Lợi Phan Mai
VĂN MINH SÔNG HỒNG – VÀ CÁI GIÁ CỦA 5.000 TỶ ĐỒNG TIỀN CỌC
Khi Thủ tướng lên tiếng, dân xuống đường ngày Phật Đản, và băng rôn đỏ treo khắp các làng ven sông
Rằm tháng Tư Bính Ngọ – ngày Phật Đản 2026. Trong khi cả nước thắp nến và dâng hoa tại các chùa, dọc sông Hồng đoạn qua Tây Hồ có một điều khác diễn ra.
Người dân các làng Hải Bối, Tứ Liên bận áo đỏ – màu lễ hội, màu thành kính – lần lượt đến các đền chùa, đình, miếu trong khu vực. Không phải để cầu bình an hay cầu tài lộc theo nghĩa thông thường. Họ đến để làm một việc mà cha ông họ đã làm qua nhiều thế kỷ mỗi khi gặp biến cố lớn: báo cáo với thánh thần, xin giữ lại xóm làng.
Và được quay film, livestream…
Đây không phải mê tín. Đây là ngôn ngữ văn hóa của người Việt ven sông Hồng khi đối mặt với điều vượt quá khả năng giải quyết bằng đơn từ và cuộc họp. Khi tiếng người không đến được tai chính quyền, họ cầu đến tai trời…
Cùng những ngày đó, tại làng Thuý Lĩnh và nhiều khu dân cư khác dọc sông, những tấm băng rôn đỏ bắt đầu xuất hiện. Trong bức ảnh lan truyền rộng rãi: những người phụ nữ ngồi trên vỉa hè ban đêm, tay đang căng từng tấm vải đỏ để chuẩn bị treo.
Trên băng rôn, dòng chữ vàng nổi bật: “Nhân dân Thuý Lĩnh yêu cầu giữ lại làng cổ Thuý Lĩnh – Bảo tồn cội nguồn Thăng Long.”
Họ làm điều đó vào ban đêm. Lặng lẽ. Như người ta chuẩn bị cho một cuộc chiến mà họ biết là không cân sức – nhưng bất đắc dĩ phải làm vì không còn cách nào khác.
- TIẾNG DÂN ĐẾN TAI THỦ TƯỚNG
Ngày 30/5/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Công văn số 4975/VPCP-NN gửi Chủ tịch UBND TP Hà Nội, truyền đạt ý kiến của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc. Lý do nêu trong công văn: “Qua phản ánh của dư luận và nhân dân liên quan đến việc thực hiện giải phóng mặt bằng triển khai Dự án.”
Phó Thủ tướng chỉ đạo Chủ tịch UBND Hà Nội “chủ động, kịp thời làm tốt công tác thông tin, tuyên truyền, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất theo đúng quy định, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.”
Đây là lần đầu tiên cấp Phó Thủ tướng trực tiếp có ý kiến về vấn đề giải phóng mặt bằng của dự án – không phải về tiến độ xây dựng, không phải về vốn đầu tư, mà về quyền và lợi ích của người dân. Tiếng nói của những người bãi sông – qua đơn kiến nghị, qua các cuộc họp, qua băng rôn và qua hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội – đã đủ lớn để vang đến Văn phòng Chính phủ.
Điều này tốt. Nhưng nó đặt ra câu hỏi không thể tránh: nếu Phó Thủ tướng phải nhắc UBND Hà Nội đảm bảo “quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân” sau sáu tháng kể từ ngày khởi công, thì điều gì đã xảy ra trong sáu tháng đó với quyền và lợi ích đó?
- BĂNG RÔN VÀ YÊU CẦU THÁO DỠ
Tại hội nghị phường Bồ Đề ngày 27/5, lãnh đạo phường đề nghị người dân không treo băng rôn liên quan đến dự án, dù nội dung chưa vi phạm pháp luật – lý do: ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị và tình hình an ninh trật tự. Công an phường ghi nhận xuất hiện nhiều băng rôn thể hiện nguyện vọng của người dân tại khu vực Bắc Cầu, Ngọc Thụy.
Dù chưa phát hiện nội dung vi phạm pháp luật, việc treo số lượng lớn, theo Công an phường, “có nguy cơ gây phức tạp về an ninh trật tự nếu bị các đối tượng xấu lợi dụng xuyên tạc.”
Đọc lại điều này: băng rôn chưa vi phạm pháp luật, nhưng được yêu cầu tháo dỡ vì ảnh hưởng đến “mỹ quan đô thị.” Trong khi đó, tại công trường Phú Thượng, tôn rào công trình dài hàng trăm mét và bùn đất từ máy xúc lan ra đường thì có phải là “mỹ quan đô thị” không?
Người dân Thuý Lĩnh, Bắc Cầu không treo băng rôn để chống đối. Họ treo để nói rằng mình tồn tại. Rằng mình có quyền được biết và được hỏi về số phận của mình. Băng rôn đỏ – màu của nền quốc kỳ – là cách duy nhất để tiếng nói của họ nhìn thấy được từ xa.
Cụ Hồ Chí Minh, trong lời căn dặn cán bộ đăng trên báo Nhân Dân ngày 19/8/1967, nói: “Tôi không sợ bọn đế quốc, bọn phản động. Đồng bào sẽ đánh thắng chúng. Tôi chỉ sợ những hành vi xấu xa của cán bộ, làm cho đồng bào mất lòng tin với chế độ, Nhà nước và Đảng.”
Câu nói đó đang được người dân bãi sông Hồng chia sẻ rộng rãi trong những ngày này. Không phải để chống Đảng. Mà để nhắc rằng sự tin tưởng của dân không thể thay thế bằng bất cứ thứ gì…
III. “TƯƠNG LAI SÔNG HỒNG” – TÊN MỚI VÀ NHỮNG CÂU HỎI CŨ
Trong Thông báo số 411 ngày 20/5/2026 của UBND Thành phố Hà Nội, xuất hiện một cái tên chưa từng thấy trong bất kỳ văn bản trước đó: bên cạnh Đại Quang Minh và THACO, danh sách đại diện liên danh có thêm “Công ty cổ phần Tập đoàn Tương lai Sông Hồng.”
Đây không phải Hòa Phát – tập đoàn thép đã từng có mặt trong liên danh ban đầu. Đây là một pháp nhân hoàn toàn mới. Theo đăng ký doanh nghiệp, Tập đoàn Tương lai Sông Hồng được thành lập ngày 14/11/2025 – đúng một tháng trước lễ khởi công – với vốn điều lệ ban đầu 1.500 tỷ đồng, do ông Trần Đăng Khoa – Chủ tịch HĐQT Địa ốc Đại Quang Minh – làm Chủ tịch HĐQT kiêm người đại diện pháp luật. Ngày 5/2/2026, công ty nâng vốn điều lệ lên 9.200 tỷ đồng – gần gấp sáu lần chỉ trong chưa đầy ba tháng.
Cùng ngày 2/2/2026, tại xã Thư Lâm và Đông Anh, UBND TP Hà Nội phối hợp với Tập đoàn Tương Lai Sông Hồng tổ chức lễ khởi công dự án Khu đô thị đa mục tiêu quy mô 696 ha – khu đô thị đa mục tiêu, hôm qua mới có tin phê duyệt quy hoạch 1/500, có một nhánh là tái định cư, giải quyết chỗ ở cho người dân bị di dời khỏi bãi sông.
Nhưng đây là điều người dân đang hỏi nhau sau khi xem phóng sự ảnh trên Tiền Phong: ba tháng sau lễ khởi công hoành tráng đó, khu đất ở Thư Lâm vẫn để cỏ mọc. Không có công trình nào thực sự được dựng lên. Không có hạ tầng nào được triển khai. Không có thông tin nào về tiến độ thực tế được công bố.
Hà Nội bị liên danh yêu cầu di dời dân bãi sông giao mặt bằng trước ngày 25/9/2026 – bốn tháng nữa. Nhưng nơi được động thổ sớm nhất để đón họ sẽ đến sau khi giao mặt bằng đang… để cỏ mọc!
- 5.000 TỶ TIỀN CỌC VÀ GIÁ TRỊ CỦA VĂN MINH SÔNG HỒNG
Có một con số mà ít người đặt cạnh nhau để so sánh.
Theo Thông báo 411, liên danh nhà đầu tư đã nộp 5.000 tỷ đồng vào tài khoản do Sở Tài chính quản lý tại Kho bạc Nhà nước để cam kết triển khai dự án.
Đó là khoảng 200 triệu USD – một con số lớn theo tiêu chuẩn thông thường. Nhưng đặt cạnh tổng mức đầu tư dự án 736.963 tỷ đồng, thì 5.000 tỷ chỉ bằng 0,68% – chưa đến 1%.
Liên danh đang nắm chìa khóa của một dự án trị giá 737.000 tỷ đồng với khoản đặt cọc chưa đến 1%. Và với khoản đặt cọc đó, họ yêu cầu giao mặt bằng trước 25/9/2026.
Bốn tháng để di dời hàng chục nghìn hộ dân – trong khi quy hoạch Thư Lâm 1/500 mới vừa phê duyệt, khu tái định cư Long Biên và Lĩnh Nam chưa có tin gì về tiến độ xây dựng thực tế, đền bù 0 đồng cho đất bãi vẫn là thực tế đang xảy ra tại Phú Thượng, và metro 45 km – hạ tầng kết nối sống còn cho người tái định cư – đã biến mất khỏi dự án.
Đặt cạnh 5.000 tỷ tiền cọc là giá trị đang được tạo ra mỗi ngày từ những làng mà người ta muốn di dời đi. Chỉ riêng bốn nhóm làng nghề chính trong phạm vi dự án – đào Nhật Tân, quất Tứ Liên, bánh chưng Tranh Khúc, gốm Bát Tràng – tạo ra ước tính 600–1.100 tỷ đồng doanh thu mỗi năm.
Đó là giá trị trực tiếp, chưa kể giá trị thương hiệu địa danh, giá trị du lịch, giá trị di sản văn hóa phi vật thể.
5.000 tỷ tiền cọc – con số được dùng như bằng chứng về sự nghiêm túc của nhà đầu tư – bằng khoảng 5 năm GDP của các làng nghề này. Sau 5 năm, các làng nghề sẽ tạo lại con số đó và tiếp tục mãi mãi – nếu còn tồn tại.
Đập đi, con số đó biến mất vĩnh viễn.
- NHỮNG GÌ KHÔNG THỂ THAY THẾ
Nhìn từ trên cao, sông Hồng đoạn qua Hà Nội không phải dải đất trống. Đó là nơi một nền văn minh đặc thù đã tích lũy qua hàng nghìn năm.
Bát Tràng cung cấp gốm sứ cho cả đồng bằng Bắc Bộ và xuất khẩu sang châu Á từ thế kỷ 14. Nhật Tân và Tứ Liên đã cung cấp hoa, quất cho kinh thành Thăng Long từ trước khi người Pháp đến. Tranh Khúc đã gói bánh chưng cho mọi bàn thờ gia tiên của người Hà Nội từ thời chưa có ô tô. Võng La làm đậu phụ cho chợ Đồng Xuân từ đầu thế kỷ 20. Làng Bắc Biên, Bồ Đề, Thuý Lĩnh, Hải Bối – mỗi làng mang theo một mảnh lịch sử của Thăng Long mà không trường đại học nào dạy được đầy đủ bằng cách đặt chân vào đó và nhìn.
Đây là văn minh sông Hồng – không phải di sản đang cần bảo tàng hóa, mà là kinh tế đang vận hành, là sinh kế đang nuôi sống người, là cộng đồng đang tự tổ chức và truyền nghề từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Bài học từ châu Á nhất quán: không nơi nào thắng về kinh tế du lịch bằng cách phá đi và xây lại. Bukchon Hanok ở Seoul – 10 triệu khách mỗi năm, giá thuê mặt bằng tăng 300% sau bảo tồn – thắng vì Seoul từ chối phá nó vào thập niên 1990. Wuzhen ở Chiết Giang – 1 tỷ USD doanh thu du lịch mỗi năm – thắng vì dân cư được ở lại làm dịch vụ. Jeonju Hanok ở Hàn Quốc – 400 triệu USD đóng góp kinh tế địa phương mỗi năm – thắng vì tổ chức lại những gì đã có thay vì xây mới.
Điều du khách người Nhật đứng lặng người trước lò gốm đốt than Bát Tràng gần 30 năm trước và nói “Chúng tôi đã mất những điều này rồi” – không thể xây lại dù đổ bao nhiêu tiền. Không thể mua lại dù liên danh nâng vốn lên bao nhiêu lần.
Đó là điều không thể định giá, không thể thay thế – và đang bị đặt vào rủi ro.
- HAI GIỌNG NÓI SONG SONG
Thông báo 411 của UBND Thành phố giao Công an Thành phố và Bộ Tư lệnh Thủ đô “tăng cường tuần tra, rà soát, kịp thời nắm bắt thông tin; đồng thời tăng cường đấu tranh, kiểm soát các nguồn thông tin, luận điệu sai trái, không chính thống, chống phá gây ảnh hưởng xấu đến chủ trương, mục tiêu chung của Thành phố.”
Cùng lúc đó, UBND xã Vĩnh Thanh trong văn bản chính thức ngày 6/5/2026 thẳng thắn nói phương án quỹ đất thanh toán đối ứng “chưa phù hợp, chưa khả thi” và đề nghị Thành phố thành lập cơ quan độc lập nghiên cứu chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Đây là tiếng nói hiếm hoi từ chính quyền cơ sở dám nói thẳng bằng văn bản chính thức – trong bối cảnh 2.279 ý kiến người dân thôn Yên Hà và Hải Bối đã được ghi nhận và gửi lên.
Hai giọng nói song song: Thành phố thúc “tháng 6 khởi công, tháng 9 giao mặt bằng” – xã nói “phương án chưa khả thi, cần cơ quan độc lập.” Công an được giao kiểm soát “nguồn thông tin không chính thống” – nhưng người dân Hải Bối đang chia sẻ thông tin từ chính văn bản của xã mình.
Ranh giới giữa “thông tin sai trái cần kiểm soát” và “ý kiến người dân cần được lắng nghe” là ranh giới mà cả loạt bài này đang đặt câu hỏi.
VII. TIẾNG LÀNG, LÚC BỐN GIỜ SÁNG BÊN SÔNG
Bốn giờ sáng tại Võng La: tiếng máy xay đỗ. Năm giờ sáng tại Nhật Tân: ông Bình tưới cây đào. Sáu giờ sáng tại Tranh Khúc: bà Xuân chẻ lạt gói bánh. Bảy giờ sáng tại Bát Tràng: người thợ trẻ ngồi vào bàn xoay, tiếp nối việc cha mình đã làm từ bốn mươi năm trước.
Những người này không cần ai nhắc họ về giá trị văn hóa hay di sản quốc gia. Họ đang sống trong nó, mỗi ngày, không cần biển hiệu và bảo tàng.
Và tối ngày Phật Đản, những người phụ nữ Thuý Lĩnh ngồi trên vỉa hè căng từng tấm băng rôn đỏ. Họ không cần ai giải thích cho họ hiểu rằng mình đang bảo vệ điều gì. Họ biết. Họ đã biết từ khi còn nhỏ, khi bà nội dẫn vào đình lần đầu tiên và nói: “Đây là nơi mình từ đó mà ra.”
Câu hỏi của loạt bài này không phải là “dự án có nên tiến hành không.” Câu hỏi là: trong thành phố tương lai mà người ta đang bỏ 737.000 tỷ đồng để xây dựng, những người sáng sớm ven sông đó – họ ở đâu?
Nếu họ vẫn ở đó, vẫn làm nghề, vẫn sống trong ngôi làng kết nối tốt hơn với thành phố đang phát triển – thì đó là thành công.
Nếu họ đã dọn về căn hộ tầng 15 ở khu tái định cư đang để cỏ mọc, cách xa 10 km, không có chỗ xay đỗ, không có đất trồng đào, không có bến nước để làm lễ rước – thì dù đại lộ có đẹp đến đâu, cũng không còn là Hà Nội nữa…
Sông Hồng không cần một kỳ tích vội vã. Nó cần một tương lai được xây dựng đúng cách – với sự hiểu biết rằng văn minh sông Hồng không phải là thứ cần thay thế, mà là nền tảng để xây dựng trên đó.
——
Kỳ cuối dựa trên: Công văn 4975/VPCP-NN ngày 30/5/2026; Thông báo 411/TB-VP ngày 20/5/2026 của UBND TP Hà Nội; thông tin đăng ký doanh nghiệp Tập đoàn Tương lai Sông Hồng (Mekong ASEAN, 10/2/2026); Văn bản 704/UBND-KT của UBND xã Vĩnh Thanh ngày 6/5/2026; báo cáo hội nghị phường Bồ Đề (VOV 27/5/2026); tường thuật từ người dân Yên Mỹ, Thuý Lĩnh, Hải Bối, Tứ Liên và Nhật Tân trong tháng 5/2026.
Screenshot
