưa trên poncho
Nhớ những đêm anh em vỗ tay
Reo cười đùa mưa nguồn
Nằm trên poncho ngỡ trên nệm gấm.
Nào ai đang say sưa, hẹn nhau đi trong mưa
Góp chiến công đem ghi khắc
Trên lời nguyền ngày quay về
Nghìn gian lao tan biến trong lời thề.
(Trầm Tử Thiêng, Hạt mưa trên poncho)
Họ ra đi vì trong lòng còn nghĩ về tương lai đất nước, vì còn thấy bao cảnh điêu tàn trên quê hương đau khổ:
Cao ngất Trường Sơn
Ôm ấp tình thương nước ra sông nguồn
Tìm về biển Đông
Tình yêu thành sóng Thái Bình Dương
Rồi từng đêm sương
Sóng vỗ về ru giấc quê hương
Nhưng quê hương chưa ngủ
Khi bom đạn tơi bời
Còn nhục nhằn dưới ruộng trên nương…
(Trần Thiện Thanh, Biển mặn)
Thật không may cho người mãi mãi tật nguyền, nhưng dù sao họ cũng còn có được sự nâng niu của người thân yêu đang chờ đón:
Mai kia anh trở về, anh trở về
Dẫu rằng dẫu rằng không còn vẹn như xưa
Dù anh trở về trên đôi nạng gỗ
Dù anh trở về bằng chiếc xe lăn…
(Phan Trần, Cho người vào cuộc chiến)(*)
Đôi khi trong cuộc chiến dữ dội ấy, người lính cũng dự báo một cái chết cho người cầm súng, bởi ai có thể biết được chuyện gì sẽ xảy ra:
Em đi qua cầu có gió bay theo
Thổi bùng khăn tang trắng giữa khung chiều
Em đi qua cầu có lá xôn xao
Một dòng sông sâu chở hồn thương đau…
Em đi qua cầu tiếng súng vang theo
Làng mạc quê hương có dáng buồn rầu…
(Trịnh Công Sơn, Em đi qua cầu)
Nếu mai anh chết xin em đừng buồn
Đừng nhớ nghe em
Xin em đừng đừng thương đừng tiếc
Và đừng than đừng khóc.
Nếu mai anh chết
Một chiếc xe tang ngựa kéo đi
Trên con đường dài
Hàng me đổ lá xưa mình vẫn lang thang…
(Lê Dinh, Nếu mai này)
Và rồi cuối cùng, cái chết cũng đã trở thành hiện thực. Giờ đây người thân đã nhìn ra một cảnh tượng sầu não, bi thương, ai oán hơn:
Anh nằm xuống cho hận thù vào lãng quên
Tiễn đưa nhau trong một ngày buồn
Đất ôm anh đưa vào cội nguồn
Rồi từ đó, trong trời rộng, đã vắng anh…
(Trịnh Công Sơn, Cho một người nằm xuống)
Ngày mai đi nhận xác chồng
Say đi để thấy mình không là mình
Ngày mai đi nhận xác anh
Cuồng si thuở ấy, hiển linh bây giờ…
Em không nhìn được xác chàng
Anh lên lon giữa hai hàng nến trong
Mùi hương cứ tưởng hơi chàng
Ôm mồ cứ tưởng ôm vòng người yêu!…
(Phạm Duy & thơ Lê Thị Ý, Tưởng như còn người yêu)
Trước mắt người hậu phương là hình ảnh lạnh lùng và não nề của góa phụ và khăn sô, còn đau đớn nào hơn bi kịch của chiến tranh:
Anh trở về, anh trở về hàng cây nghiêng ngả
Anh trở về, có khi là hòm gỗ cài hoa
Anh trở về trên chiếc băng ca
Trên trực thăng sơn màu tang trắng…
Anh trở về chiều hoang trút nắng
Poncho buồn liệm kín hồn anh
Anh trở về bờ tóc em xanh
Chiếc khăn sô lên đầu vội vã, em ơi…
(Phạm Duy & thơ Linh Phương, Kỷ vật cho em)
Như thế đấy, những trận chiến ác liệt đã khiến biết bao nhiêu người con đất Việt phải nằm xuống. Hiện thực chiến tranh đã bày ra những cảnh tượng hãi hùng, ở đó những người trai đã vùi thây trong máu lửa:
Gio Linh đón thây giặc về
Làm phân xanh cây lá,
Pleime gió mưa mùa
Tây Ninh nắng nung người
Mà trận địa thì loang máu tươi
Đồng Tháp vắng bóng hồng, tôi yêu ai?
(Trúc Phương, Trên bốn vùng chiến thuật)
Các trận đụng độ dữ dội được biết tới với những địa danh trải dài trên khắp đất nước:
Toumorong, Dakto, Krek, Snoul
Trưa Khe Sanh gió mùa, đêm Hạ Lào thức sâu
Anh! Cũng anh vừa ở lại một mình
Vừa ở lại một mình
Charlie, tên vẫn chưa quen người dân thị thành.
(Trần Thiện Thanh, Người ở lại Charlie)
Trả lại cho ai những địa danh quá hãi hùng
Mà người đời từng biết tên
A Sao, Cam Lộ, Hạ Lào, Khe Sanh
Pháo nổ trên cổ thành…
(Hàn Châu, Ngày mai tôi về)
Và người lính buồn bã cất tiếng gọi mọi người hãy nhớ về người đã khuất:
Sao không hát cho những người còn mải mê
Lá rừng che kín đường về phồn hoa
Sao không hát cho những bà mẹ hằng đêm nhớ con xa
Hay hát cho những người vừa nằm xuống chiều qua…
(Trần Thiện Thanh, Rừng lá thấp)
Họ chia sẻ niềm đau, nỗi tiếc thương và đôi khi cũng vinh danh bạn bè – những người ngã xuống cho quê hương:
Nào những khi ôm thép súng tê tay
Đăm mắt theo bao hư ảo thở dài
Nơi chốn xa buồn thương mẹ quẳng gánh
Em còn khêu sáng ánh đèn từ sương mai.
Giờ đây con đường xưa còn đó
Tóc liễu vờn gió ru buồn…
Bạn bè anh theo lớp tuổi ra đi
Dăm đứa thân nghe tin chẳng trở về…
(Đinh Miên Vũ, Sương trắng miền quê ngoại)
Từ đó đâu còn nữa
Đêm hẹn xưa tha thiết gọi tên nhau
Từ đó đâu còn nữa
Trăng ngày xưa lưu luyến soi đôi đầu
Gương xưa còn đó
Nhưng bóng hình nào thấy đâu
Áo xưa còn đó
Nhưng mùi hương phai nhạt rồi
Từ đó nghe trong lòng
Nghe trong lòng mưa gió từng đêm.
Vào một đêm sương có người trai hồi hương
Báo một tin thật buồn
Tin anh gục chết giữa lúc băng rừng sâu
Cho tơ duyên bẽ bàng…
(Trần Thiện Thanh, Từ đó em buồn)
Đêm rồi lại đêm, một bóng đơn côi
Em nhớ người phương trời
Tâm tư chẳng biết nói cùng ai
Đơn sơ em ghi đôi dòng
Mong người đi giữa súng đạn chập chùng
Xin hiểu cho giữa cát bụi thị thành
Bao giờ em cũng vẫn bền một lòng
Thương anh suốt đời… anh ơi!
(Phan Trần, Cho người vào cuộc chiến)
Tôi về qua xóm nhỏ con đò nay đã già
Nghe tin anh gục ngã
Dừng chân quán năm xưa
Uống nước dừa hay nước mắt quê hương…
(Phạm Thế Mỹ, Những ngày xưa thân ái)
Anh ơi anh ơi anh đâu rồi
Làm sao làm sao ta có đôi
Anh ơi anh ơi anh đâu rồi
Mộ bia đề tên anh đó sao
Anh ơi anh ơi anh đâu rồi
Để tình đầu là tình cuối đau lòng nhau…
(Trần Thiện Thanh, Tình đầu tình cuối)
Những người trai đã ra đi nhưng người ở lại khi than khóc chỉ nói về cái chết, nỗi tiếc thương, đau đớn. Bài hát không gợi một chút căm hận, cùng lắm chỉ nói bóng gió về làn đạn oan nghiệt từ đối phương. Cái chết thực như thế nhưng đôi khi vẫn tưởng như là không:
Rồi một đêm nghe súng
Kêu ba lần trong vườn hoang
Một nửa hồn nghe tin báo
Anh ngã gục chiến trường gần.
Mộ nào cho bia gỗ
Dấu sơn đề tên người thân
Còn lại chuyện gì cho em?
Tưởng là chết đi
Nhưng không anh lại về
Anh lại về, anh lại về.
Vành khăn tang, ôi tình tứ
Như lời em đợi chờ trong giông bão
Đại dương trân châu ngọc báu
Cũng không bằng một phút giây tương phùng
Tình trăm năm cho tình ngắn trên trần gian,
Tình trọn nghĩa yêu đương
Tình thiên thu cho người chết
Đã trở về tuyệt vời như hôm nay…
(Trần Thiện Thanh, Tưởng người chết đi)
Anh ơi, địa danh nào thiếu dấu chân anh
Đợi anh về chỉ còn trơ vầng trán
Đứa bé thơ tấm khăn sô bơ vơ người góa phụ
Cầu được sống trong mơ…
Anh! Chính anh vừa ở lại một mình
Vừa ở lại một mình
Charlie, tên vẫn chưa quen người dân thị thành…
(Trần Thiện Thanh, Người ở lại Charlie)
Một ngày, tôi đi qua trại lính ngang nhà,
Thấy một lá cờ với một vòng hoa.
Chung quanh đây, có ai đâu đưa tiễn anh về
Buồn tiễn anh về với lòng quê hương
Đưa tiễn anh về với lòng đất sâu.
Hỏi ra mới biết anh là lính trẻ xa nhà
Chết trận đêm qua.
Hỏi ra anh có mẹ già
Anh có mẹ già ở tận nơi xa.
Mẹ chẳng kịp về đưa tiễn anh đi
Mẹ chẳng kịp về đưa đón anh đi
Tôi thấy tôi buồn, tôi thấy tôi buồn…
(Mai Châu, Một ngày tôi đi qua)
Không, anh không, anh không chết đâu anh
Anh chỉ vừa bỏ cuộc đêm qua
Tôi thấy mắt anh bên ngọn nến vàng
Hắt hiu niềm nhớ
Trên khăn tang cô phụ
Còn lóng lánh dấu ái ân
Giọt nước mắt nóng bây giờ
Và còn hằng đêm cho anh cho anh…
(Trần Thiện Thanh, Anh không chết đâu anh)
Trước cái chết, người lính chỉ còn biết chia buồn. Không chỉ chia buồn cho một người, cho vạn người mà chia buồn cho cả quê hương này:
Quê hương tôi là thế đó,
Bao năm trường rồi chém giết vô duyên
Anh em tôi là thế đó,
Đi nghe người ngoài giết nhau quá nhiều.
Xin ngưng tay một giây phút,
Xin nghe một lần tiếng khóc bi thương…
Xin chia buồn cùng Việt Nam
Quê hương nhục nhằn máu xương chất chồng
Xin chia buồn cùng Việt Nam
Bao nhiêu năm qua đạn với bom
Rơi trên ruộng trên nương…
(Nhật Ngân, Xin chia buồn)
d. Anh tiền tuyến, em hậu phương
Người trai ra đi khi trước mắt họ là “quê hương núi rừng đầy hoa bỗng thành chiến trường” (Trầm Tử Thiêng, Bài Hương ca vô tận). Họ có nói đến kẻ thù, nhưng đó là kẻ thù chung chung. Với người lính, hình ảnh kẻ thù sao vẫn thấy mờ nhạt quá vì không nhận diện được. Ta có thể tìm thấy những từ như “thép súng đang còn xây máu thù” (Nhật Ngân, Lính xa nhà), “súng thù từ rừng sâu vẫn còn đó” (Phạm Thế Mỹ, Trăng tàn trên hè phố)... Đúng là người lính chỉ “khua chiến trận dõi bước quân thù” (Trầm Tử Thiêng, Vùng trước mặt), hoặc “ngày đêm nơi chiến tuyến ngăn quân thù” (Văn Phụng, Bóng người đi). Người lính chỉ thấy hình ảnh mơ hồ về kẻ thù như thế nhưng họ vẫn ra đi vì họ “yêu quê hương, thương nòi giống” (Lam Phương, Bức tâm thư), “vì yêu quê hương thương giống nòi” (Châu Kỳ, Giữa lòng đất mẹ), vì “tình non tình nước” (Duy Khánh, Lối về đất mẹ), vì “yêu quê hương, thương non sông” (Lê Minh Bằng, Hai mùa mưa),“thương quê hương qua non thế kỷ điêu tàn” (Hoài Linh, Xin tròn tuổi loạn), “thương quê hương và bé nhỏ tình này” (Trúc Phương, Hai mươi bốn giờ phép), vì “đất nước khổ đau” (Phan Trần, Cho người vào cuộc chiến), vì đi “cứu người lầm than” (Phạm Đình Chương, Anh đi chiến dịch), vì “nguyện đem bình yên đến quê nhà” (Ngân Giang, Lính trận miền xa), ra đi là để “ôm ấp linh hồn Việt Nam” (Anh Bằng, Lạy mẹ con đi), vì “vẫn mơ ngày quê hương nắng đẹp” (Đinh Việt Lang, Hẹn một mùa xuân), ra đi để “Non nước ấm êm hàn nối nhịp cầu” (Văn Phụng, Bóng người đi), ra đi vì “đem thanh bình yên vui đời mới”, ra đi là để “nối nhịp cầu Hiền Lương, Nam Bắc” (Nhật Lệ, Gửi người giới tuyến), và như thế “người lính chiến đã đấu tranh hiến hòa bình” (Lam Phương, Nắng đẹp miền Nam)… Ngược lại, hình ảnh những người ở lại hậu phương thì rõ nét hơn. Đó là hình ảnh người mẹ già, người vợ, người con, người em và cả người yêu ở phía sau lưng. Gần như trong hầu hết những bài nhạc lính, hình ảnh người thân yêu ấy luôn chiếm số lượng lớn nhất. Đó là đặc điểm nổi trội của nhạc lính ngày trước.
Người lính ra đi không hề kêu gọi căm thù hay gieo thù hận trong lòng mà dành hết cả tình cảm cho người ở hậu phương. Ra đi mà canh cánh trong lòng nỗi niềm thương nhớ không nguôi người ở lại. Có thể đó chỉ là những người bạn thân thiết một thuở nào:
Đêm nay tôi nhớ đến anh mơ về kinh thành
Những chiều gió lộng ta đi trong lòng phố vắng
Tâm tư qua làn khói trắng
Mưa rơi ướt hai mái đầu
Chuyện mình ai biết mai sau
Để hôm nay ngồi đây
Trời biên khu nhiều mây
Chờ trăng thanh lên cao viết tâm tình
Chuyện người trai chốn xa
Và người đi chiến đấu vẫn đợi chờ nhau…
(Song Ngọc & Hoài Linh, Chiều thương đô thị)
Tôi muốn gửi những hình ảnh đời tôi và bọn tôi
Những người trẻ hôm nay
Đến những thương yêu hậu phương
Xin nhớ nhau như tình nhân
Tình nhân nhớ lúc người xa chưa về…
(Trúc Phương, Một người đi xa)
Nhưng phần lớn tâm tình đó dành cho người yêu còn ở phía quê nhà. Ra đi mà không quên tình yêu của người em gái:
Khi núi sông đang mịt mờ
Người trai nhuốm nhiều tuổi đời
Chuyện xưa khép chặt vào lòng
Dù đi chinh chiến
Vẫn nhớ người tôi mến thương.
Tình yêu theo tháng năm
Xóa mờ trong mắt buồn
Nếu ta còn nhớ đến đêm thoáng trong mơ
Ðời anh là mây bốn phương trời còn miệt mài
Người đi xây tương lai, giấu tâm tư thương ai
Như gió đưa mây che trăng khuất đêm dài
Tim tôi đơn côi
Biết nhau một lần, rồi nhớ trọn đời…
(Minh Kỳ & Lê Dinh, Ngày sau sẽ ra sao)
Đây gói hành trang
Xếp lại cho tròn để anh đi nhé
Xin chớ u buồn
Vì trong những ngày dài anh vắng xa em.
Hôm nay tay cầm tay
Mình chưa nói chi nhiều trong lúc tạm xa
Rồi trong đêm khuya
Vắng em trở giấc mơ vàng
Là khi em thấy nhiều ước mơ.
(Trường Sa, Hành trang giã từ)
Anh biết khi đi là cách biệt người quen
Mà nhớ nhiều là em. Đêm nay trời núi rừng
Nhịp canh thay bằng tiếng súng
Nửa trăng nghiêng đồi chếch bóng
Như xé hoang vu núi rừng
Đời chinh nhân mộng mơ
Bài thơ chưa đoạn cuối
Ngày mai chép thêm vần vào, em ơi
Viết trên thiếp hồng nét chữ hoa cuối dòng
Tên em vào được không.
(Song Ngọc & Hoài Linh, Thiếp hồng anh viết tên em)
Chàng sẽ nói với nàng rằng em hãy yên tâm một ngày nào đó anh sẽ trở về, em đừng buồn khóc khi người đi xa:
Em gắng mong anh ngày về,
Khi ánh vinh quang tràn trề
Là khi quê hương thân yêu thôi lầm than.
Bông lúa tươi trên ruộng đồng
Thánh thót tiếng ca dịu lòng
Xen với tiếng tiêu mục đồng lướt êm…
(Huỳnh Anh, Em gắng chờ)
Hôm nay anh đi vì muốn duyên mình đẹp màu
Bao năm chia ly là mấy trăm vạn ngày sầu
Vui lên đi em rượu tiễn sao không uống cạn
Để anh bước đi cho phỉ chí mộng làm trai…
(Lam Phương, Buồn mà chi em)
Dẫu cho tình đôi ta bao la như chiều vàng
Tim sông hồ trót mang, quê hương tình vẫn hơn
Nên đêm trăng vàng đẹp hành trang xuôi vạn lý
Quên nói câu tạ từ…
(Trần Thiện Thanh, Đôi ngả đôi ta)
Gió lạnh đầu mùa, một mùa thu man mác
Rung gió tím ngàn hoa, như màu tóc nàng
Ngồi mơ ngóng ngoài biên thùy
Có chàng chiến sĩ hành quân giữa trời khuya…
(Thu Hồ, Tím cả rừng chiều)
Ngàn ngày xưa trong sách sử đến ngàn ngày sau,
Khi Tổ quốc kêu lên tiếng sầu,
Đâu thiếu gì cảnh biệt ly nhau.
Ra đi, mang bóng hình của người con gái
Trong bóng hình núi rộng sông dài…
(Hùng Cường, Đêm trao kỷ niệm)
Từ KBC giá lạnh rừng sâu
Anh gởi lời thăm về em yêu dấu
Qua bao ngày chúng mình xa nhau…
(Mạc Phong Linh & Hoàng Minh, Viết từ KBC)
Nhớ đêm nào, đường về nhà em
Có trăng lên sáng soi lối vào
Có đôi mình, cùng chung bóng hình
Chung tiếng hát ấm êm ngày xanh
(Duy Khánh, Thư về em gái thành đô)
Đã từ lâu rồi tôi là lính chiến
Quân hành còn triền miên
Mỗi khi đơn vị dừng chân đồi hoa tím
Nhớ em nhớ cả nụ cười…
(Hùng Linh, Áo cưới màu hoa cà)
Vọng gác đêm trường, bâng khuâng tôi nhớ
Ngày chia tay em gái nhỏ
Đếm thời gian trôi, từ ngày ra đơn vị
Tôi bôn ba khắp miền chiến thuật
Chưa một lần về thăm phố phường…
(Ngân Giang, Đêm trên đỉnh sầu)
Anh ra đi rồi mới nhận được tin nhau
Hàng trăm thư viết anh gởi cho em
Ðời trai chiến trận, em biết lỗi hẹn
Có phải tại anh đâu…
(Trương Hoàng Xuân, Hái hoa rừng cho em)
Anh biết người em yêu sầu bi
Nhưng trách người trai kia làm chi
Một trời trao ước lúc xa nhau
Người em má hoa đào xin chớ phụ lòng nhau…
(Phượng Linh, Lời giã biệt)
Ngày mai sóng êm ngàn tinh tú trên trời
Đưa anh về bến mộng
Cho em thôi khóc và cho mắt đừng buồn
Cho môi hồng thêm tươi…
(Nguyễn Vũ, Sao rơi trên biển)
Chiều nay gió mưa giăng mờ đồn anh
Cầu cho mắt em vương một màu xanh
Xa xôi vẫn mơ về em gái xưa
Thương biết mấy cho vừa
Dẫu muôn trùng gió mưa.
(Đào Duy, Mưa lạnh đồn xa)
Mười mấy năm qua khi hoa vừa hé nhụy
Thì đời trai vui chinh chiến
Anh xuôi miền xa rồi lặng lẽ đếm xuân qua
Em ơi, kỷ niệm xưa anh còn giữ mãi trong lòng…
(Trần Thiện Thanh, Đám cưới đầu xuân)
Và xin em hiểu rằng
Dù nơi chiến tuyến mịt mờ mưa bay
Lòng anh vẫn nhớ tình người hôm nay.
Đời dâng cho núi sông
Lòng này thách với tang bồng
Đừng sầu má thắm phai hồng buồn lắm em ơi…
(Nguyễn Văn Đông, Khúc tình ca hàng hàng lớp lớp)
Ôi biết tìm em ở đâu,
Phố phường hay rừng sâu
Khi cách sông ngăn cầu.
Sau bước hành quân từng đêm
Có người dừng tay kiếm
Ngồi hoài hương nhớ em…
(Song Ngọc, lời Hồ Đình Phương,
Thương nhớ một người)
Chiều nao tiễn nhau đi khi bóng ngả xế tà
Hoàng hôn đến đâu đây màu tím dâng trong hồn ta
Muốn không gian đừng tan, níu đôi chân thời gian
Ngừng trôi cho giây phút chia ly này kéo dài,
Trước khi phân kỳ, ước sao cho tàu đừng đi…
Chiều nay chuyến xe đi khi bóng ngả xế tà
Nhịp xe lướt nhanh nhanh dồn khúc vang quân hành ca
Nhắn em ơi đừng thương, chí trai anh ngàn phương
Về đi sao cho thắm nương dâu, đẹp mảnh vườn
Đến mai anh về giữ sao cho vẹn niềm thương…
(Minh Kỳ & Hoài Linh, Chuyến tàu hoàng hôn)
Trong khi đó người ở lại vẫn còn dõi theo bóng người đi, tựa như bóng trăng soi bước chân người chinh phu:
Người đi ngày ấy chưa về,
Ngoài trời mưa bay cho lòng ai thương nhớ ai
Anh ơi! Gió lạnh mùa đông,
Gió lạnh lòng trai đi giữ non nhà trong đêm lạnh giá.
Thương anh, dù cho đá mòn,
Dù cho bể cạn, tình em vẫn không đổi dạ thay lòng.
(Phượng Linh, Thương về mùa đông biên giới)
Người đi nhớ gì giữa đêm kinh kỳ
Trời khuya có người mơ bước ai đi
Núi đồi cùng rừng xanh vạn lý
Gió núi mưa tuôn
Xé đôi vai nặng vì tình non tình nước…
(Minh Kỳ & Lê Dinh, Đường về khuya)
Tôi đến nơi hẹn hò
Đường chiều nghiêng nghiêng nắng đổ
Bàn tay thon ngón nhỏ
Đan tay rắn sông hồ
Ta nhẹ dìu nhau như tiếng thở
Thương này thương cho bỏ lúc đợi chờ…
(Trúc Phương, Bóng nhỏ đường chiều)
Từ ngày xa nhau chinh chiến đưa anh về đâu
Vai súng vượt đêm mưa nắng khe xanh rừng sâu
Người thân ai cũng nhắc tên anh trong thương yêu
Biết giờ anh chốn nào…
(Tô Giang, Giọt buồn không tên)
Bao năm qua dù xa anh nhưng tôi vẫn nhớ
Nhớ con đường nắng u buồn
Dìu nhau đi tìm râm bóng mát
Lòng bâng khuâng nghĩ chuyện vu vơ
Tôi vẫn nhớ, nhớ đêm hẹn hò bên trăng sao
Từng câu nói yêu đương ngọt ngào…
(Ngân Giang, Tôi vẫn nhớ)
Anh ơi sương gió dãi dầu
Màn đêm chiến tuyến có buồn nhớ nhau.
Khi mưa giăng sầu vào đời
Tình người lính chiến nhớ nhớ về đâu?
Lắng nghe lá vàng rơi nhẹ vào tim
Chốn xưa vắng người vẫn còn mình em.
Dòng đời buồn trôi không nhịp nối
Tình người xa xôi trên ngàn lối
Em chờ anh về anh ơi!
(Minh Kỳ, Lá vàng rơi)
Thương anh thương màu áo hoa rừng
Và thương con đường phơi gió sương
Chiến tuyến chiều xuống hay nhiều mưa
Thương anh, thương khung trời hoang sơ…
(Thục Vũ, thơ Lệ Khánh, Tình người hậu tuyến)
Mong sao biên cương
Chiều nay không gió không mưa
Niềm tin anh giữ trong tim
Ngày còn ánh sáng bình minh…
(Nhật Lệ, Gởi người giới tuyến)
Dù anh đã ra đi nhưng người em vẫn mãi thương anh, yêu anh, vẫn trông mong và đợi chờ ngày anh trở lại:
Em chờ anh trở lại chốn đây
Đường xưa còn đó sánh đôi vai gầy
Em chờ anh tìm về lối cũ
Có em còn đây bên sông này
Đợi chờ ai đến trong vòng tay…
(Hoàng Nguyên, Em chờ anh trở lại)
Anh lên đường trăm hướng.
Em ở lại sầu thương.
Buốt giá câu thơ những lúc đêm mờ,
Ướp cánh hoa xưa vẫn nhớ hương chờ
Mà đắm trong nghẹn ngào…
(Mạnh Phát, Sương lạnh chiều đông)
Dù rằng anh ở đâu,
Anh ở đâu, vẫn yêu anh hoài
Vẫn yêu anh hoài, yêu suốt đời
Vì lời thề xưa nở trên môi
Và một tình yêu đã lên ngôi…
(Khánh Băng, Giờ này anh ở đâu)
Ngày tháng đợi chờ, tôi đến sân ga
Nơi tiễn người trai lính ngày nào
Tàu cũ năm xưa
Mang người tình biên khu về chưa?
Trắng đêm tôi chờ nghe
Tiếng tàu đêm tìm về.
(Trúc Phương, Tàu đêm năm cũ)
Một nửa ba năm
Anh yêu tình áo giày quân nhân
Đường xuôi quân ghé lại đôi lần
Bao nhiêu âu lo có hôm
Đã hỏi người yêu bé bỏng hay mơ:
Anh vắng nhà hoài em có nhớ?…
Mưa khuya giăng tơ
Gió khuya hững hờ đèn hiu hắt ngọn
Tương tư đôi lúc buồn vì anh vắng nhà…
(Trúc Phương, Để trả lời một câu hỏi)
Ghi vào đời hình bóng một người
Đôi lúc chân quen giày khua lối ngõ
Tâm tư bâng khuâng
Nghe chiều biệt ly theo khuất nẻo người đi…
Khi tôi đưa chân người tôi mến
Tạm xa biệt kinh thành
Mong sao đừng quên mỗi lần
Chiều qua cuối tuần
Có tôi đợi trông anh
Khi phố cũ vừa lên đèn…
(Trúc Phương, Chiều cuối tuần)
Phút gần gũi này thôi
Khuya nay anh đi rồi
Tay nắm tay không rời
Mắt ngắm xa chân trời
Mà lòng nghe luyến thương hoài
Anh ơi chớ quên ngày mai
Đang có em chờ ai chung xây đẹp ý đời…
(Châu Kỳ, Khuya nay anh đi rồi)
Nếu vắng anh
Ai dìu em đi chơi trong chiều lộng gió
Nếu vắng anh ai đợi chờ em
Khi sương mờ nẻo phố
Nếu vắng anh
Ai đón em khi tan trường về
Kề bóng em ven sông chiều chiều
Gọi tên người yêu…
Có những đêm âm thầm
Nghe tin vang xa ngoài tiền tuyến
Nhớ đến anh oai hùng xông pha
Gian nguy vùng chinh chiến
Phút luyến thương
Em chắp hai tay lên nguyện cầu
Mộng ước quê hương thôi hận sầu
Ta sớm gần nhau.
(Anh Bằng, thơ Nguyên Sa, Nếu vắng anh)
Anh nhớ đừng thăm em
Một ngày chưa yên vui
Mây nước còn chia phôi
Thì đừng mơ lứa đôi
Anh nhớ về thăm em
Một ngày thôi chinh chiến
Hành trang anh xếp lại
Tương phùng tay nắm tay.
(Trần Thiện Thanh, Anh nhớ về thăm em)
Họ cũng dặn dò người yêu và hẹn một ngày trở về không xa sau ngày giã biệt người thân:
Thư rằng: thư từ biên ải xa xa
Gửi người em nho nhỏ quê nhà.
Đã cách xa bao năm
Sống cuộc đời quân nhân
Súng bên mình nay mai rày đây đó…
Nhưng không bao giờ
Quên người em ở phương xa
Một lòng trung trinh đợi chờ.
Hãy nhớ tới anh luôn luôn
Em ơi vì lòng chờ mong
Sẽ khiến khiến anh yên lòng
Dùng hết tài năng đền bù non sông
Yêu em vì lòng chờ mong…
(Phạm Đình Chương, Lá thư người chiến binh)
Anh hiểu rồi đây
Khuya nay em về trăng gầy soi bóng
Nên em cúi mặt
Ngăn dòng nước mắt phút giây tạ từ.
Đừng buồn nghe em tuy anh biết rằng
Xa xôi vẫn làm tâm tư héo mòn
Nếu em đã trọn thương anh xa vắng
Xin em chớ buồn cho nặng lòng chinh nhân…
(Trần Thiện Thanh, Tạ từ trong đêm)
Nơi ấy dù bôn ba đời lính
Anh vẫn còn yêu thuở học sinh
Trời chiều biên giới hết mưa bay
Người đi chóng quay về
Xin gắngđợi chờ nhau.
(Phượng Linh, Lời giã biệt)
Giây phút biệt ly
Chớ để tâm hồn nặng câu lưu luyến
Anh hứa đem về
Mùa xuân bất tận nở trên má em yêu
Nhưng xin em đừng quên
Từng đêm súng vang về trong giấc ngủ say
Là khi anh đã dâng nguồn sống cho đời
Và cho đôi lứa đẹp ước mơ…
(Trường Sa, Hành trang giã từ)
Nhưng thôi em chớ u hoài
Đời trai sương gió chinh nhân
Sẽ vui lên đường tình nước gọi anh.
Đời trai là gió bốn phương
Em hãy vui đi rồi anh sẽ về…
(Phạm Mạnh Cương, Sầu ly biệt)
Người lính dù trải qua bao gian khổ nhưng vẫn không mất đi tình cảm lãng mạn khi tâm tình với người yêu của mình:
Bao năm chinh chiến gót mòn nẻo gần xa
Lòng vẫn mơ ngày quê hương nắng đẹp…
Tôi sẽ về đưa người yêu đi qua lối cũ
Nhặt hoa lót từng bước em đi…
(Đinh Việt Lang, Hẹn một mùa xuân)
Có những đêm dài, anh ngồi nhìn hỏa châu rơi
Nghe vùng tâm tư cháy đỏ xoay ngang lưng trời.
Những đốm mắt hỏa châu bừng lên trong màn tối
Như mắt em sáng ngời theo anh đi ngàn lối
Những đêm không ngủ
Anh ngồi tâm sự cùng hỏa châu rơi…
(Hàn Châu, Những đốm mắt hỏa châu)
Tôi ở biên giới xa về thăm một người
Mà yêu thương và tâm tư đã chất ngất lên cao
Dáng em năm nào tiễn chân người đi
Bước chân vào lính tiễn đưa người tình…
(Trúc Phương, Ngỏ ý)
Mong sao em anh hiểu
Đời lính dẫu phong trần
Nhưng yêu như yêu nhân tình
Và đậm đà như chúng mình.
Những đêm hẹn hò
Giận hờn rồi yêu nhau hơn.
Từ khi anh thôi học
Lòng thương biết mấy cho vừa
Từ khi ta cách trở
Kỷ niệm chưa xóa bao giờ.
Cầu xin tóc em còn màu xanh
Xin má em còn nồng và môi em vẫn hồng.
Đại dương tình thương dâng cao sóng
Xin về ngập tràn lòng
Chúng mình chờ mong.
(Trần Thiện Thanh, Tâm sự người lính trẻ)
Hình ảnh người thương vẫn còn mãi bên mình dù người lính còn đang trong vòng chiến trận:
Đơn vị thường khi nằm trên đất giặc
Thèm trong hãi hùng tiếng hát môi em
Tiếng hát ngọt mềm. Người nâng lính khổ
Viết bởi câu ca vì tiền hay thiết tha.
Xin đối diện một lần bên tôi
Cho tôi yêu bằng hình hài đó không thôi
Đến với tôi, hãy đến với tôi
Đừng yêu lính bằng lời…
Ngoài kia súng nổ đốt lửa đêm đen
Tầm đạn thay tiếng em.
(Trúc Phương, Kẻ ở miền xa)
Dù nghe dù nghe sấm nổ trên đầu
Sấm nổ trên đầu
Sao hơn nhan sắc nhiệm mầu của em…
Vừa nghe đạn bay súng nổ trên đầu
Súng nổ trên đầu
Chỉ vang câu hát nguyện cầu của em…
(Trầm Tử Thiêng, Vùng trước mặt)
Cuộc đời sương gió chiến chinh nơi miền xa
Qua những vùng xa lạ quá
Quê hương bao la
Những chiều đóng quân ven rừng
Gặp hoa trắng ngày xưa
Thương em nói sao cho vừa…
(Bằng Giang, Người em xóm đạo)
Anh về với em rồi mai lại đi,
Đường xa mang theo bao nhiêu tình ý
Viết tên người yêu lên balô nặng trĩu,
Đêm quân hành dừng chân đồi hoa tím
Nhớ xưa đôi mình hẹn nhau mà sao sáng
Đâu bằng đôi mắt em…
(Trần Thiện Thanh, Không bao giờ ngăn cách)
Nhiều khi ngôn ngữ của họ cũng đa tình không kém:
Thư của lính không xanh màu trời
Như mơ ước đâu em
Thư của lính không thơm nồng hương
Không nét hoa đa tình
Thư của lính ba lô làm bàn
Nên nét chữ không ngay
Nhưng thư của lính ghi giữa rừng cây
Khi nhớ em thật đầy…
(Trần Thiện Thanh, Tình thư của lính)
Hoặc đó là một thứ tình yêu đôi khi cũng dữ dội của người lính:
Khi lính đã yêu bướm ghen tình thắm
Muôn kiếp vẫn yêu nói chi ngàn năm
Khi lính đã yêu rừng tàn núi lở
Tình còn vững bền muôn thuở
Bao la như lòng đại dương…
(Minh Kỳ & Hoài Linh, Ai nói với em)
Dù sao đi nữa, dù mơ ước không nhiều nhưng người lính vẫn còn đối diện với cuộc chiến trên nhiều mặt trận khác nhau, nghĩa là họ mãi mãi còn xa cách, chia lìa người thân vì không biết đến bao giờ là ngày tàn chinh chiến:
Ngày đao binh chưa biết còn bao lâu
Cuộc phân ly may lắm thì qua mau
Hát nữa đi Hương hát để đợi chờ…
(Trầm Tử Thiêng, Bài Hương ca vô tận)
Chỉ thương em gái quê hương
Trong ánh xuân hồng thiếu hẳn người thương
Em hỡi em khi chiến chinh dài
Xa nhau từng ngày và xa cả xuân nay!
(Trần Thiện Thanh, Mùa xuân lá khô)
Em ơi, chiều nay rừng sương phủ
Quân hành đường còn xa
Ngàn hoa sim tím mênh mông.
Hoa sim thầm nhắc anh duyên tình
Thương thương về bóng hình
Người em bên mái nhà tranh.
(Duy Khánh, Sao không thấy anh về)
Trong tình cảnh không thể thoái thác chiến tranh đó, người lính chỉ còn biết hi vọng một ngày mai đoàn tụ, ở đó họ có được niềm vui hội ngộ trong nước mắt:
Non nước ấm êm hàn nối nhịp cầu
Anh về tình ta tươi thắm bền lâu.
(Văn Phụng, Bóng người đi)
Anh đưa em
Qua những vùng quê lửa binh lan tràn
Dấu đạn in mái tranh quê nghèo
Nương rẫy ngày nào xây chiến hào.
Anh đưa em đi
Thăm những người dân chốn thôn quê
Bao tháng ngày buồn đau chất chồng
Giờ mừng vui xây lại ngày mới.
Nếu chiến tranh tàn
Anh đưa em về phố thị ngày xưa
Thăm lại vùng quê
Bao ngày qua vẫn hoài thương nhớ
Ta sẽ đi chung một con tàu
Băng núi qua sông đường xuyên Việt
Nghe lòng nao nao
Ngày núi sông dứt cuộc binh đao…
(Song Ngọc, Một ngày tàn chiến tranh)
Ở phương này vui kiếp sống chinh nhân
Nhưng không quên dệt mơ ước
Ước ngày nao quê hương tàn chinh chiến
Cho tơ duyên đượm thắm màu.
Và phương đó em ơi có gì vui
Xin biên thư về cho anh
Nhớ thương vơi đầy, đêm nay trên đồn vắng
Thương em anh thương nhiều lắm,
Em ơi biết cho chăng tỉnh lẻ đêm buồn.
(Bằng Giang & Tú Nhi, Đêm buồn tỉnh lẻ)
Xin hiểu lòng nhau, cho dù cách ngăn này
Có dài lâu đến bao giờ
Tình vẫn vàng son, tình này vẫn đẹp tươi
Như đóa hoa không tàn úa
Ta đón nhau về, khi non nước yên bề
Sông núi vào hội yêu thương
Mình cũng dìu nhau
Đi khắp vùng trời quê hương
Con bướm đa tình kia sẽ dừng lại ở đây.
(Trịnh Lâm Ngân, Người tình và quê hương)
- Xuân này con không về
Bước chân người lính qua bao nhiêu vùng đất trên quê hương với biết bao nhiêu mùa mưa nắng nhưng mùa xuân bao giờ cũng để lại trong lòng người lính nhiều nỗi niềm hơn cả. Do vậy trong nhạc lính có nhiều bài viết về mùa xuân và hình ảnh người lính. Có lẽ sớm nhất trong số tác giả viết về đề tài này là Nguyễn Văn Đông với bài Phiên gác đêm xuân. Bài hát được tác giả viết trong đêm giao thừa năm 1956 khi ông đóng quân tại khu 9, Đồng Tháp Mười. Chiến tranh thật sự đã đến gần. Tiếng súng rền vang nơi đèo heo hút gió, người lính chợt thấy không gian như đìu hiu, cô tịch và lòng có cảm giác cô đơn, quạnh vắng. Người trai cất tiếng thở dài:
Đón giao thừa một phiên gác đêm
Chào xuân đến súng xa vang rền
Xác hoa tàn rơi trên báng súng
Ngỡ rằng pháo tung bay, ngờ đâu hoa lá rơi.
Lời ca như bày tỏ nỗi lòng u uẩn của người trai. Từ đây anh cảm nhận đã bắt đầu có không khí tang tóc lan tràn trên đất nước rồi:
Chốn biên thùy này xuân tới chi
Tình lính chiến khác chi bao người
Nếu xuân về tang thương khắp lối
Thương này khó cho vơi, thì đừng đến xuân ơi!
Trong tình cảnh cô đơn như vậy, anh chỉ còn một ước mong thật gần gũi và giản dị như mọi người khác mỗi độ xuân về:
Ngồi ngắm mấy nóc chòi canh
Mơ rằng đây mái nhà tranh
Mà ước chiếc bánh ngày xuân
Cùng hương khói vương niềm thương…
(Nguyễn Văn Đông, Phiên gác đêm xuân)
Vẫn trong mạch cảm hứng đó, có người lấy mùa xuân làm khởi điểm để tính thời gian đi chinh chiến của người lính:
Đầu xuân năm đó anh ra đi
Mùa xuân này đến anh chưa về
Những hôm vừa xong phiên gác chiều
Ven rừng kín hoa mai vàng
Chợt nhớ tới sắc áo năm nào
Em đến thăm gác nhỏ…
(Trần Thiện Thanh, Đồn vắng chiều xuân)
Ta hiểu vì sao nhạc lính có khá nhiều bài hát về mùa xuân, vì chính đây là thời gian mà người tiền tuyến và kẻ hậu phương có dịp mừng vui hội ngộ vào năm mới và để tỏ bày lòng thương mến nhau:
Mời anh, mời chị, mời em lên đây thăm tôi
Thư xuân đi tính đã bao ngày
Biết người nhận được chưa
Nhìn mai nở vàng lòng tôi sao nghe chơi vơi…
(Trịnh Lâm Ngân, Thư xuân trên rừng cao)
Đầu năm ra tới chốn đóng quân
Lâu lắm đôi ta chưa gặp một lần
Tiện mùa xuân về em đến thăm anh
Cho lòng nhẹ bớt băn khoăn…
(Hoài An & Trang Dũng Phương, Ngày xuân thăm nhau)
Dù anh đã ra đi trên bước đường chinh chiến nhưng mẹ già không có dịp gặp lại con ngày đầu năm nên không nguôi lòng thương nhớ:
Đêm nay quê nhà
Mẹ hiền còn thương đứa con đi chốn xa mờ
Không than không sầu
Đầu non cuối ghềnh
Ôm cây súng canh rừng sâu…
(Anh Bằng, Nửa đêm biên giới)
Bởi trước đó người trai đã từng hứa hẹn với mẹ là sẽ trở về cũng vào một mùa xuân như năm nay:
Con biết bây giờ mẹ chờ tin con
Khi thấy mai đào nở vàng bên nương
Năm trước con hẹn đầu xuân sẽ về
Nay én bay đầy trước ngõ
Mà tin con vẫn xa ngàn xa…
(Nhật Ngân, Xuân này con không về)
Ngày đi con hứa xuân sau sẽ về
Mà nay đã bao xuân rồi trôi qua
Giờ đây chắc mẹ già tóc bạc nhiều
Sớm chiều vườn rau vườn cà
Mẹ biết nhờ cậy vào tay ai?…
(Trịnh Lâm Ngân, Mùa xuân của mẹ)
Mùa xuân chỉ có ý nghĩa khi người trai được về với mẹ, về với người thân đang chờ đợi ở nơi xa. Người lính với nợ nước trên vai cũng mãi mãi tạ ơn người hậu phương đã đem niềm vui ấm áp đến với họ giữa lúc xuân về:
Tôi xin cảm ơn người
Cảm ơn ai, đã đem luyến thương
Nồng ấm đến với lính
Cảm ơn ai khi xuân về vui thật là vui
Không quên người sương gió phương trời
Âu yếm gửi tình đi muôn nơi…
(Ngân Khánh, Cảm ơn)
Đêm dần tàn tâm tư miên man
Thênh thang lối đi nắng mai chập chùng
Một lòng tin mai đây nắng ấm
Tìm vào đôi lòng giữa phút tương phùng…
(Mạnh Phát & Trần Thiện Thanh, Chuyến đi về sáng)
Ra đi mang bóng hình của người con gái
Trong bóng hình núi rộng sông dài
Hai mến yêu gánh mỗi hình hài.
Ngày về, muôn lòng nở hoa
Ngày về, thanh bình hoan ca.
Non nước một nhà
Tươi thắm mặn mà như tình đôi ta…
(Hùng Cường, Đêm trao kỷ niệm)
Cho con niềm vui đó
Mùa xuân có hoa có cỏ
Con vui đầy tuổi ngọc ngà
Một mai quê hương không còn chinh chiến
Ba sẽ về bên con
Bõ đi ngày tháng mỏi mòn…
(Nguyên Thảo, Thư xuân ba viết cho con)
Và như thế người lính miệt mài đi trong niềm mơ ước thiết tha về một ngày thanh bình nở hoa trên đất nước đã quá đau buồn:
Mau về đây xây đắp giang san
Cho trời Nam xuân sắc huy hoàng
Cho dân Việt đầm ấm an khang.
Mùa xuân năm nay
Anh sẽ về cùng em đi lễ chùa
Nguyện cầu đất nước yên vui
Tình mình thắm thiết lên ngôi
Bõ những ngày đau thương lìa cách…
(Trần Thi, Xuân đã đến rồi, 1969)
Đêm mưa dông rền cơn sấm nổ
Sầu quê hương đồi nương loang lở
Trên non cao còn vang đá đổ
Bến giang đầu sao động ngàn cây
Nhìn theo người đang mộng trời mây
Chặn bàn tay cho cuộc chiến thôi dài…
(Mặc Thế Nhân, Quê hương tìm giấc ngủ)
- Một mai giã từ vũ khí
Khi đã đi qua mỏi mòn những năm tháng hành quân, ngược xuôi trên các vùng đất quê hương với bao cảnh tang thương, điêu tàn, đổ nát, khi chứng kiến sự hãi hùng chết chóc trong các trận đánh, người lính chỉ còn niềm mơ ước đơn sơ nhưng mạnh mẽ và cháy bỏng. Đồng đội lần lượt ngã xuống đau thương, họ chỉ mong một ngày rời xa cây súng để trở về dưới góc trời bình yên của quê hương:
Dưới ánh châu hồng
Anh ngồi gọi thầm tên em
Mơ một ngày mai pháo nổ vang trên lối về
Những đốm mắt hỏa châu
Là hoa đăng ngày cưới
Khi chiến chinh hết rồi, tương lai ta tìm tới
Có nhau trong đời đêm trường
Không sợ lạc loài yêu thương…
(Hàn Châu, Những đốm mắt hỏa châu)
Anh trở về quê xưa để sống trọn cuộc sống yêu thương bên người thân:
Lạy trời tròn năm tròn tháng
Nợ làng ơn nước đã đền xong
Xóm làng hát câu thanh bình
Về nơi cũ tìm vui duyên lành.
(Lam Phương, Bức tâm thư)
Đầu đường chia phôi anh không nói gì
Nên phong kín lời hẹn tình lứa đôi
Nếu anh có về khi tàn chinh chiến
Xin em cúi mặt giấu lệ mừng nghe em…
(Trần Thiện Thanh, Tạ từ trong đêm)
Đón em trong vòng bàn tay người lính
Đón anh trong ngày Việt Nam hòa bình
Mái tranh êm đềm
Tiếng ca bên thềm
Có người chiến binh yêu vợ hiền…
(Minh Kỳ & Lê Dinh, Mười ba tuổi lính)
Đó là giây phút hoan ca, mọi người mừng vui trong nước mắt:
Chiều nay lối về đất mẹ là đây
Đường xưa còn ấp ủ bóng trăng gầy
Có nghe đêm trường tiếng ai cười
Có nghe đêm trường tiếng ru hời
Suối lệ đoàn viên giữa lòng đất mẹ triền miên.
(Duy Khánh, Lối về đất mẹ)
Phải là người trong cuộc mới có thể chia sẻ nỗi lòng tha thiết của người lính, đó chính là niềm mơ ước ngày chấm dứt chiến tranh. Nếu mơ ước trở thành hiện thực thì đó là lúc người trai hân hoan được trở về với người thân yêu của mình:
Em ơi biên cương
Súng vang rền, anh ngỡ rằng
Quê hương thân yêu
Đón xuân về pháo rượu nồng
Mừng duyên tơ hồng
Chúng mình nên vợ chồng
Là ngày anh ước mong.
(Minh Kỳ, Anh tiền tuyến, em hậu phương)
Ước ngày nao quê hương tàn chinh chiến
Cho tơ duyên đượm thắm màu.
Và phương đó em ơi có gì vui
Xin biên thư về cho anh
Nhớ thương vơi đầy
Đêm nay trên đồn vắng
Thương em anh thương nhiều lắm,
Em ơi biết cho chăng, tỉnh lẻ đêm buồn.
(Bằng Giang & Tú Nhi, Đêm buồn tỉnh lẻ)
Ngày tháng đợi chờ tôi đến sân ga
Nơi tiễn người trai lính ngày nào
Tàu cũ năm xưa
Mang người tình biên khu về chưa?
Trắng đêm tôi chờ nghe tiếng tàu đêm tìm về…
Đêm qua nằm mơ thấy người trai lính chiến
Xuôi tàu về quê hương vui đêm phố phường
Quên đi phút giây gió lạnh ngoài biên cương.
(Trúc Phương, Tàu đêm năm cũ)
Ba năm thương cho đời lính
Đã bao phen dày gió sương rồi
Đôi khi tôi muốn về thăm
Những con đường cũ ngày xưa buồn
Cao nguyên đêm nghe rừng thông
Réo vi vu gợi biết bao tình
Tôi mơ, mơ ước ngày nao chiến chinh tàn
Trở về thăm người tình xưa…
(Tú Nhi, Mưa buồn tỉnh lẻ)
Em anh yên lòng an phận
Người thương chờ mong
Mai đây thanh bình trở lại đời vui thắm thêm.
Anh xin vì em đáp lời nhung nhớ
Nâng niu hồn em bằng trăng đắm say
Cỏ hoa chất đầy thuyền về bến mộng
Trên vùng yêu thương kết nụ tầm xuân.
(Giao Tiên, Lời tình viết vội)
Vừa tàn chinh chiến
Khúc hát đón thanh bình
Đang như tràn dâng muôn đợt sóng
Ngày vui hân hoan
Đất nước hết cơn lầm than,
Tiếng reo hò vang xóm làng…
(Mạnh Phát & Hoài Linh, Nhớ một người)
Chiều nào lộng gió
Nhớ người trai đi chiến chinh
Người về vơi tâm tư
Sầu mênh mang nhớ anh
Mơ ước khi nao mùa thái bình
Tình đời nồng thắm ngát hương trinh…
Chiến tuyến người trai ôm súng ước mơ
Rũ chinh y trọn ước với câu thề
Theo lối về thôn cũ đường thắm hoa
Gió trăng lạnh tình không phai niềm nhớ…
(Minh Kỳ, Mấy độ thu về)
Niềm mơ ước ấy được nhạc sĩ Nhật Ngân giãi bày trong một khúc ca đầy xúc cảm, có thể tổng kết trọn vẹn tâm tình người lính chiến:
Rồi có một ngày
Sẽ một ngày chinh chiến tàn
Anh chẳng còn chi, chẳng còn chi
Ngoài con tim héo em ơi!
Xin trả lại đây, bỏ lại đây
Thép gai giăng với lũy hào sâu
Lỗ châu mai với những địa lôi
Ðã bao phen máu anh tuôn
Cho còn lại đến mãi bây giờ…
Khi non nước thanh bình, anh mong ước một ngày được về quê sống cuộc đời dân dã, về lại nơi chốn quen thuộc và thân thương năm nào:
Anh trở về quê
Trở về quê tìm tuổi thơ mất năm nao
Vui cùng ruộng nương, cùng đàn trâu
Với cây đa khóm trúc hàng cau
Với con đê có chiếc cầu tre
Ðã bao năm vắng chân anh
Nên trở thành hoang phế rong rêu…
Cuộc sống mới lại bắt đầu để cho anh tìm lại niềm hạnh phúc giản đơn và bình dị:
Rồi anh sẽ dựng căn nhà xưa
Rồi anh sẽ đón cha mẹ về
Rồi anh sẽ sang thăm nhà em
Với miếng cau, với miếng trầu
Ta làm lại từ đầu…
Đối lập với hình ảnh của chiến tranh trong quá khứ, cuộc sống mơ ước cho anh cảm giác như lạc vào một thiên đường hạnh phúc:
Ðể có một ngày
Có một ngày cho chúng mình
Ta lại gặp ta còn vòng tay
Mở rộng thương mến bao la
Chuông chùa làng xa chiều lại vang
Bếp ai lên khói ấm tình thương
Bát cơm rau thắm mối tình quê
Có con trâu, có nương dâu
Thiên đường này mơ ước bao lâu.
(Ngân Khánh, tức Nhật Ngân, Một mai giã từ vũ khí)
Cùng trong mạch cảm hứng đó, nhạc sĩ Trịnh Lâm Ngân một lần nữa lại thay lời người lính tâm sự về một viễn cảnh tương lai. Nhìn lại quá khứ hãi hùng trong máu lửa, người lính tưởng chừng như vừa trải qua một cơn mê dài dằng dặc và giờ đây anh có cảm giác như vừa được tỉnh thức:
Một mai qua cơn mê
Xa cuộc đời bềnh bồng
Tôi lại về bên em.
Ngày gió mưa không còn
Nên đường dài thật dài
Ta mặc tình rong chơi…
Và anh sẽ đi thăm cảnh cũ người xưa, gặp lại những con đường quê và những người thân mến thuở nào:
Cùng nhau ta sẽ đi
Sẽ thăm bao nơi xưa
Vui một thuở lênh đênh.
Ta sẽ thăm từng người
Sẽ đi thăm từng đường
Sẽ vô thăm từng nhà…
Trải qua bao đau thương, lòng người vẫn còn đầy hi vọng, mong tiếp tục nếp sống bình yên ngày cũ:
Tình người sau cơn mê vẫn xanh
Dù bao tháng năm đau thương dập vùi
Trường xưa vắng ta nay ta lại về
Cùng theo lũ em học hành như xưa.
Và anh mong nối lại tình xưa với người yêu năm ấy:
Rồi đây qua cơn mê,
Sông cạn lại thành dòng
Suối về ngọt quê hương
Ngày đó tay em dài
Vun cuộc tình thật đầy
Mơ toàn chuyện trên mây.
Để rồi từ đó anh sẽ xây dựng tương lai xanh tươi như cây lá và trải lòng yêu thương cho mọi người:
Còn tôi như cánh chim
Sẽ bay đi muôn phương
Mang về mầm xanh tươi
Khi lá hoa thật nhiều
Trái yêu thương đầy cành
Hái đem cho mọi người.
(Trịnh Lâm Ngân, Qua cơn mê)
Mong ước và vọng tưởng về những ngày xưa nay đã chìm khuất trong dĩ vãng:
Thường những buổi trưa buồn
Hỏi mình khe khẽ, con đường nào
Con đường nào dẫn đến những ngày xưa.
Ngày xưa đó mẹ ra đứng
Cười rung làn tóc trắng
Tre cuối làng, cau sau vườn
Theo gió đong đưa…
(Nhật Ngân & Loan Thảo, Ngày đá đơm bông)
- Đêm nguyện cầu
Hàng triệu người, trong đó có người lính, đã nhiều mong ước vì họ đã trải qua bao đau thương chất chồng. Nhưng biết ngày nao thỏa lòng mong ước ấy? Họ chỉ còn biết chờ đợi. Nhưng chờ đợi đến bao giờ? Khi mong ước không đạt được, họ gào thét, kêu đòi, cầu khẩn:
Tàn canh em ngồi viết nhờ chim uyên
Chuyển đến chiến sĩ câu ước nguyền
Ngày đêm em cầu mong nợ non sông đền xong
Mái tranh hiền vui đời sống chung.
Niềm tâm tư trìu mến hòa lời thơ
Còn quyến luyến tiếc cung u huyền
Tình quê hương dịu êm, tình đôi ta đẹp thêm
Ngắm trông vầng trăng cười trao duyên…
(Hoài Linh, Lá thư không gửi)
Ôi quê hương khói lửa đến bao giờ
Để người đi người nhớ cho mắt đợi mắt chờ
Hỏi còn bao lâu còn bao lâu nữa
Còn bao lâu nữa cho người
Cho người khỏi có buồn đêm ngày.
(Song An, Lời người lính xa xôi)
Hơn hai mươi năm
Chinh chiến điêu tàn, đau xót vô vàn
Tôi sống âm thầm không nói nên lời
Nên viết bài ca tặng người.
Anh ơi cho dù anh trở về quê hương
Hoặc còn tha phương
Xin anh còn giữ vẹn câu thề
Dù gió mưa về vẫn một lòng yêu mến quê…
(Duy Khánh, Xin anh giữ trọn tình quê)
Xin cho tôi được một lần
Nhìn đàn chim trắng bay
Dập dìu qua đó đây
Ngày đó được nghe súng im hơi…
Cho tôi được một lần
Nhìn quê hương đợi sáng
Một lần nhận nghĩa sống lên ngôi
Người người cùng chung vui một lối…
(Bảo Thu, Cho tôi được một lần)
Tôi xin đa tạ ngày nao súng phải thẹn thùng
Ngày nao súng phải lạnh lùng
Nắng hạ vàng rưng rưng mây trắng…
Tôi xin đa tạ lời ca tiếng ru ru mềm,
Lời ca tiếng ru êm đềm
Ôi lời ca đã xua chinh chiến.
Ru chim trắng trắng tung bay
Xin đa tạ dòng máu thắm đỏ ruộng cày
Dòng máu vẫn chảy miệt mài
Xin lời ru xua hãi hùng đi
Lời ai ru gió hiu hiu buồn.
(Anh Việt Thu, Đa tạ)
Và khi kêu đòi không được nữa, họ chỉ còn việc cầu nguyện qua nhiều năm tháng một sức mạnh siêu nhiên nào đó có thể hiện thực hóa lòng khao khát của họ. Nguyện cầu đôi khi phải trải qua cơn tuyệt vọng dài lâu:
Kìa lửa nào đốt cháy
Ðốt cháy quê hương, thiêu bao mâm cơm
Giết chết cha con, đốt cháy ruộng vườn.
Và lòng nào đã xót
Ðã xót quê hương, trong cơn tai ương
Ðã xót cho nhau, chắp tay nguyện cầu…
Lạy lạy trời hãy thấu,
Những nỗi đau thương, quê hương tôi mang
Hãy khiến yêu thương, hãy bớt giận hờn
Hãy xóa từng dòng nước mắt tủi hờn
Lạy trời, lạy trời, lạy trời.
(Châu Kỳ, Nước mắt quê hương)
Chiều lại chiều
Không còn nến thắp giáo đường
Chiều lại chiều nghe đại bác
Át hồi chuông những kinh buồn.
Chiều lại chiều vang vang đều,
Dưới ánh hồng ngọn đèn màu hỏa châu
Dân mình nguyện cầu, cầu xin. Xin yên vui…
(Hoàng Thi Thơ, Kinh chiều)
Nguyện cầu đất nước thanh bình có nghĩa nguyện cầu cho người thân yêu bao lâu nay ở hai bờ sông ngăn cách, chia rẽ anh em sẽ được đoàn tụ sum vầy trong vòng tay của mẹ Việt Nam:
Tôi có cha sinh sống miền rừng sâu đất đỏ
Tôi có me vui với đời biển xanh ấm no
Tôi có thân nhân ở bên đây
Tôi có anh em ở bên kia
Dù Nam Bắc, tôi vẫn mong
Nước Việt thanh bình.
(Anh Bằng & Vũ Chương, Bốn ngả đường quê hương)
Hãy chia sẻ với số phận thương đau của cả dân tộc mới thấy được giá trị của lời nguyện cầu trong một hoàn cảnh bi thảm như thế:
Những đêm trông trời buồn
Tôi chợt nghe thương nhớ
Nên không quên nguyện cầu
Quê mẹ ngừng khổ đau
Chinh chiến qua mau
Để người thương mến nhau.
(Tú Nhi, Tâm sự người thương binh)
Hỡi những người đã chết hôm qua
Những người còn sống hôm nay
Xin hãy hát với nhau lời nguyện cầu.
Người Việt mình sao chóng hết thương đau
Và loài người mau sớm biết thương nhau
Để từ đó tôi yêu người, để từ đó tôi yêu tôi…
(Phạm Thế Mỹ, Những người không chết)
Đôi mắt hiền mẹ già âu yếm
Tiếng ru con chưa vơi muộn phiền
Hòa bình ơi sao chưa thấy đến
Xin cho tôi giấc mộng bình yên.
Trên con đường chiều về thôn vắng
Tôi đưa em đi qua cầu làng
Đèn thành đô xa xa lóe sáng
Xin cho tôi, cho người bình yên….
(Văn Giảng, Xin cho tôi giấc mộng bình yên)
Hòa bình ơi, ơi hòa bình ơi
Ba mươi tuổi đời thoát từ vành nôi
Ba mươi năm truờng khổ đau nhiều rồi.
Về đây hỡi người ơi! Về đây hỡi người ơi!…
(Thông Đạt, Tình em biển rộng sông dài)
Rồi mai đây không còn nghe
Tiếng súng đau thương
Rồi mai đây không còn nhìn
Xác chết bên đường
Rồi mai đây ta cùng đi khắp nẻo quê hương
Hàn gắn vết thương buồn bao năm trường…
Nếu mai này hòa bình, hỏi ai còn ai mất
Nếu mai này hòa bình
Mình càng nhắc nhở nghe anh!
Người ra đi, người đã chết, chết cho người
Người ra đi,
Để mãi mãi thương tiếc này, người ơi!
(Châu Kỳ, Nếu mai này hòa bình)
Mai đây hòa bình
Ta về ngắm lại dòng sông xưa
Ðồng hoang xơ xác hai bên
Sẽ mai này thơm mùi lúa chín.
Trên sông người về
Con đò chở đầy vầng trăng quê
Hò khoan cô lái du dương
Ðón đưa người đi về chung đường…
(Trầm Tử Thiêng, Hòa bình ơi, Việt Nam ơi, 1973)
Cầu nguyện cũng hàm chứa lời thở than cho số phận quá buồn của đất nước:
Có những lúc tiếng chuông
Đêm đêm vọng về rừng sâu
Rưng rưng tôi chắp tay
Nghe hồn khóc đến rướm máu
Bâng khuâng nghe súng vang
Trong xa mờ buồn gục đầu
Nghẹn ngào cho non nước tôi
Trăm ngàn u sầu…
Thượng Đế hỡi
Hãy lắng nghe người dân hiền
Vì đất nước đang còn ưu phiền
Còn tiếng khóc
Đi vào đêm tường triền miên.
Có những lúc tiếng chuông
Đêm đêm vọng về rừng sâu
Rưng rưng tôi chắp tay
Nghe hồn khóc đến rướm máu…
(Lê Minh Bằng, Đêm nguyện cầu, 1966)
Mẹ ngồi nguyện cầu hằng bao đêm
Lời kinh vọng xa thật êm đềm
Mẹ cầu cho con vượt qua ngày tròn
Mẹ cầu cho em
Tuổi trời xanh còn nguyên đừng biến mất…
Người về một giờ một đông thêm
Người đi càng giây càng không còn
Một thời điêu linh, một cơn hoạn nạn
Còn lại hôm nay những lời kinh
Tình yêu đầy nhiệm mầu.
(Trầm Tử Thiêng, Kinh khổ)
Và như thế, rồi cũng đến một ngày quê hương yên tiếng súng, lời nguyện cầu sẽ trở thành hiện thực, hòa bình sẽ trở về dù phải trả giá đắt với biết bao sinh mạng, biết bao đau thương, khốn khổ của cả một dân tộc.
oOo
Hơn hai mươi năm đất nước phân ly, một thế hệ chiến tranh lại phải lên đường. Những bài hát lại theo bước chân ra đi của người lính có mặt ở khắp mọi nơi. Những người con đất Việt quy tụ từ mọi miền đất nước lại phải “khóc cười theo mệnh nước nổi trôi”. Những bài hát dành cho họ nghe rất đơn sơ, dung dị. Giai điệu thể hiện được nhiều tâm trạng, được gói gọn trong một khúc thức chặt chẽ, nhịp điệu quen thuộc, giai điệu có mô phỏng làm cho bài hát dễ nhớ, dễ thuộc, từ đó dễ phổ biến. Lời ca bay bổng, nhiều mỹ từ ở một số bài hát, nhưng phần lớn mang tính chất bình dân, đôi khi như lời nói thông thường, thậm chí có khi lại nôm na, ít tính văn học. Giữa tiếng nổ của đạn bom, người lính đâu cần nói những lời hoa mỹ, siêu hình mà họ cần ngôn ngữ trực tiếp, giản dị, có hình tượng cụ thể, gần gũi với đời sống của họ. Có hề chi phải cầu đến một sự cao siêu, chỉ cần ngôn ngữ đời thường cũng đủ cho người lính kể lể hết mọi tâm tình của họ. Âm nhạc của người lính vẽ nên tâm trạng của họ từ khi đời lính chưa có nhiều hiểm nguy đến lúc chiến tranh khốc liệt. Để nghe được âm nhạc của họ, người nghe phải tự đặt mình trong tâm cảm của một thanh niên vì hoàn cảnh phải cầm súng, từ đó mới hiểu được sự chia ly, niềm mong nhớ, nỗi khổ đau, sự đợi chờ, những ước mơ hay những khúc hoan ca trong ngày chiến thắng. Có thể mô tả quá trình diễn biến tâm lý của người lính như sau: phong thái nghệ sĩ – tự hào rạng rỡ – chim bằng theo gió – vui với phong sương – tay súng tay đàn – cô đơn quạnh quẽ – mong tàn chinh chiến – mơ ước hòa bình.
Âm nhạc của người đi vào cuộc chiến còn phù hợp với cảm quan thẩm mỹ bình dân của đại đa số lớp tuổi trẻ – những người đi vào quân ngũ trong các lần gọi đi quân dịch, trong các đợt tổng động viên để phục vụ chiến tranh (sắc luật 043/67 và luật tổng động viên 003/68 của chính quyền Sài Gòn). Hẳn nhiên có nhiều đánh giá khác nhau về âm nhạc của họ, nhưng một điều không thể phủ nhận: nhạc lính mãi mãi là bài ca gắn bó thiết thân với đời trai cầm súng và những người thân thuộc cùng khóc cười với số phận của họ.
Bên cạnh những khúc ca buồn, còn có những lời ca hùng tráng của lớp trai nghe theo bầu máu nóng của tuổi thanh niên trên nẻo đường tử sinh không hẹn ngày về.
Khi đất nước còn chiến tranh, khi quê hương còn chìm trong khói lửa thì nhạc lính còn là tiếng lòng của một thế hệ, ở đó có khúc hoan ca lẫn lời bi ca. Tiếng lòng đó cần được nhìn nhận như một phần quá khứ đau thương trong lịch sử, là tiếng vọng của một thời đại đã ghi dấu trong tài sản ca khúc của âm nhạc Việt một thời.
______________
(*) Cho người vào cuộc chiến là bài hát nguyên là của nhạc sĩ Mặc Thế Nhân, nhưng sau đó tác giả chuyển cho nhạc sĩ Nhật Ngân xem lại và chỉnh sửa. Rốt cuộc tác giả được ghi là Phan Trần; tên này ghép từ họ của hai người: Mặc Thế Nhân tên thật là Phan Công Thiệt và Nhật Ngân tên thật là Trần Nhật Ngân.