Alex Marshall, The New York Times, 19/5/2026
Tường thuật từ lễ trao giải tại Tate Modern, London.
Bản dịch của Văn Việt
“Taiwan Travelogue” (Du ký Đài Loan) là tiểu thuyết viết bằng tiếng Quan Thoại đầu tiên giành giải thưởng lớn dành cho tác phẩm hư cấu được dịch sang tiếng Anh.
“Taiwan Travelogue”, câu chuyện tình yêu trình bày dưới hình thức một cuốn du ký Đài Loan thập niên 1930 được tìm thấy lại, đã giành giải International Booker Prize vào hôm thứ Ba. Đây là giải thưởng lớn dành cho tác phẩm hư cấu được dịch sang tiếng Anh.
Tiểu thuyết do Yang Shuang-zi [楊双子 Dương Song Tử – Văn Việt] sáng tác và Lin King [金翎 Kim Linh – Văn Việt] chuyển ngữ, là tác phẩm viết bằng tiếng Quan Thoại đầu tiên giành được giải thưởng này, đồng thời cũng là tác phẩm đầu tiên đoạt giải của một tác giả Đài Loan.
Yang Shuang-zi (trái), tác giả của “Taiwan Travelogue”, do Lin King (phải) chuyển ngữ, đã giành giải International Booker Prize – giải thưởng dành cho tác phẩm hư cấu được dịch sang tiếng Anh. Ảnh trái: YJ Chen; ảnh phải: Annette An-Jen Liu.
Giải thưởng được trao tại Vương Quốc Anh, trị giá 50.000 bảng Anh, khoảng 67.000 đô la Mỹ, chia đều cho tác giả và dịch giả.
Tiểu thuyết mở đầu vào năm 1938, khi Nhật Bản chiếm đóng Đài Loan. Một tiểu thuyết gia trẻ người Nhật đến hòn đảo này với hy vọng được trải nghiệm đời sống như người bản địa, đặc biệt là thưởng thức mọi đặc sản ẩm thực Đài Loan. Không lâu sau, cô đem lòng yêu người nữ phiên dịch của mình, nhưng cô phải vật lộn để vượt qua khoảng cách giữa kẻ thực dân và người thuộc địa.
Natasha Brown, nhà văn đồng thời là Chủ tịch Hội đồng Giám khảo năm nay, phát biểu trong buổi họp báo rằng cuốn tiểu thuyết “đạt được thành tựu kép đáng kinh ngạc: vừa thành công ở phương diện một tiểu thuyết lãng mạn, vừa là một tiểu thuyết hậu thuộc địa sắc sảo”.
“Taiwan Travelogue” có nhiều lời bạt và vô số chú thích được viết bởi cả những dịch giả có thật lẫn hư cấu. Dù cuốn sách “ở một phương diện nào đó là một tác phẩm chan chứa tình yêu dành cho dịch thuật”, Brown nhấn mạnh rằng đó không phải lý do ban giám khảo chọn tác phẩm này thay vì năm đề cử còn lại. Ngoài những thủ pháp văn chương tinh tế, theo Brown, tiểu thuyết còn là “một câu chuyện tình yêu hoàn toàn cuốn hút, hoàn toàn tuyệt vời”.
Thoạt đầu, giải International Booker Prize được trao cho toàn bộ sự nghiệp sáng tác của một tác giả. Tuy nhiên, từ năm 2016, giải thưởng này được trao cho duy nhất một tác phẩm được dịch sang tiếng Anh và xuất bản tại Anh hoặc Ireland trong vòng 12 tháng trước đó. Những tác phẩm từng đoạt giải gần đây gồm “At Night All Blood Is Black” của David Diop, do Anna Moschovakis chuyển ngữ, và “Kairos” của Jenny Erpenbeck, do Michael Hofmann chuyển ngữ.
Các tác phẩm khác lọt vào danh sách chung khảo năm nay gồm: “The Director” của Daniel Kehlmann, do Ross Benjamin dịch từ tiếng Đức; “The Witch” của Marie NDiaye, do Jordan Stump dịch từ tiếng Pháp; “On Earth As It Is Beneath” của Ana Paula Maia, do Padma Viswanathan dịch từ tiếng Bồ Đào Nha; “The Nights Are Quiet in Tehran” của Shida Bazyar, do Ruth Martin dịch từ tiếng Đức; và “She Who Remains” của Rene Karabash, do Izidora Angel dịch từ tiếng Bulgaria.
Yang Shuang-zi không chỉ viết tiểu thuyết mà còn sáng tác manga và kịch bản trò chơi điện tử. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây trên trang web của Booker Prize, Yang cho biết cô bắt đầu viết tiểu thuyết này với mong muốn tháo gỡ mối quan hệ phức tạp giữa Đài Loan và chủ nghĩa thực dân Nhật Bản, mà cô gọi là “một sự pha trộn đầy mâu thuẫn giữa ác cảm và hoài niệm”.
Yang nói thêm rằng việc nghiên cứu hai chủ đề trung tâm của tác phẩm là du hành và ẩm thực “đã thay đổi đời tôi theo hai cách rõ rệt: tiền tiết kiệm giảm xuống, còn cân nặng thì tăng lên”.
Trước lễ trao giải hôm thứ Ba tại bảo tàng nghệ thuật Tate Modern ở London, “Taiwan Travelogue” là một trong những tác phẩm được ca ngợi nhiều nhất trong số các đề cử năm nay.
Khi được xuất bản bằng tiếng Quan Thoại vào năm 2020, cuốn tiểu thuyết đã giành giải Golden Tripod, một trong những giải thưởng văn học lớn của Đài Loan. (Hiện tác phẩm chưa được xuất bản tại Trung Quốc, quốc gia xem Đài Loan, một hòn đảo được điều hành theo thể chế dân chủ, là lãnh thổ của mình). Bản dịch tiếng Anh xuất bản tại Hoa Kỳ năm 2024 đã giành giải National Book Award cho hạng mục Văn học dịch trong cùng năm.
Giới phê bình cũng dành nhiều lời khen cho cuốn sách. Ángel Gurría-Quintana, viết trên Financial Times, gọi tác phẩm là một suy tưởng “phong phú và đầy mê say về ngôn ngữ và khát vọng”.
Shahnaz Habib, viết trên The New York Times Book Review, rằng “Taiwan Travelogue” là “một cuốn tiểu thuyết hấp dẫn và khó nắm bắt về cách quyền lực định hình các mối quan hệ, cũng như những gì du hành phơi bày và che giấu”. Habib nói thêm rằng đây là “một màn trình diễn điêu luyện về tính đa thanh trong văn chương”.
Khi được xướng tên vào hôm thứ Ba, Yang Shuang-zi bước lên sân khấu với đôi tay dính đầy thức tráng miệng đến nỗi không thể mở tờ ghi chú. Sau đó, cô đã có một bài phát biểu đầy xúc động về ý nghĩa của văn chương và tầm quan trọng của văn học đối với Đài Loan, với Lin King đứng cạnh phiên dịch.
Yang nói: “Văn chương chưa bao giờ nhường bước, cũng chưa bao giờ từ bỏ đối thoại giữa con người với con người. Những truy vấn kéo dài cả thế kỷ trong văn học Đài Loan thực chất chính là cuộc truy cầu suốt trăm năm của người dân Đài Loan đối với tự do và bình đẳng”.