Nguyễn Hồ Quân
Hành trình 2 năm cho cú bấm máy 1/500 giây để chụp khoảnh khắc: Bức ảnh “Tái chế nhựa” và giành giải thưởng từ Liên Hợp Quốc tại Cuộc thi Photography 4 Humanity 2025.
Một cái duyên tình cờ và một cánh cửa đóng lại: Khoảng đầu năm 2023 mình vô tình đi ngang một bãi tập kết nhựa ở Vĩnh Phúc. Trước mắt mình là những ngọn núi nhựa cao quá đầu người: xanh, đỏ, vàng, trắng… xếp lớp như một bức tranh trừu tượng khổng lồ. Mỗi màu là một câu chuyện như chai nước, vỏ đồ chơi, mảnh ống vỡ đang chờ được phân loại trước khi xay thành hạt, quay lại vòng đời mới.
Máy ảnh trong tay mình đã ngứa ngáy. Nhưng khi mình xin phép, anh chủ cơ sở lắc đầu: “Không được đâu em, quy trình thu gom phân loại, người ta nhìn vào lại hiểu sai”. Cánh cửa khép lại. Nhưng hình ảnh những điểm màu ấy thì không rời khỏi đầu mình.
Và hơn 700 ngày với nhiều cuộc trò chuyện không có máy ảnh
Sau lần đó, mình đã quay lại nhưng không mang máy ảnh. Mà chỉ mang vài câu chuyện cuộc sống và thời gian. Mình ngồi trò chuyện với các cô đang phân loại nhựa giữa trưa hè 40 độ, các cô thoăn thoắt nhặt phân loại nhựa. Mình nghe anh chủ kể về giá hạt nhựa tái chế lên xuống, về những chuyến xe chở rác nhựa từ khắp nơi đổ về, về nỗi lo nếu một ngày nghề này không còn ai làm. Cứ thế ròng rã 2 năm. Không có lời hứa “cho chụp”. Chỉ có niềm tin đang được nhen lên từng chút một. Đến tháng 3/2025 mình lại qua thì anh chủ vỗ vai: “Thôi, hôm nào qua chụp đi. Chú mày hiểu nghề này rồi”. Tháng 5/2025 mình đã chụp những bức này. Và 2 năm đổi lấy 1/500 giây đúng là có thật mọi người ạ.
Khi bức ảnh bước ra thế giới
Bức ảnh đó mình gửi dự thi Photography 4 Humanity 2025 – cuộc thi do Liên Hợp Quốc và Văn phòng Cao ủy Nhân quyền tổ chức thường niên. Đây không phải sân chơi của ảnh đẹp mà chủ đề của nó là những vấn đề nóng nhất hành tinh: biến đổi khí hậu, xung đột, khủng hoảng nhân đạo nên đòi hỏi người chụp phải hiểu thấu được những câu chuyện. Ảnh đoạt giải sẽ treo tại Trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York và đi triển lãm toàn cầu. Và rồi bức ảnh “Tái chế nhựa” của mình đã nhận được Giải “2025 Global Prize Honorable Mentions”.
Điều khiến mình nhận ra: nếu không có những bàn tay thầm lặng kia, hàng tấn nhựa này sẽ trôi ra sông, ra biển. Tái chế không chỉ là kinh tế mà đó là cách chúng ta trả lại cho đất một cơ hội thở, và cảm ơn anh chủ cơ sở rất nhiều về những công việc của anh cũng như anh đã cho mình cơ hội để chụp ảnh này.
Đứng ngoài dòng chảy, để đi đường dài
Lại một lần nữa, ảnh của mình không được gọi tên ở trong nước, nhưng lại được thế giới ghi nhận. Mình đã quá quen về việc này, nhiều khi nghĩ đó là việc đương nhiên. Documentary là dòng ảnh cô đơn, nó không chiều thị hiếu, không dàn dựng, không “lung linh”. Nó đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn, và đôi khi là 2 năm chỉ để được bấm máy một lần.
Nhưng mình sẽ không thay đổi. Vì mình tin giá trị tấm ảnh không nằm ở like, ở các giải thưởng nhiếp ảnh trong nước. Mà nó nằm ở 5 năm, 10 năm sau, khi người ta nhìn lại và hiểu: à hóa ra đã từng có những con người, những nghề, những nỗ lực như thế này để giữ cho thế giới bớt đi một chút rác.
Sắp tới, nhân ngày Môi trường Thế giới 5/6 mình sẽ ra mắt bản draft bộ ảnh về môi trường. Và cả một series Hà Nội nhìn qua ống kính của riêng mình – một Hà Nội xô bồ, nhộn nhịp, in vệt thời gian nhưng cũng đầy ắp những câu chuyện tử tế đang diễn ra mỗi ngày.
Link triển lãm ảnh tại Liên Hợp Quốc:
https://www.un.org/…/exhibit/photography4humanity2025
Và link cuộc thi: